Trẻ biếng ăn nên bổ sung gì để cơ thể phát triển khỏe mạnh?

Bài viết được thẩm định bởi GS.TS.BS. Nguyễn Ngọc Sáng, Phó Chủ tịch Hội Thận - Tiết niệu - Lọc máu và Ghép tạng trẻ em Việt Nam, Giảng viên cao cấp, Nguyên Trưởng Bộ môn Nhi Trường Đại học Y Dược Hải Phòng.

Những bậc phụ huynh có con biếng ăn thường hay đau đầu về vấn đề trẻ biếng ăn nên bổ sung gì để giúp con tránh khỏi tình trạng thiếu hụt chất dinh dưỡng, phát triển toàn diện về mặt thể chất lẫn trí thông minh. Hãy cùng Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé tìm hiểu các thực phẩm cần thiết cho trẻ trong quá trình chống lại “căn bệnh” biếng ăn ba mẹ nhé!

1. Nguyên nhân khiến trẻ bị biếng ăn

Biếng ăn do tâm lý

Trẻ thường rơi vào tình trạng biếng ăn do yếu tố tâm lý khi cảm thấy bị ép buộc hoặc chịu quá nhiều áp lực trong bữa ăn. Ngay cả trẻ mới biết đi hay trẻ nhỏ cũng dễ bị ảnh hưởng, dù cha mẹ không trực tiếp la mắng hay ép ăn. 

Trẻ rất dễ chán ăn nếu bữa ăn diễn ra trong không khí căng thẳng, bị ràng buộc bởi các quy tắc cứng nhắc như: phải ngồi yên, phải ăn hết suất, hay bị chê bai trước mặt người khác. Áp lực này còn có thể đến từ những hành động tưởng chừng vô hại của cha mẹ, như liên tục theo dõi từng cử động của con, thay đổi món ăn quá thường xuyên, hoặc quá chú ý đến lượng thức ăn trẻ ăn được.

Bé bị chán ăn do áp lực từ môi trường xung quanh 

Ngoài ra, nhiều nghiên cứu cho thấy khi trẻ được tham gia vào các công việc như đi chợ, chuẩn bị nguyên liệu, nấu ăn hoặc bày biện bàn ăn, chúng thường ăn ngon miệng hơn. Việc cho trẻ góp sức vào quá trình chuẩn bị bữa ăn đóng vai trò quan trọng, dù chỉ đơn giản là trộn nguyên liệu hay sắp xếp chén đĩa, cũng có thể giúp kích thích sự hứng thú ăn uống. 

Tuy nhiên, dù cha mẹ vẫn là người quyết định thực đơn, nếu trẻ chưa từng được quyền chọn món, chúng có thể cảm thấy bị động và dần mất hứng thú, thậm chí không còn mặn mà với những món bạn thường nấu.

Biếng ăn do bệnh lý

Khi trẻ cảm thấy mệt mỏi hoặc ốm, bé sẽ không ăn ngon như bình thường. Đây thường là dấu hiệu đầu tiên cảnh báo một bệnh lý sắp xảy ra. Trong thời điểm này, cha mẹ nên đảm bảo trẻ được cung cấp đủ nước và cho ăn những món dễ tiêu như: cơm trắng, chuối, bánh mì trắng, súp cho đến khi trẻ cảm thấy thèm ăn trở lại.

Bé biếng ăn có thể do đang mắc bệnh - ba mẹ cần lưu tâm để chăm sóc bé kịp thời

Ngoài ra, trẻ cũng có thể gặp các vấn đề về tiêu hóa, chẳng hạn táo bón hoặc trào ngược Acid, khiến việc ăn uống trở nên khó chịu. Nếu nghi ngờ trẻ gặp tình trạng này, hãy ưu tiên các thực phẩm giàu chất xơ như ngũ cốc nguyên hạt, rau quả và tăng lượng chất lỏng (đối với táo bón), đồng thời hạn chế những món có tính Acid cao như cà chua, trái cây họ cam quýt hoặc thức ăn cay (đối với trào ngược Acid). Nếu các triệu chứng vẫn tiếp diễn, nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng nhi khoa để được hướng dẫn cụ thể.

Biếng ăn do chế độ dinh dưỡng nghèo nàn

Một trong những nguyên nhân phổ biến khiến trẻ biếng ăn là thực đơn đơn điệu, thiếu đa dạng. Khi bữa ăn chỉ lặp đi lặp lại những món quen thuộc, thiếu màu sắc, trẻ sẽ cảm thấy nhàm chán và mất hứng thú. Việc này không chỉ không kích thích vị giác và sự tò mò của trẻ, mà còn không đáp ứng đủ nhu cầu dinh dưỡng cần thiết.

