TRẺ BỊ TIÊU CHẢY NÊN ĂN GÌ, KIÊNG GÌ ĐỂ CẦM VÀ KHỎE NHANH? GIẢI ĐÁP TỪ CHUYÊN GIA

Bài viết được thẩm định bởi TS.BS. Dương Lan Dung - Phó Trưởng phòng Đào tạo,
Nguyên Phó Trưởng phòng Nghiên cứu khoa học - Bệnh viện Phụ sản Trung ương.

Tiêu chảy là bệnh liên quan đến tiêu hóa rất thường gặp ở trẻ nhỏ. Đối với trẻ nhỏ bị tiêu chảy còn làm cho cơ thể mất nước và điện giải nghiêm trọng, cân nặng sụt nhanh chóng và khiến trẻ chán ăn, quấy khóc. Nếu không điều trị kịp thời sẽ làm trẻ bị suy dinh dưỡng, ảnh hưởng đến sự tăng trưởng của trẻ. Vậy trẻ bị tiêu chảy nên ăn gì, kiêng gì? Cùng Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé tham khảo bài viết dưới đây mẹ nhé.

Trẻ sơ sinh bị tiêu chảy, mẹ cần tìm cách chữa trị sớm nhất

1. Nguyên nhân và triệu chứng khi trẻ bị tiêu chảy

Nguyên nhân chủ yếu là do vi rút, một số do nhiễm khuẩn như lỵ, tả.

Triệu chứng:

Trẻ được coi là bị tiêu chảy là khi đi ngoài từ 3 lần trở lên, phân lỏng và nhiều nước hơn bình thường. Đối với trẻ sơ sinh, trẻ đang bú mẹ, phân thường lỏng và trẻ đi ngoài thường xuyên (có thể > 3 lần) không phải là tiêu chảy. Do vậy bà mẹ cần chú ý về số lần, số lượng đi ngoài bình thường của trẻ để xác định xem có khác thường không. Nếu số lượng và số lần nhiều hơn ngày trước, phân nhiều nước hơn bình thường thì cần đưa trẻ đi khám để xác định có thực sự tiêu chảy ?

Tiêu chảy được phân làm 3 loại:

Tiêu chảy cấp: nếu thời gian bị tiêu chảy dưới 14 ngày. Tiêu chảy cấp thường do vi rút gây ra, thường xuất hiện đột ngột, tiêu chảy nhiều lần, phân nhiều nước nên rất dễ gây mất nước.
Tiêu chảy kéo dài: Nếu tiêu chảy kéo dài từ 14 ngày trở lên. Tiêu chảy kéo dài thường gây suy dinh dưỡng.
Lỵ: Tiêu chảy có máu trong phân.

Tiêu chảy kéo dài nếu không được kiểm soát tốt có thể ảnh hưởng đến các mốc phát triển của trẻ, đặc biệt là cân nặng và chiều cao theo từng giai đoạn.

Các bà mẹ cần lưu ý:

Trẻ bị tiêu chảy kéo dài và lỵ cần được đưa đến cơ sở y tế ngay để khám và điều trị
Trẻ bị tiêu chảy cấp, có thể điều trị tại nhà ngay khi mới có dấu hiệu đi ngoài quá 3 lần trong ngày, phân nhiều nước hơn bình thường.
Ngoài ra, nếu nhận thấy bé xuất hiện các triệu chứng bệnh tiêu chảy nghiêm trọng hơn như đi ngoài có mùi hôi tanh, phân lỏng nước, trẻ mệt lả, quấy khóc nhiều, nôn nhiều, đi ngoài số lần gấp đôi bình thường, trẻ bị đau thắt bụng... cần nhanh chóng đưa bé đến các cơ sở y tế.

Những biểu hiện này thường gặp khi bé bị rối loạn tiêu hóa, khiến khả năng hấp thu dưỡng chất của trẻ bị suy giảm rõ rệt.

