Trẻ suy dinh dưỡng cần bổ sung gì? Chia sẻ từ chuyên gia

Bài viết được thẩm định bởi GS.TS.BS. Nguyễn Ngọc Sáng, Phó Chủ tịch Hội Thận - Tiết niệu - Lọc máu và Ghép tạng trẻ em Việt Nam, Giảng viên cao cấp, Nguyên Trưởng Bộ môn Nhi Trường Đại học Y Dược Hải Phòng

“Trẻ suy dinh dưỡng cần bổ sung gì?” là câu hỏi khiến bao bậc làm cha mẹ phải đau đầu. Trẻ suy dinh dưỡng cần sự chăm sóc đặc biệt và bổ sung chất dinh dưỡng hợp lý để phát triển toàn diện. Bài viết sau sẽ chia sẻ thông tin chi tiết về 7 loại vi chất quan trọng và đề xuất 10 thực phẩm giúp nâng cao sức khỏe, tăng cường sự phát triển giúp bé yêu có đủ dinh dưỡng cần thiết để khôn lớn khỏe mạnh từng ngày.

1. Vai trò của dinh dưỡng đối với trẻ bị suy dinh dưỡng

Suy dinh dưỡng ở trẻ em xảy ra khi cơ thể không được cung cấp đủ năng lượng và dưỡng chất thiết yếu để phát triển và hoạt động bình thường. Đây là một vấn đề nghiêm trọng, có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, thể chất, trí tuệ và hệ miễn dịch của trẻ nếu kéo dài.

Theo kết quả Tổng điều tra dinh dưỡng quốc gia năm 2019 - 2020 do Bộ Y tế công bố, tỷ lệ suy dinh dưỡng thấp còi (chiều cao/tuổi) ở trẻ em dưới 5 tuổi trên toàn quốc là 19,6%, được xếp vào mức trung bình theo phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới. Việt Nam đã đạt được Mục tiêu Thiên niên kỷ về dinh dưỡng khi giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng thể nhẹ cân xuống còn 19,9% vào năm 2008, sớm hơn 7 năm so với mục tiêu đề ra. Hiện nay, Việt Nam đang tiến gần đến mục tiêu dinh dưỡng toàn cầu là giảm 40% tỷ lệ suy dinh dưỡng thấp còi ở trẻ em đến năm 2025. Tuy nhiên, vẫn còn sự chênh lệch tỷ lệ suy dinh dưỡng giữa các vùng miền, đặc biệt là ở khu vực nông thôn và miền núi.

Mặc dù Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu trong việc giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em, đặc biệt là về suy dinh dưỡng thể nhẹ cân, nhưng vấn đề suy dinh dưỡng thấp còi vẫn còn tồn tại, đặc biệt ở khu vực nông thôn và miền núi. Để giải quyết vấn đề này, Bộ Y tế đã ban hành "Mô hình Chăm sóc Dinh dưỡng 1000 Ngày Đầu Đời", nhằm tăng cường dinh dưỡng trong 1000 ngày đầu đời và cho trẻ em suy dinh dưỡng ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, với mục tiêu cải thiện tình trạng dinh dưỡng của trẻ em dưới 2 tuổi.

Suy dinh dưỡng ở trẻ em là vấn đề sức khỏe đáng lo ngại, dưới đây là những thông tin cơ bản mà các mẹ cần nắm:

• Nguyên nhân: Xuất phát từ chế độ ăn thiếu chất, bệnh tật kéo dài, môi trường sống kém, điều kiện kinh tế khó khăn hoặc thiếu kiến thức chăm sóc.
• Triệu chứng: Trẻ thiếu cân, sụt cân nhanh, thấp còi, yếu ớt, chậm phát triển, suy giảm miễn dịch, vận động kém và dễ mắc bệnh.
• Hậu quả: Ảnh hưởng nghiêm trọng đến thể chất, tâm lý, trí tuệ và làm tăng nguy cơ mắc bệnh mãn tính khi trưởng thành.
• Phòng ngừa và điều trị: Cần duy trì chế độ ăn cân đối, đủ dinh dưỡng, theo dõi tăng trưởng thường xuyên và tham khảo ý kiến bác sĩ khi cần.
• Giáo dục: Cha mẹ cần được trang bị kiến thức về dinh dưỡng và chăm sóc sức khỏe trẻ để giảm nguy cơ suy dinh dưỡng.

