Ăn dặm kiểu nhật cho bé là gì? Thực đơn ăn dặm kiểu Nhật cho bé theo từng giai đoạn

Bài viết được thẩm định bởi GS.TS.BS. Nguyễn Ngọc Sáng, Phó Chủ tịch Hội Thận - Tiết niệu - Lọc máu và Ghép tạng trẻ em Việt Nam, Giảng viên cao cấp, Nguyên Trưởng Bộ môn Nhi Trường Đại học Y Dược Hải Phòng

Hiện nay có nhiều phương pháp ăn dặm khác nhau, mỗi cách đều có ưu điểm riêng. Ăn dặm kiểu Nhật là một lựa chọn đáng tham khảo nhờ cách chế biến đơn giản, tôn vị nguyên bản và giúp bé trải nghiệm đa dạng thực phẩm. Tuy vậy, đây chỉ là một phương pháp, mẹ có thể thử để đổi mới thực đơn và quan sát bé có phù hợp hay không. Song song đó, bố mẹ cũng nên tham khảo thêm thực đơn được Bộ Y tế, Viện Dinh dưỡng phê duyệt hoặc các thực đơn thuần Việt để đảm bảo cân đối dinh dưỡng và phù hợp thói quen ăn uống của gia đình. 

Cùng Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé tìm hiểu những lợi ích từ ăn dặm kiểu Nhật và áp dụng ngay thực đơn ăn dặm chuẩn cho bé yêu.

1. Ăn dặm kiểu Nhật là gì?

Ăn dặm kiểu Nhật là phương pháp nuôi dưỡng tập trung giúp bé phát triển kỹ năng ăn uống tự nhiên, nhận biết hương vị từng loại thực phẩm và hình thành thói quen tự lập ngay từ nhỏ. Phương pháp này hướng đến việc tạo môi trường ăn uống thoải mái, tôn trọng nhu cầu của trẻ thay vì ép con ăn.

Một số đặc điểm nổi bật của ăn dặm kiểu Nhật:

• Giữ nguyên vị thực phẩm: Không trộn lẫn nhiều loại thức ăn để bé cảm nhận rõ từng mùi vị.
• Dụng cụ chế biến đơn giản: Thay vì dùng máy xay, mẹ ưu tiên rây, chày và cối để tạo độ thô phù hợp theo giai đoạn.
• Khuyến khích kỹ năng nhai – nuốt đúng cách: Món ăn được điều chỉnh từ mềm đến thô theo sự phát triển của bé.
• Không ép con ăn: Dựa trên tín hiệu của trẻ, để con tự quyết định khi nào no và dừng lại.
• Tập thói quen tự lập: Bé được ngồi ghế ăn riêng, làm quen với thìa sớm và dần dần tự xúc ăn, tạo cảm giác bữa ăn là niềm vui.

Ăn dặm kiểu Nhật giúp bé khám phá hương vị tự nhiên và rèn tính tự lập ngay từ bé

2. Lợi ích khi cho bé ăn dặm kiểu Nhật

Ngày nay, phương pháp cho con ăn dặm kiểu Nhật được nhiều bố mẹ Việt lựa chọn bởi cách tiếp cận nhẹ nhàng, tôn trọng khả năng ăn uống tự nhiên của trẻ và giúp con phát triển toàn diện hơn trong giai đoạn đầu đời.

Một số lợi ích nổi bật của phương pháp này mẹ có thể điểm qua:

• Đảm bảo an toàn cho bé: Thức ăn giữ trọn hương vị tự nhiên, không thêm gia vị hay chất phụ gia nên rất phù hợp cho hệ tiêu hóa còn non nớt của trẻ 6 tháng tuổi.
• Kích thích phát triển vị giác: Mỗi món được để riêng giúp bé dễ dàng nhận biết và làm quen với từng mùi vị khác nhau.
• Rèn kỹ năng ăn thô sớm: Bé được chuyển từ cháo loãng sang đồ ăn mềm rồi thô dần, không cần trải qua giai đoạn ăn bột kéo dài.
• Hình thành tính tự lập: Bé được ngồi ghế ăn, tự cầm thìa và chọn món mình thích, từ đó hình thành sự chủ động trong bữa ăn.
• Hạn chế biếng ăn: Thực đơn đa dạng giúp trẻ thích thú hơn khi ăn, giảm tình trạng chán ăn hay bỏ bữa.