2. Những lưu ý ưu tiên dành cho bố mẹ khi trẻ bị tiêu chảy

Nếu trẻ còn bú mẹ

Cho bú nhiều hơn và mỗi bữa bú lâu hơn bình thường;

Sử dụng dung dịch bù nước và điện giải (ORS) bằng đường uống

Trẻ bị tiêu chảy hãy cho uống oresol pha với 200 ml nước hoặc 1000 ml nước đun sôi để nguội theo đúng hướng dẫn sử dụng trên sản phẩm. Cho trẻ uống theo từng thìa hoặc từng ngụm nhỏ tùy vào độ tuổi, chỉ dùng dung dịch đã pha trong tối đa 24 tiếng. Lưu ý tuyệt đối không pha ít nước hơn hướng dẫn sẽ làm ảnh hưởng đến sức khỏe và nguy hiểm hơn còn khiến trẻ nhập viện.

Cho trẻ uống nhiều nước

Tiêu chảy khiến cơ thể trẻ mất nhiều nước hơn bình thường nên bố mẹ cần bổ sung bù lượng nước để bù vào lượng đã mất.

Hoặc sử dụng các loại dịch có thể chế biến tại nhà

nước uống, nước cháo, xúp, nước hoa quả… Không nên cho trẻ uống nước trà đường, nước ngọt đóng hộp, các loại nước có ga vì sẽ làm tăng nồng độ thẩm thấu máu, có thể gây mất nước nhiều hơn.

Bổ sung men vi sinh

Bác sĩ Nhi khoa khuyến cáo mẹ nên bổ sung khoảng 200 – 250mg sản phẩm chức men vi sinh Saccharomyces Boulardii có tác dụng hỗ trợ điều trị tiêu chảy kịp thời. Bổ sung men vi sinh còn giúp tăng lượng vi khuẩn có lợi trong đường ruột, từ đó giúp trẻ ăn ngon miệng, tiêu hóa tốt hơn. Do đó, khi bé đang bị tiêu chảy mẹ hãy hòa sản phẩm chứa men vi sinh vào cháo hoặc nước uống của trẻ với nhiệt độ phù hợp.

Không tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy, kháng sinh

Thuốc kháng sinh trị tiêu chảy chỉ được sử dụng khi trẻ bị tiêu chảy do vi khuẩn gây ra vì vậy bà mẹ không nên tự ý dùng kháng sinh. Cần theo dõi những triệu chứng như thời gian bắt đầu bị, số lần đi ngoài, màu sắc và độ đặc lỏng của phân…và ghi chép lại chi tiết để giúp bác sĩ tìm ra nguyên nhân, từ đó đưa ra lời khuyên, cách chăm sóc phù hợp.

Lưu ý quan trọng

Nếu trẻ không uống được hoặc bỏ bú, bệnh có dấu hiệu nặng lên như phân lỏng như nước, phân màu đen hoặc có lẫn máu, mùi khó chịu hoặc trẻ sốt cao trên 39 độ C, trẻ khát nhiều hơn, đi ngoài nhiều hơn; hãy cho trẻ đến ngay bác sĩ để kiểm tra và làm xét nghiệm mẫu phân kịp thời.

Khi bé bị tiêu chảy, việc bù nước, điện giải và theo dõi sát các dấu hiệu mất nước là ưu tiên hàng đầu trong chăm sóc tại nhà.

3. Danh sách 12 thực phẩm trẻ bị tiêu chảy nên ăn theo chuyên gia dinh dưỡng

Để giúp các bà mẹ có thông tin để cải thiện bữa ăn cho trẻ, hãy lưu lại ngay danh sách 12 thực phẩm trẻ bị tiêu chảy nên ăn để dễ tiêu hóa và hấp thụ dinh dưỡng hiệu quả.