Suy dinh dưỡng ở trẻ em là một vấn đề nghiêm trọng

2. Trẻ suy dinh dưỡng cần bổ sung gì?

Trẻ bị suy dinh dưỡng thường thiếu hụt nhiều vi chất thiết yếu, ảnh hưởng lớn đến quá trình phát triển thể chất và trí tuệ. Việc bổ sung đúng và đủ các vi chất này là vô cùng quan trọng để giúp trẻ phục hồi, bắt kịp đà tăng trưởng.

Vì vậy để hỗ trợ quá trình phục hồi và phát triển của trẻ suy dinh dưỡng, việc bổ sung đầy đủ các nhóm chất dưới đây là rất quan trọng:

• Vitamin A: Vitamin A, hay còn gọi là Retinol, đóng vai trò then chốt trong sự phát triển của trẻ. Nó giúp tăng trưởng cơ bắp, duy trì làn da khỏe mạnh và hỗ trợ chức năng thị giác. Thiếu Vitamin A có thể gây suy giảm thị lực và làm tăng nguy cơ nhiễm trùng. Cha mẹ có thể bổ sung cho trẻ qua rau xanh như cải bó xôi, cà chua hay các loại trái cây giàu màu sắc như dâu, cam, lựu.
• Vitamin D: Vitamin D giúp cơ thể hấp thụ canxi và phospho, rất quan trọng cho sự phát triển xương và răng. Thiếu hụt vitamin này có thể dẫn đến còi xương ở trẻ, ảnh hưởng đến sự phát triển của xương và răng. Nguồn vitamin D dồi dào đến từ sữa và chế phẩm từ sữa hay trứng.
• Vitamin E: Vitamin E bảo vệ tế bào khỏi tác hại của các gốc tự do. Nó cũng giúp tăng cường hệ miễn dịch và duy trì sự linh hoạt của mạch máu, cải thiện tuần hoàn máu trong cơ thể. Vitamin E thường có trong dầu thực vật và ngũ cốc nguyên cám.
• Vitamin C: Vitamin C (Acid ascorbic) là một chất chống oxy hóa mạnh mẽ, giúp bảo vệ tế bào khỏi tổn thương và hỗ trợ quá trình tổng hợp collagen, quan trọng cho cấu trúc da, xương và mạch máu. Thiếu vitamin C có thể gây thiếu máu và làm suy giảm khả năng miễn dịch. Trẻ có thể hấp thu Vitamin C từ khoai tây, rau xanh và trái cây tươi.
• Vitamin nhóm B: Các vitamin nhóm B (B1, B2, B3, B5, B6, B7, B9, B12) tham gia vào quá trình chuyển hóa năng lượng từ thức ăn. Chúng hỗ trợ chức năng hệ thần kinh, giúp cải thiện tâm trạng và giảm mệt mỏi. Các nguồn vitamin B phong phú bao gồm gạo lứt, thịt gà, rau xanh, chuối, sữa và pho mát. Nguồn vitamin B phong phú có trong ngũ cốc, cơm trắng, thịt lợn, thịt bò, rau xanh, chuối cũng như sữa và pho mát.
• Kẽm: Kẽm là khoáng chất thiết yếu giúp tăng cường hệ miễn dịch, thúc đẩy phục hồi và cải thiện độ săn chắc của da. Thiếu kẽm có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ. Sò điệp, củ cải, đậu Hà Lan, đậu nành và lòng đỏ trứng gà là các nguồn cung cấp kẽm dồi dào. Hải sản (tôm, cua, cá, mực), thịt bò, thịt lợn, trứng và ngũ cốc là lựa chọn tốt để bổ sung kẽm,.
• Selen: Selen giúp hỗ trợ hệ miễn dịch, ngăn ngừa nhiễm trùng và cải thiện sức khỏe tổng thể. Selen có thể tìm thấy trong hải sản và ngũ cốc.
• Canxi: Canxi là yếu tố quan trọng trong việc xây dựng và duy trì hệ xương, răng của trẻ, đặc biệt quan trọng trong giai đoạn phát triển. Canxi có nhiều trong sữa chua, phô mai, các loại hải sản nhỏ ăn cả xương và rau xanh.
• Sắt: Sắt đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp oxy cho cơ thể thông qua các hồng cầu và là yếu tố then chốt cho quá trình cung cấp năng lượng cho cơ thể. Mẹ có thể bổ sung sắt cho bé qua các thực phẩm như thịt đỏ, gà, cá, hải sản, lòng đỏ trứng, đậu, ngũ cốc nguyên cám, rau xanh và trái cây,….

Lưu ý: Không nên tự ý sử dụng vitamin liều cao, đặc biệt là vitamin A và D, vì điều này có thể gây ra các tác dụng phụ nghiêm trọng và ảnh hưởng đến sức khỏe.

