Trẻ bị tiêu chảy nên ăn gì, kiêng ăn gì để mau hết? (Theo chuyên gia dinh dưỡng)

Bài viết được thẩm định bởi TS.BS. Dương Lan Dung - Phó Trưởng phòng Đào tạo, Nguyên Phó Trưởng phòng Nghiên cứu khoa học - Bệnh viện Phụ sản Trung ương.

Tiêu chảy là hiện tượng rối loạn tiêu hóa phổ biến ở trẻ nhỏ, dễ gây mất nước, điện giải, sụt cân và khiến trẻ mệt mỏi, chán ăn. Nếu không được xử lý kịp thời, tình trạng này có thể dẫn đến suy dinh dưỡng và ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ. Vậy trẻ bị tiêu chảy nên ăn gì và cần kiêng gì? Cùng Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé tìm hiểu chi tiết và các lưu ý dành cho cha mẹ khi chăm sóc bé bị tiêu chảy qua nội dung bài viết này.

1. Nguyên nhân gây tiêu chảy ở trẻ

Tiêu chảy ở trẻ là tình trạng đi ngoài nhiều lần với phân lỏng, có thể kèm dịch nhầy và mùi hôi, thường kéo dài đến 14 ngày, với triệu chứng rõ rệt nhất trong 2-3 ngày đầu. 

Nguyên nhân chủ yếu của tiêu chảy ở trẻ liên quan đến chế độ ăn uống, bao gồm:

• Thực phẩm không đảm bảo vệ sinh: Thực phẩm chế biến chưa chín kỹ, nhiễm vi khuẩn hoặc ký sinh trùng.
• Dị ứng thực phẩm và rối loạn chuyển hóa: Trẻ bị dị ứng, không dung nạp một số loại đường hoặc rối loạn protein.
• Thói quen ăn uống không hợp lý: Ăn quá nhiều hoặc ăn dồn dập, gây quá tải cho hệ tiêu hóa.

Ngoài ra, tiêu chảy cũng có thể do bệnh lý như nhiễm trùng đường hô hấp, viêm ruột, hội chứng ruột kích thích, bệnh Celiac, hoặc do tác dụng phụ của kháng sinh.

Trẻ bị dị ứng thực phẩm là một trong những nguyên nhân dẫn đến tiêu chảy

2. Top 12 thực phẩm trẻ bị tiêu chảy nên ăn theo chuyên gia dinh dưỡng

Tiêu chảy là nguyên nhân khiến trẻ chán ăn, sụt cân, dễ dẫn đến suy dinh dưỡng. Nếu tình trạng kéo dài, trẻ còn có nguy cơ mất nước nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe và quá trình phát triển. Vì vậy, cha mẹ cần điều chỉnh chế độ dinh dưỡng phù hợp, chia nhỏ bữa ăn nhằm giúp trẻ dễ tiêu hóa và hấp thu dưỡng chất tốt hơn. Dưới đây là 13 thực phẩm tốt cho trẻ bị tiêu chảy theo khuyến nghị của các chuyên gia dinh dưỡng.

2.1. Gừng

Gừng là thực phẩm có tác dụng hỗ trợ cải thiện các rối loạn tiêu hóa. Khi trẻ bị tiêu chảy, gừng làm giảm nhu động ruột, hạn chế tình trạng đi ngoài nhiều lần. Đồng thời góp phần ức chế quá trình sinh hơi của vi khuẩn trong đường ruột, hỗ trợ giảm các triệu chứng buồn nôn, đầy hơi và khó chịu.

Cha mẹ có thể rửa sạch gừng, cạo vỏ, thái lát mỏng và ngâm với nước ấm cho trẻ uống. Cách này giúp hệ tiêu hóa hoạt động ổn định và trẻ cảm thấy dễ chịu hơn.