Ăn dặm kiểu Nhật giúp bé tự lập, hứng thú và phát triển vị giác ngay từ những bữa đầu tiên

3. Quá trình áp dụng thực đơn ăn dặm kiểu Nhật cho bé theo từng giai đoạn 

Việc áp dụng phương pháp ăn dặm kiểu Nhật không hề phức tạp như nhiều mẹ bỉm vẫn nghĩ. Chỉ cần nắm rõ từng giai đoạn phát triển của bé, mẹ hoàn toàn có thể xây dựng thói quen ăn uống lành mạnh và giúp con tự lập ngay từ những bữa ăn đầu tiên.

3.1 Áp dụng thực đơn ăn dặm kiểu Nhật cho bé 6 - 7 tháng

Khi bắt đầu áp dụng thực đơn ăn dặm kiểu nhật cho bé 6 tháng, mẹ nên tập trung vào việc giúp bé làm quen với thức ăn mới ngoài sữa, hình thành phản xạ nuốt và kỹ năng ăn bằng muỗng. Giai đoạn này hệ tiêu hóa của bé còn non nớt nên thức ăn cần được chế biến thật mềm, mịn và nghiền nhuyễn để bé dễ hấp thu đầy đủ chất dinh dưỡng.

Các nguyên tắc áp dụng thực đơn ăn dặm kiểu Nhật cho bé 6 - 7 tháng tuổi:

• Dùng cháo loãng và nghiền mịn: Nấu theo tỷ lệ 1 gạo : 10 nước, rây nhuyễn và không nêm nếm để bé dễ nuốt.
• Bắt đầu từ thực phẩm đơn giản: Ưu tiên thực phẩm mềm, dễ tiêu như bột ăn dặm, cháo trắng loãng trong những ngày đầu.
• Tập làm quen với rau củ quả: Cho bé thử từng loại cà rốt, bí đỏ, khoai tây, đu đủ, chuối chín… đã hấp chín và rây mịn.
• Bổ sung đạm nhẹ nhàng: Có thể cho bé ăn đậu hũ, thịt gà hấp giã nhỏ, lòng trắng trứng đã lọc mịn để tăng dưỡng chất.
• Chỉ nên ăn 1 cữ/ngày: Mục tiêu chính là làm quen với thức ăn rắn, không phải bổ sung lượng ăn.
• Ăn riêng từng loại thực phẩm: Giúp bé nhận biết mùi vị tự nhiên của từng món và tránh dị ứng chéo.
• Theo dõi phản ứng của bé: Nếu bé từ chối hoặc khó chịu, ngưng 2 - 3 ngày rồi thử lại, tuyệt đối không ép ăn.
• Có thể dùng sữa chua: Bé 5 - 6 tháng có thể ăn 1 hũ nhỏ/ngày để hỗ trợ hệ tiêu hóa.

Khởi đầu ăn dặm chuẩn khoa học: mềm, mịn, dễ tiêu cho bé yêu

3.2 Áp dụng thực đơn ăn dặm kiểu Nhật cho bé 7 - 8 tháng

Ở giai đoạn 7 - 8 tháng, bé đã có khả năng nhai nuốt tốt hơn nên có thể chuyển sang các món thô hơn, đa dạng hơn. Đây là thời điểm quan trọng để bé tập làm quen nhiều nhóm thực phẩm và từng bước hình thành kỹ năng tự ăn.