Thực tế, khẩu vị của trẻ nhỏ thường rất khó đoán và thay đổi thất thường. Sau 2 tuổi, tốc độ tăng trưởng của trẻ chậm lại nên nhu cầu ăn uống cũng giảm đi. Có những ngày trẻ ăn rất nhiều, nhưng cũng có lúc lại ăn rất ít hoặc bỏ bữa, và điều này hoàn toàn bình thường. Quan trọng là cha mẹ cần chủ động chuẩn bị thực phẩm đa dạng, đồng thời giữ nguyên tắc về thời gian ăn, để trẻ tự quyết định mình sẽ ăn bao nhiêu. Đôi khi, đơn giản là lúc bữa ăn được dọn ra, trẻ chưa thật sự cảm thấy đói.

Thực đơn không hấp dẫn cũng là nguyên nhân làm bé biếng ăn

>>> Với mong muốn đem đến những điều tốt đẹp nhất cho cả mẹ và bé yêu, Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé đã xây dựng Ngân hàng thực đơn dinh dưỡng. Tại đây, mẹ có thể tham khảo các thực đơn có sẵn để bữa ăn thêm phần phong phú và đảm bảo dinh dưỡng cho cả mẹ và bé.

Thói quen sinh hoạt không tốt

Hai thói quen xấu phổ biến trong sinh hoạt hàng ngày có thể dẫn đến chứng biếng ăn ở trẻ bao gồm:

• Vừa ăn vừa xem tivi, điện thoại hoặc chơi đồ chơi: Việc kết hợp này sẽ khiến trẻ mất tập trung. Sự phân tâm này dẫn đến hai hệ quả tiêu cực: Thứ nhất, trẻ sẽ tập trung vào màn hình hoặc đồ chơi thay vì cảm nhận hương vị và kết cấu của món ăn. Điều này khiến trẻ ăn một cách vô thức. Thứ hai, khi không chú ý đến việc ăn uống, trẻ có thể ăn quá ít hoặc quá nhiều so với nhu cầu thực tế của cơ thể.
• Ăn vặt hoặc uống sữa không đúng giờ: Nếu trẻ ăn vặt hoặc dùng bữa phụ không theo lịch trình, hệ tiêu hóa sẽ luôn trong trạng thái "no nửa vời", khiến trẻ bỏ bữa chính hoặc ăn ít hơn. Tình trạng này kéo dài sẽ dẫn đến biếng ăn. Bên cạnh đó, việc uống sữa giữa các bữa ăn cũng khiến trẻ nhanh no do trong sữa có cả chất béo và protein, hai thành phần dinh dưỡng dễ tạo cảm giác no ở trẻ.

Bé vừa ăn vừa xem TV, điện thoại cũng làm gián đoạn bữa ăn

2. Những biểu hiện trẻ biếng ăn thường gặp

Bố mẹ hãy chú ý nếu trẻ có các biểu hiện dưới đây, khả năng cao trẻ đang mắc chứng biếng ăn:

• Cân nặng có dấu hiệu chững lại hoặc giảm xuống trong 3 tháng liên tục.
• Nhìn thấy thức ăn sẽ có cảm giác buồn nôn.
• Không chịu ăn, la hét, bỏ chạy và khóc lóc khi đưa thức ăn tới gần trẻ.
• Có thói quen ngậm thức ăn trong miệng lâu.
• Ăn chậm, một bữa ăn kéo dài bằng hoặc hơn nửa tiếng.
• Trẻ ăn chưa tới một nửa lượng thức ăn khuyến nghị theo độ tuổi.
• Thường xuyên từ chối bữa chính nhưng ăn nhiều đồ ăn vặt hoặc đồ ngọt.
• Mệt mỏi, thiếu năng lượng, táo bón hoặc rối loạn tiêu hóa nhẹ do chế độ ăn không đủ dinh dưỡng.

Trẻ biếng ăn thường hay tránh xa và quấy khóc khi nhìn thấy thức ăn

3. Trẻ biếng ăn nên bổ sung gì để cơ thể khỏe mạnh?

Theo số liệu từ Viện Dinh dưỡng Quốc gia, khảo sát trên hơn 50.000 trẻ từ 2 - 5 tuổi cho thấy có 20% bị suy dinh dưỡng thể nhẹ cân và 29% mắc suy dinh dưỡng thể thấp còi. Nghiên cứu cũng chỉ ra, tình trạng thiếu vi chất dinh dưỡng ở trẻ em Việt Nam rất phổ biến, dẫn tới thiếu máu, thiếu vitamin A, kẽm, selen... ở mức cao. Nguyên nhân chính gây thiếu hụt vi chất này xuất phát từ chứng biếng ăn ở trẻ nhỏ. Để giúp trẻ biếng ăn cải thiện sức khỏe, mẹ cần hiểu rõ nguyên nhân gây suy dinh dưỡng ở trẻ em, có thể là do chế độ ăn thiếu cân đối, hấp thu kém hoặc mắc các bệnh lý mạn tính. Xác định đúng nguyên nhân sẽ giúp mẹ lựa chọn phương pháp bổ sung dưỡng chất phù hợp và hiệu quả.