Gừng giúp hạn chế tình trạng đi ngoài nhiều lần của trẻ

2.2. Gạo trắng

Gạo trắng là thực phẩm quen thuộc, dễ tiêu hóa và phù hợp với hệ tiêu hóa còn non nớt của trẻ. Thực phẩm này hỗ trợ hoạt động của hệ vi sinh đường ruột, góp phần điều hòa nhu động ruột, làm phân săn chắc hơn và từ đó giảm các triệu chứng tiêu chảy. Cha mẹ có thể sử dụng gạo trắng để nấu cháo loãng hoặc cơm mềm cho trẻ ăn, vừa đảm bảo cung cấp năng lượng cần thiết cho cơ thể, vừa hỗ trợ cải thiện tình trạng tiêu chảy một cách an toàn.

2.3. Bánh mì

Bánh mì trắng là thực phẩm dễ tiêu hóa, giúp trẻ nhanh no mà không gây đầy bụng, cải thiện tình trạng tiêu chảy hiệu quả. Nhờ khả năng giữ nước trong cơ thể, bánh mì giúp hạn chế đi ngoài nhiều lần, trẻ giảm tình trạng mệt mỏi và chán ăn. Cha mẹ có thể phết một lớp mỏng bơ ít béo lên bánh mì để tăng hương vị, giúp trẻ ăn ngon miệng hơn mà vẫn đảm bảo phù hợp với hệ tiêu hóa trong giai đoạn tiêu chảy.

Ăn bánh mì giúp trẻ giữ nước, không bị đi ngoài nhiều lần

2.4. Súp gà, cháo gà

Cháo gà và súp gà là những món ăn phù hợp cho trẻ đang bị tiêu chảy. Khi được nấu loãng, mềm và dễ ăn, các món này giúp trẻ dễ tiêu hóa, bù nước, cung cấp năng lượng và dưỡng chất cần thiết, hỗ trợ trẻ phục hồi nhanh hơn.

2.5. Khoai tây

Khoai tây là thực phẩm giàu tinh bột, cung cấp chất xơ hòa tan và kali có lợi cho hoạt động của hệ tiêu hóa. Các món ăn được chế biến từ khoai tây như súp, canh hoặc khoai tây hầm mềm giúp trẻ dễ tiêu hóa, hỗ trợ cân bằng điện giải và góp phần cải thiện tình trạng tiêu chảy. Vì vậy, cha mẹ nên cân nhắc bổ sung khoai tây vào khẩu phần ăn của trẻ khi gặp vấn đề rối loạn tiêu hóa.

Khoai tây chứa chất xơ hòa tan lớn, hỗ trợ tiêu hóa và cải thiện tình trạng tiêu chảy ở trẻ

2.6. Các loại thịt gà, lợn, bò

Thịt là nguồn cung cấp protein quan trọng, giúp duy trì sức khỏe và hỗ trợ cân bằng dinh dưỡng cho trẻ. Khi trẻ bị tiêu chảy, mẹ cần đảm bảo bổ sung đủ protein trong khẩu phần ăn hằng ngày thông qua các loại thịt dễ tiêu như thịt gà, thịt lợn hoặc thịt bò.

Tuy nhiên, trong giai đoạn này hệ tiêu hóa của trẻ đang nhạy cảm, vì vậy thịt nên được chế biến bằng các phương pháp như luộc, hấp hoặc hầm mềm. Cần hạn chế các món chiên, xào nhiều dầu mỡ vì có thể làm tăng gánh nặng cho hệ tiêu hóa và khiến tình trạng tiêu chảy kéo dài hoặc nặng hơn.

2.7. Các loại rau xanh

Khi trẻ bị tiêu chảy, các loại rau chứa nhiều chất xơ thô, nhiều bã như nhóm rau cải có thể làm tăng kích thích đường ruột, không phù hợp cho hệ tiêu hóa đang nhạy cảm. Ngược lại, những thực phẩm giàu chất xơ hòa tan, ít bã giúp hỗ trợ tiêu hóa và hạn chế kích ứng ruột. Cha mẹ nên ưu tiên cho trẻ sử dụng các loại thực phẩm như chuối, táo, khoai lang, rau mồng tơi hoặc cần tây để cải thiện tình trạng tiêu chảy một cách tốt nhất.