Nguyên tắc áp dụng thực đơn ăn dặm kiểu Nhật cho bé 7 - 8 tháng tuổi:

• Tăng độ đặc của cháo: Nấu theo tỷ lệ 1 gạo : 7 nước và không nêm gia vị để giữ vị tự nhiên.
• Đa dạng nhóm tinh bột: Bổ sung bún, miến, mì, nui mềm để giúp bé thay đổi khẩu vị và tăng sự hứng thú khi ăn.
• Bổ sung nguồn đạm phong phú: Cho bé thử gan, thịt gà, cá lóc, cá thu, cá hồi, nấm, các loại đậu…, giúp tăng cường dinh dưỡng toàn diện.
• Ăn 2 cữ chính mỗi ngày: Bên cạnh việc duy trì sữa mẹ/sữa công thức là nguồn dinh dưỡng chủ đạo.
• Thêm món tráng miệng và bữa phụ: Sử dụng chuối, xoài, đu đủ nghiền, sữa chua, phô mai, nước cam loãng để bổ sung vitamin và khoáng chất.
• Khuyến khích sự tự lập khi ăn: Tập cho bé bốc ăn, cầm nắm thức ăn, dù hơi bừa bộn nhưng giúp phát triển kỹ năng vận động và thói quen tốt khi ăn.

Nâng cấp độ đặc, bổ sung nhiều dưỡng chất giúp bé lớn nhanh, khỏe mạnh

3.3 Áp dụng thực đơn ăn dặm kiểu Nhật cho bé 9 - 11 tháng

Khi bé bước vào giai đoạn 9 - 11 tháng, kỹ năng nhai nuốt đã tiến bộ rõ rệt nên mẹ có thể tăng độ thô của thức ăn và mở rộng thực đơn hơn nữa. Đây cũng là thời điểm mẹ khuyến khích bé tự xúc, tự nhai và khám phá nhiều loại thực phẩm, giúp phát triển vị giác và tính tự lập trong ăn uống theo chuẩn phương pháp ăn dặm kiểu Nhật.

Cách áp dụng thực đơn ăn dặm kiểu Nhật cho bé 9 - 11 tháng:

• Tăng độ thô của thức ăn: Cho bé ăn cháo hạt vỡ hoặc cơm nát, nấu theo tỷ lệ 1 gạo : 5 nước để bé luyện kỹ năng nhai.
• Nêm nếm rất hạn chế: Có thể dùng gia vị nhẹ nhưng ưu tiên giữ vị nguyên bản, tránh gây quá tải vị giác và thận của bé.
• Đa dạng nguồn đạm: Bổ sung thêm thịt heo, thịt bò, tôm, sò huyết… để giúp bé tăng chất sắt và protein hỗ trợ phát triển cơ xương.
• Ăn 2 bữa chính + tráng miệng: Cho bé thưởng thức trái cây chín mềm như chuối, xoài, lê… để bổ sung vitamin và chất xơ.
• Khuyến khích tự cắn và cầm nắm: Cắt thực phẩm thành thanh hoặc miếng mềm thay vì nghiền nhuyễn, hỗ trợ vận động tinh và phản xạ nhai.
• Thêm sản phẩm từ sữa: Sữa chua, phô mai, bánh mềm ít ngọt giúp cung cấp canxi và năng lượng cho bé hoạt động.
• Tăng dần khẩu phần: Điều chỉnh lượng thức ăn phù hợp với nhu cầu và khả năng ăn của từng bé.

Đa dạng thực phẩm giúp cân bằng nền tảng dinh dưỡng cho bé 9 - 11 tháng

3.4 Áp dụng thực đơn ăn dặm kiểu Nhật cho bé 12 - 18 tháng 

Khi bước vào giai đoạn 12 - 18 tháng, bé đã có thể ăn đa dạng và gần giống chế độ ăn của người lớn hơn. Đây là thời điểm quan trọng để hình thành thói quen ăn uống khoa học, duy trì đủ bữa, đồng thời quan sát sở thích của bé nhằm điều chỉnh thực đơn phù hợp, đảm bảo nhu cầu dinh dưỡng và hỗ trợ phát triển toàn diện.