1. Gừng

Gừng có tác dụng trị tiêu chảy rất tốt

Gừng được biết đến là thần dược có tác dụng hỗ trợ và điều trị các vấn đề về tiêu hóa. Khi bị tiêu chảy, gừng hỗ trợ giảm nhu động ruột, chất thải đi qua tiêu hóa chậm lại. Ngoài ra, gừng còn làm giảm quá trình sinh hơi của vi khuẩn ở ruột và dạ dày từ đó giảm nhẹ các triệu chứng buồn nôn, đầy hơi và tiêu chảy.

Gừng rửa sạch, cạo vỏ rồi thái lát mỏng ngâm trong cốc nước ấm cho trẻ uống. Điều này không chỉ có tác dụng cho hệ tiêu hóa của trẻ giảm nhẹ hơn mà còn giúp trẻ thấy dễ chịu, thoải mái.

2. Gạo trắng

Gạo trắng là thực phẩm không thể thiếu trong mỗi gia đình, ăn dễ tiêu hóa và mang đến nhiều lợi ích cho sức khỏe của trẻ. Gạo trắng có tác dụng tạo điều kiện thuận lợi cho lợi khuẩn phát triển, nhu động ruột hoạt động bình thường, giúp se và làm cứng phân, giảm nhẹ các triệu chứng tiêu chảy.

Dùng gạo trắng nấu cháo loãng hoặc cơm cho trẻ ăn vừa cung cấp năng lượng cho hoạt động hàng ngày lại vừa giảm tình trạng tiêu chảy.

3. Bánh mì

Ăn bánh mì giúp trẻ giữ nước, không bị đi ngoài nhiều lần

Ăn bánh mì trắng không chỉ giúp trẻ cảm thấy no, không bị đầy bụng mà tình trạng tiêu chảy còn cải thiện đáng kể. Bánh mì có tác dụng giữ nước trong cơ thể, ngăn ngừa tình trạng đi ngoài quá nhiều lần trong ngày khiến trẻ mệt mỏi, chán ăn, uể oải.

Mẹ có thể dùng bơ ít béo quét một lớp mỏng lên bánh mỳ giúp trẻ ăn ngon miệng hơn, kích thích vị giác và hỗ trợ hệ tiêu hóa cho trẻ.

4. Súp gà, cháo gà

Cháo gà, súp gà đều là những món ăn quen thuộc mà bé bị tiêu chảy nên ăn. Súp và choáng được nấu loãng, độ mềm vừa phải giúp trẻ dễ tiêu hóa, bù nước và cung cấp chất dinh dưỡng cho trẻ nhanh hết bệnh.

5. Khoai tây

Khoai tây chứa lượng chất xơ hòa tan lớn, hỗ trợ tiêu hóa và cải thiện tiêu chảy tốt nhất

Trong khoai tây không chỉ chứa nhiều tinh bột mà còn chứa lượng lớn chất xơ hòa tan, kali. Cho trẻ ăn các món được chế biến từ khoai tây như súp khoai tây, canh khoai tây, khoai tây hầm thịt… đều có tác dụng hỗ trợ hệ tiêu hóa và cải thiện tình trạng tiêu chảy hiệu quả. Do đó, khi mẹ đang thắc mắc bé bị tiêu chảy nên ăn những gì hãy bổ sung khoai tây ngay vào chế độ dinh dưỡng nhé.

6. Các loại thịt gà, lợn, bò

Thịt là nguồn thực phẩm cung cấp protein dồi dào cho cơ thể trẻ giúp tăng cường sức khỏe, cân bằng dưỡng chất trong cơ thể. Khi bé đang bị tiêu chảy mẹ cần đảm bảo cung cấp đủ lượng protein vào thực đơn hàng ngày của bé với các loại thịt như gà, lợn, bò…

Lưu ý khi bị tiêu chảy hệ tiêu hóa đang gặp vấn đề nghiêm trọng nên mẹ cần chế biến thịt qua các cách như hầm nhừ, luộc chín, hấp thịt và hạn chế chiên rán nhiều dầu mỡ sẽ ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa của trẻ, khiến tình trạng tiêu chảy nghiêm trọng hơn.