Trẻ suy dinh dưỡng nên bổ sung những thực phẩm nào?

>>> Gợi ý cho mẹ:

• Tháp dinh dưỡng cho trẻ ăn dặm, giúp trẻ phát triển tốt nhất
• Nhu cầu dinh dưỡng của trẻ từ 1 đến 3 tuổi
• Chế độ dinh dưỡng của trẻ dưới 5 tuổi theo chuyên gia

3. Phương pháp bổ sung vi chất cho trẻ suy dinh dưỡng

Bổ sung vi chất cho trẻ suy dinh dưỡng rất quan trọng để hỗ trợ sự phát triển và tăng cường sức khỏe. Dưới đây là những phương pháp hiệu quả giúp cải thiện tình trạng dinh dưỡng cho trẻ: 

• Bổ sung trực tiếp bằng thực phẩm tổng hợp: Áp dụng cho những trường hợp trẻ thiếu hụt vi chất nghiêm trọng, có biểu hiện rõ rệt như chán ăn, biếng ăn, chậm tăng cân, thấp còi, hay ốm vặt... Đây là cách bổ sung ngắn hạn, giúp cải thiện nhanh chóng tình trạng thiếu hụt thông qua các sản phẩm như cốm, viên uống tổng hợp (ví dụ: cốm kẽm, viên vitamin A, viên sắt...). Tuy nhiên, các mẹ cần tham khảo kỹ ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi cho bé sử dụng các thực phẩm trên. 
• Bổ sung gián tiếp qua thực phẩm được tăng cường vi chất: Đây là phương pháp bổ sung trung hạn, hiệu quả cao trong việc phòng ngừa thiếu hụt vi chất trên diện rộng. Các vi chất được thêm vào những thực phẩm quen thuộc trong bữa ăn hàng ngày như bột mì, muối, nước mắm... Cách này đơn giản, dễ thực hiện và duy trì kết quả tốt.
• Bổ sung dài hạn qua chế độ ăn hàng ngày: Đây là cách bền vững nhất để cung cấp đa dạng các nhóm vi chất dinh dưỡng. Cha mẹ chỉ cần cải thiện bữa ăn bằng cách thêm các loại thực phẩm giàu vi chất từ cả thực vật và động vật. Cách này đơn giản, dễ áp dụng và mang lại hiệu quả lâu dài, giúp trẻ phát triển khỏe mạnh.

Bổ sung vi chất qua chế độ ăn hàng ngày là cách bền vững nhất để cung cấp dưỡng chất

4. Trẻ suy dinh dưỡng nên tránh ăn gì để cải thiện sức khỏe?

Để hỗ trợ quá trình phục hồi dinh dưỡng hiệu quả cho trẻ suy dinh dưỡng, việc lựa chọn thực phẩm phù hợp và tránh xa những món ăn không có lợi là rất quan trọng. Dưới đây là những nhóm thực phẩm mà các mẹ nên lưu ý để đảm bảo sự phát triển toàn diện và khỏe mạnh cho trẻ: 

• Thực phẩm có nhiều đường tinh luyện: Bánh kẹo, nước ngọt, món tráng miệng cung cấp năng lượng rỗng, không có giá trị dinh dưỡng, ảnh hưởng đến hệ miễn dịch và tăng nguy cơ bệnh tật.
• Thực phẩm chế biến sẵn và nhiều chất béo xấu: Xúc xích, gà rán, khoai tây chiên chứa nhiều chất béo bão hòa, làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch và ảnh hưởng đến chuyển hóa dinh dưỡng.
• Thực phẩm nhiều muối (natri): Quá nhiều muối gây vấn đề về thận, cản trở phát triển xương và cơ.
• Caffeine: Nước ngọt, trà, cà phê, và kẹo socola gây ảnh hưởng đến giấc ngủ, hệ thần kinh và khả năng hấp thụ dinh dưỡng.
• Thực phẩm khó tiêu và nhiều dầu mỡ: Thực phẩm chiên rán làm chậm quá trình tiêu hóa và ảnh hưởng đến hấp thụ dinh dưỡng
• Chất phụ gia và bảo quản thực phẩm: Thực phẩm đóng hộp và chế biến sẵn chứa chất phụ gia và bảo quản có thể gây dị ứng và ảnh hưởng đến tiêu hóa.

Trẻ suy dinh dưỡng nên tránh những thực phẩm gì?