Cách áp dụng phương pháp ăn dặm kiểu Nhật cho bé 12 - 18 tháng tuổi:

• Duy trì đủ bữa trong ngày: Gồm 3 bữa chính và 2 bữa phụ, đảm bảo đủ năng lượng cho các hoạt động của bé.
• Đa dạng hóa khẩu phần: Tăng cường nhiều nhóm thực phẩm để bé khám phá mùi vị và hạn chế kén ăn.
• Quan sát sở thích và phản ứng của bé: Ghi nhận món bé thích và không thích để điều chỉnh khẩu vị và texture phù hợp hơn.
• Ăn gần giống người lớn nhưng vẫn kiểm soát: Hạn chế muối, đường, dầu mỡ và nêm nếm nhẹ để bảo vệ hệ tiêu hóa và thận của bé.
• Khuyến khích kỹ năng tự lập: Cho bé tự xúc, cắn, nhai để phát triển vận động và hành vi ăn uống lành mạnh.
• Đảm bảo đủ dưỡng chất thiết yếu: Tập trung nhóm đạm, tinh bột, rau củ, trái cây và sản phẩm từ sữa hằng ngày để phát triển thể chất và trí tuệ.

Duy trì 3 bữa chính và 2 bữa phụ giúp bé 12 - 18 tháng phát triển

4. Lưu ý khi xây dựng thực đơn ăn dặm kiểu Nhật cho bé

Mặc dù ăn dặm kiểu Nhật mang lại nhiều lợi ích cho sự phát triển vị giác và kỹ năng tự lập của bé, nhưng trong quá trình áp dụng, mẹ cần tuân thủ một số nguyên tắc quan trọng để đảm bảo an toàn và cân bằng dinh dưỡng.

4.1. Kết hợp ăn dặm và bú mẹ đúng cách

Trong thời gian đầu ăn dặm, bé vẫn cần được bú sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng chính. Vì vậy, mẹ nên cho con làm quen với thức ăn mới từ từ, không vội vàng thay thế hoàn toàn sữa bằng bữa ăn thô. 

Thông thường trong 1 - 2 tuần đầu, mẹ chỉ cần cho bé ăn 1 bữa nhỏ mỗi ngày để con tập phản xạ nhai và nuốt. Khi bé đã quen hơn, bước sang tuần 3 - 4 mẹ có thể tăng lên 2 bữa mỗi ngày. Những bữa còn lại, hãy tiếp tục duy trì sữa mẹ để bé được cung cấp đủ năng lượng và dưỡng chất cho cơ thể phát triển thật khỏe mạnh.

Kết hợp ăn dặm và bú mẹ hợp lý giúp bé phát triển khỏe mạnh ngay từ những năm đầu đời

4.2. Xây dựng thực đơn ăn dặm theo từng tuần

Mẹ nên ghi chú cụ thể bé sẽ ăn vào thời điểm nào trong ngày như sáng, trưa hay chiều và kèm theo đó là món ăn cũng như nhóm chất dinh dưỡng có trong từng món. Việc lên kế hoạch chi tiết sẽ giúp mẹ dễ dàng theo dõi khẩu phần ăn của con, hạn chế nguy cơ thiếu hoặc dư dưỡng chất quan trọng và hỗ trợ bé phát triển toàn diện ngay từ những giai đoạn đầu đời. Nếu bé có dấu hiệu không hợp với món nào, mẹ cũng có thể dễ dàng điều chỉnh thực đơn cho phù hợp hơn.

4.3. Cách chuẩn bị nước dashi cho bé

Nước dashi là phần quan trọng trong thực đơn ăn dặm kiểu Nhật, giúp món ăn thơm ngon hơn và dễ tiêu hóa cho bé. Được nấu từ rau củ tự nhiên nên dashi cung cấp thêm vitamin, khoáng chất cần thiết cho sự phát triển của trẻ. Mẹ chỉ cần cân đối lượng nước và nguyên liệu để nước dùng có vị thanh nhẹ, phù hợp với khẩu vị của bé. Bên cạnh đó, dashi có thể bảo quản trong tủ lạnh đến 1 tuần, rất tiện cho các mẹ bỉm muốn tiết kiệm thời gian nấu nướng.