7. Các loại rau xanh

Trẻ bị tiêu chảy nên ăn rau xanh

Các loại rau chứa nhiều chất xơ, có nhiều bã như các loại cải không tốt khi trẻ bị đi ngoài. Ngược lại, những loại hoa quả, rau xanh giàu chất xơ, ít bã lại giúp bé tiêu hóa tốt, không bị kích ứng ruột như chuối, táo, khoai lang, rau mồng tơi, cần tây… đều tốt cho trẻ bị tiêu chảy.

8. Chuối

Chuối có tác dụng bổ sung điện giải bị mất đi do tiêu chảy

Trẻ bị tiêu chảy nên ăn gì, ăn chuối có chứa hàm lượng Kali cao để bổ sung điện giải đã mất cho cơ thể do bị tiêu chảy. Đặc biệt, chuối còn chứa lượng chất xơ hòa tan lớn giúp cơ thể hấp thu các chất lỏng dư thừa trong ruột trẻ và chuối còn chứa cả insulin một loại chất xơ cũng tốt cho tiêu hóa, tạo điều kiện cho lợi khuẩn phát triển.

9. Sữa chua

Sữa chua rất tốt cho hệ tiêu hóa, được khuyên dùng cho trẻ bị tiêu chảy

Sữa chua là thực phẩm tốt cho tiêu hóa được sử dụng rất nhiều. Tình trạng tiêu chảy ở trẻ do mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột làm cho vi khuẩn gây hại tăng nhanh. Do đó, ăn sữa chua để giải phóng hàng tỷ lợi khuẩn vào hệ đường ruột, cân bằng hệ vi sinh, hỗ trợ tiêu hóa và giảm nhẹ tình trạng tiêu chảy hiệu quả nhất.

10. Hồng xiêm

Hồng xiêm được biết đến là trái cây giúp điều trị bệnh tiêu chảy rất tốt. Trong loại quả này có chứa lượng lớn photpho, canxi, vitamin và các loại khoáng chất cần thiết cho cơ thể. Đặc biệt, trong quả hồng xiêm còn chứa polyphenol và tanin có tác dụng kích thích tiêu hóa, làm sạch dạ dày, cải thiện tình trạng tiêu chảy ở trẻ.

11. Ổi

Trong ổi có chứa lượng vitamin C và tanin cao có tác dụng cải thiện các triệu chứng do tiêu chảy, giúp tăng cường hệ miễn dịch cho trẻ.

12. Táo

Táo chứa chất xơ hòa tan rất tốt cho trẻ bị tiêu chảy

Táo là trái cây rất bổ dưỡng, có chứa nhiều chất xơ, trong đó chất xơ hòa tan pectin cũng có nhiều lợi ích khi trẻ đang bị tiêu chảy. Do hệ tiêu hóa của bé đang yếu nên bố mẹ cần chế biến táo chín trước khi cho bé ăn. Điều này giúp hệ tiêu hóa của trẻ không cần hoạt động quá nhiều, giúp bé dễ hấp thu lượng đường và các dưỡng chất có sẵn trong táo.

Lưu ý hãy chọn mua táo tại những cửa hàng thực phẩm sạch, siêu thị để đảm bảo nguồn gốc, vệ sinh an toàn thực phẩm trước khi ăn. Gọt sạch vỏ táo trước khi cho trẻ bị tiêu chảy ăn để đảm bảo hệ tiêu hóa không bị ảnh hưởng.