Trẻ bị tiêu chảy nên ăn rau xanh

2.8. Chuối

Chuối là thực phẩm phù hợp cho trẻ đang bị tiêu chảy nhờ hàm lượng kali cao, giúp bù điện giải bị mất trong quá trình đi ngoài nhiều lần. Bên cạnh đó, chuối còn chứa nhiều chất xơ hòa tan, có tác dụng hấp thu lượng dịch dư thừa trong ruột, làm phân đặc hơn. Ngoài ra, các hợp chất có lợi trong chuối còn hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột phát triển, cải thiện chức năng tiêu hóa cho trẻ.

2.9. Sữa chua

Sữa chua là thực phẩm có lợi cho hệ tiêu hóa và thường được khuyến nghị trong chế độ ăn của trẻ. Khi bị tiêu chảy, hệ vi sinh đường ruột của trẻ dễ mất cân bằng, tạo điều kiện cho vi khuẩn có hại phát triển. Việc bổ sung sữa chua giúp cung cấp lợi khuẩn, góp phần tái lập cân bằng hệ vi sinh, hỗ trợ tiêu hóa và từ đó cải thiện tốt tình trạng tiêu chảy ở trẻ.

Sữa chua tốt cho hệ tiêu hóa, được khuyên dùng cho trẻ bị tiêu chảy

2.10. Hồng xiêm

Hồng xiêm cung cấp nhiều khoáng chất như canxi, photpho cùng các vitamin cần thiết cho cơ thể. Đặc biệt, hồng xiêm chứa polyphenol và tannin, các hoạt chất có tác dụng hỗ trợ tiêu hóa, làm dịu niêm mạc dạ dày và góp phần giảm các triệu chứng tiêu chảy.

2.11. Ổi

Ổi là loại trái cây giàu vitamin C và tanin, có tác dụng cải thiện các triệu chứng của bệnh tiêu chảy. Đồng thời, các dưỡng chất trong ổi còn tăng cường sức đề kháng, giúp nâng cao khả năng bảo vệ cơ thể cho trẻ trong giai đoạn bệnh.

2.12. Táo

Táo là loại trái cây giàu dinh dưỡng, đặc biệt chứa chất xơ hòa tan pectin có lợi cho trẻ đang bị tiêu chảy. Do hệ tiêu hóa của trẻ trong giai đoạn này còn nhạy cảm, cha mẹ nên chế biến táo chín trước khi cho ăn nhằm giảm gánh nặng tiêu hóa và giúp trẻ hấp thu dưỡng chất tốt hơn.

Ngoài ra, cần lựa chọn táo có nguồn gốc rõ ràng, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm. Táo nên được rửa sạch, gọt bỏ vỏ trước khi sử dụng để hạn chế nguy cơ gây kích ứng đường tiêu hóa cho trẻ.

Táo chứa chất xơ hòa tan tốt cho trẻ bị tiêu chảy

3. Trẻ bị tiêu chảy không nên ăn những loại thực phẩm nào?

Bên cạnh việc lựa chọn các thực phẩm phù hợp, cha mẹ cũng cần lưu ý những thực phẩm trẻ bị tiêu chảy nên hạn chế hoặc tránh sử dụng, vì có thể làm triệu chứng nặng hơn và kéo dài thời gian hồi phục. Dưới đây là các nhóm thực phẩm trẻ bị tiêu chảy cần kiêng:

• Thức ăn có độ đường cao: Bánh kẹo, mứt, bánh kem, socola làm tăng áp lực lên hệ tiêu hóa, gây rối loạn hấp thu và tăng lượng dịch trong ruột, làm tiêu chảy nặng hơn.
• Thức ăn nhiều dầu mỡ: Các món chiên rán như khoai tây chiên, gà rán, đồ ăn nhanh, xúc xích chứa nhiều chất béo, gây quá tải cho hệ tiêu hóa, làm rối loạn vi sinh đường ruột và tăng triệu chứng tiêu chảy.
• Các loại hải sản: Hải sản chứa protein dễ kích ứng, gây dị ứng và làm vi khuẩn gây hại phát triển, như Salmonella và Shigella, làm tiêu chảy nghiêm trọng hơn.
• Nước ngọt có ga: Mặc dù không phải nguyên nhân gây tiêu chảy trực tiếp, nhưng nước ngọt có ga có thể kích ứng đường tiêu hóa nhạy cảm của trẻ, làm triệu chứng kéo dài hoặc nặng hơn.
• Một số loại trái cây, nước ép: Trái cây như đào, lê, mận có hàm lượng đường cao, dễ gây đầy hơi, làm tăng nhu động ruột và nặng thêm tình trạng tiêu chảy.
• Sữa và các thực phẩm chứa lactose: Nếu trẻ bị bất dung nạp lactose hoặc dị ứng đạm sữa bò, việc sử dụng sữa có chứa lactose có thể làm tình trạng tiêu chảy nghiêm trọng hơn. Cần chọn sữa không chứa lactose và tránh sữa bò nếu trẻ có tiền sử dị ứng.
• Thực phẩm không đảm bảo vệ sinh, không rõ nguồn gốc: Thực phẩm kém vệ sinh có thể chứa vi khuẩn và ký sinh trùng, làm tăng nguy cơ tiêu chảy và ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ. 

Trẻ bị tiêu chảy không nên ăn thức ăn chứa nhiều dầu mỡ

4. Cha mẹ cần lưu ý gì khi chăm sóc trẻ bị tiêu chảy?

Bên cạnh xây dựng chế độ dinh dưỡng phù hợp, để hỗ trợ trẻ nhanh hồi phục khi bị tiêu chảy, cha mẹ cần lưu ý một số vấn đề quan trọng trong quá trình chăm sóc trẻ như sau:

4.1. Theo dõi liên tục các triệu chứng của trẻ

Cha mẹ cần theo dõi sát các biểu hiện như thời điểm khởi phát, số lần đi ngoài, đặc điểm phân (màu sắc, độ lỏng) và ghi chép lại chế độ ăn hằng ngày của trẻ. Những thông tin này giúp bác sĩ xác định nguyên nhân gây tiêu chảy, từ đó đưa ra hướng chăm sóc và điều trị phù hợp.

Nên theo dõi liên tục các triệu chứng của trẻ khi trẻ bị tiêu chảy

4.2. Kiểm tra phân của bé mỗi ngày

Khi trẻ bị tiêu chảy, phân thường lỏng, nhiều nước và có mùi hôi. Tuy nhiên, nếu phân có màu đen hoặc lẫn máu, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay. Ngoài ra, trẻ cần được thăm khám kịp thời nếu xuất hiện các dấu hiệu nguy hiểm như sốt cao trên 39°C, tiêu chảy kéo dài hoặc biểu hiện mất nước (ít hoặc không đi tiểu trong 3 giờ, khóc không có nước mắt, môi khô,…).

4.3. Cho bé uống đủ nước hàng ngày

Tiêu chảy khiến trẻ đi ngoài nhiều lần, dẫn đến mất nước và điện giải như natri, kali, canxi và magie. Nếu không được bù kịp thời, tình trạng mất nước nặng có thể gây ra các biến chứng nguy hiểm, đe dọa sức khỏe và tính mạng của trẻ.

Do đó, khi trẻ bị tiêu chảy, cha mẹ cần cho trẻ uống đủ nước và theo dõi sát tình trạng hydrat hóa. Đồng thời, có thể tham khảo ý kiến bác sĩ về việc sử dụng dung dịch bù nước và điện giải như oresol để phòng ngừa mất nước hiệu quả.