• Bước 1: Làm sạch rau củ và cắt nhỏ hoặc thái lát để dễ chiết xuất dưỡng chất.
• Bước 2: Đổ nước vào nồi (khoảng ngang 1 đốt ngón tay) rồi cho rau củ vào nấu liu riu trong 30 - 40 phút.
• Bước 3: Khi nước dùng đã sôi đủ thời gian, vớt bỏ rau củ, giữ lại phần nước và cất trong tủ lạnh để dùng dần trong vài ngày.

4.4. Đảm bảo vệ sinh dụng cụ chế biến sạch sẽ

Mẹ hãy luôn giữ sạch sẽ và khử khuẩn các dụng cụ nấu nướng, chén bát, muỗng thìa của con. Hệ miễn dịch của bé còn non nớt, nên việc vệ sinh kỹ lưỡng sẽ giúp hạn chế vi khuẩn có hại và bảo vệ sức khỏe tiêu hóa mỗi ngày.

Bên cạnh đó, trong suốt quá trình cho bé ăn dặm kiểu Nhật, mẹ vẫn cần quan sát phản ứng của con, duy trì các dưỡng chất từ sữa và tham khảo ý kiến bác sĩ khi cần. Song song với thực đơn hàng ngày, mẹ có thể bổ sung thêm các vi chất quan trọng như kẽm sinh học, vitamin nhóm B, vitamin C... để hỗ trợ bé ăn ngon, tăng sức đề kháng và phát triển toàn diện hơn.

Giữ dụng cụ sạch khuẩn để bảo vệ hệ tiêu hóa non nớt của bé yêu

4.5 Khi nào có thể tập cho bé ăn dặm kiểu Nhật?

Bé có thể bắt đầu làm quen với phương pháp ăn dặm kiểu Nhật từ khoảng 5 - 6 tháng tuổi, nhưng mẹ nên dựa vào mức độ sẵn sàng của bé thay vì chỉ áp dụng theo số tháng. Những dấu hiệu cho thấy bé đã sẵn sàng như giữ đầu và cổ vững khi ngồi, có thể ngồi với sự hỗ trợ, tò mò và quan tâm đến thức ăn của người lớn, phản xạ đẩy lưỡi giảm dần và biết đưa thức ăn vào miệng.

Ở giai đoạn 7 - 8 tháng, mục tiêu chính vẫn là để bé tập làm quen với mùi vị và kết cấu thức ăn, phát triển phản xạ nhai và nuốt và hình thành thói quen ăn uống tốt. Dinh dưỡng từ thực phẩm chỉ thực sự đóng vai trò lớn hơn khi bé từ khoảng 9 tháng trở đi.

Các chuyên gia khuyến cáo rằng sữa mẹ hoặc sữa công thức vẫn cần duy trì là nguồn dinh dưỡng quan trọng nhất trong suốt năm đầu đời. Bố mẹ không nên đặt nặng việc bé phải ăn được nhiều ngay từ đầu mà hãy tạo không khí thoải mái, để bé tự khám phá thức ăn theo nhịp độ của mình.

Bé ăn dặm kiểu Nhật khi có thể ngồi vững, hứng thú với thức ăn và phản xạ nuốt đã tốt hơn

Áp dụng ăn dặm kiểu Nhật đúng cách sẽ giúp bé hình thành thói quen ăn uống khoa học, phát triển thể chất lẫn kỹ năng tự lập ngay từ những năm đầu đời. Mỗi giai đoạn, bé sẽ có nhu cầu dinh dưỡng và khả năng ăn khác nhau. Nếu bạn vẫn còn băn khoăn khi xây dựng thực đơn hay tìm hiểu phương pháp ăn dặm tốt nhất cho bé, hãy để Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé tư vấn và hỗ trợ chuyên sâu, giúp bé yêu ăn ngon và lớn khỏe mỗi ngày.

 *Để có thể nhận được thêm những lời khuyên chi tiết phù hợp với tình trạng sức khỏe cho mẹ và bé, bạn hãy tư vấn thêm các bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng ở các cơ sở y tế gần nhất.

Theo dõi Fanpage Dinh dưỡng Mẹ và Bé bằng cách bấm “Thích Trang” để cập nhật kiến thức bổ ích cho mẹ và bé.

https://www.facebook.com/dinhduongmevabe.com.vn