4. Các loại thực phẩm trẻ bị tiêu chảy không nên ăn

Bên cạnh những thực phẩm trẻ bị tiêu chảy nên ăn thì mẹ cũng cần chú ý những thực phẩm trẻ bị tiêu chảy nên kiêng ăn vì sẽ khiến các triệu chứng trở nên nghiêm trọng và khó điều trị hơn. Nhóm thực phẩm trẻ bị tiêu chảy kiêng ăn bao gồm:

5.1. Thức ăn có độ đường cao

Thức ăn có lượng đường cao là thứ trẻ đang bị tiêu chảy nên tránh ăn

Thực phẩm có chứa nhiều đường gồm bánh kẹo, mứt, bánh kem, socola… đều có chứa những chất tạo ngọt nhân tạo. Khi bé ăn vào sẽ làm tăng lượng insulin trong máu ở mức cao hơn bình thường, tình trạng tiêu chảy cũng trở nên nghiêm trọng hơn. Do đó, cha mẹ không nên cho bé ăn thực phẩm quá ngọt nếu bé đang bị tiêu chảy.

5.2. Thức ăn nhiều dầu mỡ

Thực phẩm chiên rán như khoai tây chiên, gà rán, các loại đồ ăn nhanh, xúc xích … đều chứa lượng dầu mỡ quá lớn gây ảnh hưởng không tốt đến hệ tiêu hóa và cả sức khỏe của trẻ. Khi ăn những thực phẩm nhiều dầu mỡ còn làm suy yếu hệ vi sinh đường ruột, nguyên nhân hàng đầu khiến trẻ bị đầy hơi, đau bụng và tiêu chảy.

Chính vì vậy, bố mẹ không nên cho trẻ ăn nhiều các thực phẩm chiên rán, nhất là khi trẻ đang bị tiêu chảy. Ăn nhiều thực phẩm này còn làm tăng nguy cơ trẻ bị thừa cân, béo phì nên cần hạn chế.

5.3. Nước ngọt có ga

Những loại nước ngọt có ga không phải nguyên nhân gây bệnh tiêu chảy ở trẻ nhưng có thể làm kích ứng hệ tiêu hóa đang gặp vấn đề ở trẻ. Để bệnh nhanh khỏi hơn, trẻ không được uống nước ngọt có ga khi bị tiêu chảy.

Thay vào đó ba mẹ hãy bổ sung những loại nước tốt cho sức khỏe như dung dịch nước bù điện giải, nước lọc, nước dừa xiêm, trà thảo mộc dành riêng cho trẻ…để phòng ngừa tình trạng mất nước qua phân do đi ngoài nhiều lần. Do đó, hãy chú trọng sử dụng những loại nước bù lại lượng nước đã mất và không sử dụng những loại nước có ga, nước ngọt đóng chai đều không tốt cho trẻ.

Bệnh tiêu chảy ở trẻ em không quá xa lạ và vô cùng quen thuộc. Nhưng cha mẹ cần trang bị kiến thức đúng về trẻ bị tiêu chảy nên ăn gì, kiêng gì và cách điều trị bệnh nhanh khỏi để bảo vệ sức khỏe con yêu tốt nhất.

Nếu tiêu chảy kéo dài hoặc tái phát nhiều lần, trẻ có nguy cơ tiến triển thành trẻ bị viêm đường ruột, cần được thăm khám và điều trị chuyên khoa sớm.

Bệnh tiêu chảy ở trẻ em không phải là một căn bệnh xa lạ. Tuy nhiên, việc cả cha và mẹ đều có những kiến thức về tiêu chảy ở trẻ em sẽ giúp cha mẹ bảo vệ sức khỏe cho con tốt hơn. Hy vọng những thông tin bài viết vừa chia sẻ sẽ giúp ba mẹ điều trị tiêu chảy cho con tại nhà nhanh khỏi, tình trạng bệnh sớm thuyên giảm giúp trẻ ăn ngon miệng, ngủ ngon giấc hơn.

Đăng ký tham gia ngay Chương trình Dinh Dưỡng Mẹ và Bé để khám phá Ngân hàng thực đơn với hàng nghìn món ăn bổ dưỡng cho trẻ và cả những món ăn tốt cho hệ tiêu hóa của trẻ.