Cho trẻ uống đủ nước để giảm tình trạng tiêu chảy

4.4. Bổ sung men vi sinh cho trẻ bị tiêu chảy

Hội Nhi khoa Việt Nam khuyến cáo có thể bổ sung 200 - 250mg men vi sinh chứa Saccharomyces boulardii nhằm hỗ trợ điều trị tiêu chảy ở trẻ. Việc sử dụng men vi sinh giúp tăng cường lợi khuẩn đường ruột, cải thiện chức năng tiêu hóa và hỗ trợ trẻ ăn uống tốt hơn. Khi trẻ bị tiêu chảy, cha mẹ có thể hòa sản phẩm chứa Saccharomyces boulardii vào cháo hoặc đồ uống của trẻ ở nhiệt độ phù hợp.

4.5. Tránh cho trẻ uống thuốc kháng sinh hoặc thuốc cầm tiêu chảy

Thông thường, kháng sinh chỉ được chỉ định trong các trường hợp tiêu chảy do vi khuẩn và có chẩn đoán cụ thể từ bác sĩ. Việc tự ý sử dụng thuốc cầm tiêu chảy có thể cản trở quá trình đào thải tác nhân gây bệnh và độc tố ra khỏi cơ thể trẻ. Vì vậy, không nên tự ý cho trẻ dùng thuốc kháng sinh hoặc thuốc cầm tiêu chảy, do có thể làm bệnh diễn tiến nặng hơn và gây ra các tác dụng phụ không mong muốn.

5. Một số nguyên tắc ưu tiên dành cho trẻ bị tiêu chảy

5.1 Bù nước và điện giải

• Khi trẻ tiêu chảy, bù nước/điện giải là việc quan trọng nhất. có thể dùng dung dịch oresol pha đúng hướng dẫn trên gói, cho trẻ uống từng thìa/từng ngụm nhỏ theo độ tuổi. dung dịch đã pha chỉ nên dùng trong tối đa 24 giờ. tuyệt đối không pha đặc hơn hướng dẫn vì có thể nguy hiểm. 
• Ngoài oresol, có thể bổ sung dịch từ nước cháo, súp, canh, nước hoa quả loãng; tránh nước ngọt có ga, trà đường, nước đóng hộp ngọt vì có thể làm tiêu chảy nặng hơn. 

5.2 Tiếp tục ăn, không nhịn đói

• Trẻ tiêu chảy vẫn cần năng lượng để hồi phục. cha mẹ nên chia nhỏ bữa, ưu tiên món mềm – dễ tiêu – ít dầu mỡ. Nguyên tắc dinh dưỡng dành cho trẻ bị tiêu chảy mà cha mẹ nên lưu ý:

• Trẻ dưới 6 tháng tuổi: Hệ tiêu hóa còn non nớt, trẻ nên được bú mẹ hoàn toàn. Sữa mẹ giúp hỗ trợ tiêu hóa, giảm mức độ tiêu chảy và hạn chế mất nước. Mẹ cần tăng số cữ bú để đảm bảo trẻ được cung cấp đủ dinh dưỡng và nước.
• Trẻ trên 6 tháng tuổi: Trẻ bắt đầu ăn dặm, vì vậy thực phẩm cần được lựa chọn và chế biến đảm bảo vệ sinh, nấu chín kỹ. Đồng thời, cần loại bỏ các thực phẩm dễ gây dị ứng hoặc ngộ độc nhằm phòng ngừa và kiểm soát tiêu chảy.