5. Lưu ý khi bổ sung vi chất cho trẻ suy dinh dưỡng

Khi bổ sung vi chất cho trẻ suy dinh dưỡng, các bậc phụ huynh cần chú ý một số điểm quan trọng để đảm bảo hiệu quả và an toàn cho con:

• Việc bổ sung vi chất cho trẻ chỉ nên thực hiện khi có sự chỉ định rõ ràng từ bác sĩ, để đảm bảo an toàn và hiệu quả.
• Cần giám sát cẩn thận liều lượng vi chất bổ sung, tránh tự ý thay đổi liều hoặc giảm liều mà không có sự hướng dẫn của bác sĩ.
• Việc bổ sung vi chất cần đảm bảo sự đa dạng, không tập trung vào một loại vi chất duy nhất mà cần có sự cân bằng giữa các vi chất thiết yếu cho sự phát triển của trẻ.
• Không nên chỉ phụ thuộc vào thực phẩm chức năng. Bố mẹ cần kết hợp với chế độ ăn uống đầy đủ dưỡng chất từ các nguồn thực phẩm tự nhiên, nhằm đảm bảo trẻ nhận đủ năng lượng và dưỡng chất cần thiết.
• Việc kiểm tra sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm những thay đổi về tình trạng dinh dưỡng của trẻ, từ đó có biện pháp can thiệp kịp thời và hiệu quả.
• Đảm bảo trẻ ăn đủ dưỡng chất và năng lượng để phục hồi và phát triển.
• Bổ sung đa dạng thực phẩm và tăng bữa nhỏ trong ngày để trẻ ăn đủ mà không cảm thấy quá no.
• Cho trẻ uống thêm sữa và ưu tiên thực phẩm giàu năng lượng.
• Chọn thực phẩm dễ tiêu khi trẻ ốm hoặc mới khỏi bệnh để hỗ trợ phục hồi.
• Theo dõi cân nặng và khám sức khỏe định kỳ để kiểm soát tình trạng dinh dưỡng.
• Đối với trẻ suy dinh dưỡng nặng (SAM), việc bổ sung dinh dưỡng phải tuân theo phác đồ điều trị của Bộ Y tế/WHO (F-75, F-100) và thực hiện điều trị tại viện để đảm bảo an toàn và hiệu quả.

Lưu ý khi trẻ suy dinh dưỡng cần bổ sung gì

6. Gợi ý thực đơn đầy đủ dinh dưỡng cho bé

Thực đơn cho bé từ 7 - 8 tháng tuổi thứ 1

• Bữa trưa: 
• Bột cua biển rau dền
• Dưa gang
• Bữa tối:
• Bột thịt heo bông cải xanh
• Táo tây/bom

Giá trị dinh dưỡng của thực đơn: 

Thực đơn cho bé từ 7 - 8 tháng tuổi thứ 2

• Bữa trưa: 
• Bột cua đồng rau mồng tơi
• Thanh long
• Bữa tối:
• Bột thịt heo bắp non
• Dâu tây

Giá trị dinh dưỡng của thực đơn:

Thực đơn cho bé từ 7 - 8 tháng tuổi thứ 3

• Bữa trưa:
• Bột thịt heo cà rốt
• Nước cam tươi
• Bữa tối:
• Bột cá lóc bắp cải đậu xanh
• Hồng xiêm/sa bô chê

Giá trị dinh dưỡng của thực đơn:

>>> Đăng ký ngay Chương trình Dinh dưỡng mẹ và bé để cùng chuyên gia xây dựng thực đơn đa dạng, hấp dẫn, giúp con ăn ngon và phát triển toàn diện!

Bổ sung đầy đủ và đúng cách các vi chất dinh dưỡng đóng vai trò then chốt trong việc giúp trẻ suy dinh dưỡng phục hồi và phát triển toàn diện. Hy vọng với những thông tin trên, cha mẹ đã nắm rõ trẻ suy dinh dưỡng cần bổ sung gì để xây dựng chế độ dinh dưỡng khoa học và bền vững. Đừng quên tham khảo ý kiến chuyên gia để có phác đồ điều trị phù hợp nhất cho con yêu của mình, giúp con thoát khỏi tình trạng suy dinh dưỡng và bắt kịp đà tăng trưởng khỏe mạnh.

*Để có thể nhận được thêm những lời khuyên chi tiết phù hợp với tình trạng sức khỏe cho mẹ và bé, bạn hãy tư vấn thêm các bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng ở các cơ sở y tế gần nhất.

Theo dõi Fanpage Dinh dưỡng Mẹ và Bé bằng cách bấm “Thích Trang” để cập nhật kiến thức bổ ích cho mẹ và bé.

https://www.facebook.com/dinhduongmevabe.com.vn