5.3 Nhận biết đúng tiêu chảy (đặc biệt ở trẻ sơ sinh bú mẹ)để xác định đúng tình trạng bệnh của trẻ

• Trẻ được coi là tiêu chảy khi đi ngoài ≥ 3 lần/ngày kèm phân lỏng nhiều nước hơn bình thường. Tuy nhiên, trẻ sơ sinh/đang bú mẹ có thể đi ngoài nhiều lần và phân vốn đã lỏng; vì vậy cần so với “mức bình thường của chính trẻ” (tăng rõ số lần/số lượng và loãng hơn trước

6. Một số câu hỏi thường gặp về trẻ bị tiêu chảy

6.1. Trẻ bị tiêu chảy có nguy hiểm không?

Tiêu chảy ở trẻ có thể nguy hiểm nếu không được xử lý kịp thời, đặc biệt là nguy cơ mất nước và rối loạn điện giải. Trong nhiều trường hợp nhẹ, bệnh có thể tự cải thiện khi trẻ được bù nước và chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, nếu tiêu chảy kéo dài, kèm sốt cao, nôn nhiều hoặc có dấu hiệu mất nước, trẻ cần được đưa đến cơ sở y tế để thăm khám và điều trị sớm.

6.2. Trẻ bị tiêu chảy có cần dùng kháng sinh không?

Trẻ bị tiêu chảy không phải lúc nào cũng cần dùng kháng sinh. Phần lớn các trường hợp tiêu chảy ở trẻ là do virus, khi đó kháng sinh không có tác dụng và còn có thể gây rối loạn hệ vi khuẩn đường ruột. Kháng sinh chỉ được chỉ định khi bác sĩ xác định trẻ bị tiêu chảy do vi khuẩn hoặc có các dấu hiệu nhiễm trùng nặng.

6.3. Trẻ bị tiêu chảy bao lâu thì khỏi?

Thời gian trẻ bị tiêu chảy thường kéo dài vài ngày và đa số sẽ tự khỏi nếu được chăm sóc đúng cách, đặc biệt là bù nước và điện giải đầy đủ. Nếu kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc kèm suy dinh dưỡng cần đưa trẻ đi khám

6.4. Làm thế nào để phòng ngừa tiêu chảy ở trẻ em?

Để phòng ngừa tiêu chảy ở trẻ em, cha mẹ cần chú ý kết hợp nhiều biện pháp chăm sóc và vệ sinh hằng ngày. Trước hết, cần rửa tay sạch bằng xà phòng cho trẻ và người chăm sóc trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh. Thức ăn cho trẻ phải được nấu chín, ăn ngay, sử dụng nguồn nước sạch, tránh cho trẻ ăn đồ sống hoặc không rõ nguồn gốc. 

Bên cạnh đó, vệ sinh bình sữa, dụng cụ ăn uống đúng cách, cho trẻ bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu. Đồng thời tiêm chủng đầy đủ, đặc biệt là vắc xin phòng rotavirus, sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc tiêu chảy.

Tiêu chảy là bệnh thường gặp ở trẻ em nhưng cần được chăm sóc và xử lý đúng cách. Việc nắm rõ trẻ bị tiêu chảy nên ăn gì, kiêng gì và khi nào cần đi khám sẽ giúp phòng ngừa biến chứng và bảo vệ sức khỏe cho trẻ. Nếu tiêu chảy kéo dài hoặc tái phát nhiều lần, cha mẹ nên đưa trẻ thăm khám chuyên khoa để được điều trị kịp thời.

Đăng ký tham gia ngay Chương trình Dinh Dưỡng Mẹ và Bé để khám phá Ngân hàng thực đơn với hàng nghìn món ăn bổ dưỡng cho trẻ và cả những món ăn tốt cho hệ tiêu hóa của trẻ.

*Lưu ý: Để có thể nhận được thêm những lời khuyên chi tiết phù hợp với tình trạng sức khỏe cho mẹ và bé, bạn hãy tư vấn thêm các bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng ở các cơ sở y tế gần nhất.

Theo dõi Fanpage Dinh dưỡng Mẹ và Bé bằng cách bấm “Thích Trang” để cập nhật kiến thức bổ ích cho mẹ và bé.

https://www.facebook.com/dinhduongmevabe.com.vn