Để trả lời cho việc “trẻ biếng ăn nên bổ sung gì”, mẹ nên xây dựng thực đơn cân đối, giàu dinh dưỡng với đầy đủ các vi chất cần thiết để hỗ trợ sự phát triển toàn diện của trẻ. Cụ thể như sau:

Protein 

Trẻ biếng ăn bổ sung gì? Một trong những dưỡng chất quan trọng nhất là protein - giúp trẻ phát triển cơ bắp, mô, enzyme, hormone và hệ miễn dịch. Thiếu protein có thể khiến trẻ chậm lớn, mệt mỏi, hệ miễn dịch suy giảm và dễ mắc bệnh.

Các nguồn protein chất lượng cao bao gồm thịt nạc, cá, trứng, sữa, các sản phẩm từ sữa như phô mai và sữa chua, đậu phụ, các loại đậu và hạt. Kết hợp đa dạng các nguồn protein trong bữa ăn hàng ngày giúp trẻ hấp thu đầy đủ Acid amin thiết yếu, hỗ trợ tăng trưởng khỏe mạnh và cung cấp năng lượng để trẻ hoạt động, học tập hiệu quả.

Kẽm

Kẽm là thành phần thiết yếu trong quá trình phát triển của trẻ, giúp trẻ ăn ngon, hấp thu dưỡng chất tốt, bảo vệ các tế bào ở khứu giác và vị giác. Khi trẻ bị thiếu chất kẽm, sự phân chia tế bào trong cơ thể sẽ gặp trục trặc, từ đó ảnh hưởng đến quá trình phát  triển thể chất và chiều cao, rối loạn phát triển xương, dậy thì chậm và giảm chức năng sinh dục. 

Để bổ sung đầy đủ kẽm cho cơ thể, trong bữa ăn hằng ngày của trẻ cần bao gồm thịt đỏ (thịt bò, cá hồi, cá ngừ…), cua, hàu, hến, đậu xanh, đậu lăng, hạt khô, trứng, v.v…

Kẽm giúp trẻ phát triển thể chất và chiều cao

Lysine

Lysine là một loại Acid amin cần thiết có chức năng cấu tạo nên các Protein thiết yếu cho cơ thể trẻ, giúp chúng hấp thụ Canxi, kẽm, sắt thúc đẩy tạo Collagen, giúp sản xuất các Enzym, kháng thể và kích thích các yếu tố hỗ trợ hệ miễn dịch. 

Các thực phẩm chứa Lysine mà ba mẹ cần cung cấp cho trẻ bao gồm thịt đỏ (thịt bò, cá hồi, cá ngừ…), gà, trứng, cá (cá mòi, cá tuyết…), các loại đậu…, phô mai, mầm lúa mì.

Chất xơ

Bổ sung gì cho trẻ biếng ăn? Một trong những dưỡng chất quan trọng là chất xơ. Dù không trực tiếp kích thích cảm giác thèm ăn, nhưng chất xơ lại giúp hệ tiêu hóa của trẻ hoạt động trơn tru hơn. Khi bé bị táo bón, chất xơ giúp làm mềm phân, dễ dàng đào thải ra ngoài. Nếu bé bị tiêu chảy, chất xơ lại hấp thụ nước, giúp phân rắn chắc hơn. Nhờ đó, đường ruột khỏe mạnh, bé giảm cảm giác đầy bụng, khó tiêu. Từ đó ăn uống ngon miệng hơn và cải thiện tình trạng biếng ăn.

Chất xơ chủ yếu nằm trong hoa quả và rau củ gồm lê, dâu tây, bơ, táo, mâm xôi, chuối, cà rốt, củ cải đường… Bố mẹ có thể chế biến chúng thành bữa ăn, hoặc ăn như món tráng miệng cũng đều tốt cho hệ tiêu hóa của trẻ.

Chất xơ giúp con ngăn ngừa táo bón

Sắt

Sắt cực kì cần thiết trong chế độ ăn hằng ngày của trẻ. Đây là chất giúp ngăn chặn tình trạng thiếu máu và giúp trẻ khỏe mạnh. Sắt hỗ trợ tăng trưởng và giúp tạo ra các tế bào hồng cầu mới và mang Oxy từ phổi đến phần còn lại của cơ thể. 

Để cung cấp đủ sắt cho cơ thể của trẻ, ba mẹ nên thêm những thực phẩm sau đây vào bữa ăn hằng ngày của bé, bao gồm: sò, ốc, trai, rau bina, gan hoặc các nội tạng dễ ăn từ heo, các loại đậu, thịt đỏ (thịt bò, cá hồi, cá ngừ…), hạt bí ngô, gà tây, bông cải xanh…

Vitamin B

Vitamin B bao gồm 2 loại là Vitamin B1 và Vitamin B2. 

Ở Vitamin B1 có Thiamine, chất này giúp các dây thần kinh và cơ của trẻ được thúc đẩy phát triển nhanh chóng và bền vững, đồng thời chuyển đổi Carbohydrate thành các năng lượng cần thiết cho cơ thể.

Vitamin B2 chứa Riboflavin, chất này giúp thúc đẩy cơ thể sản xuất các tế bào hồng cầu, hỗ trợ sản xuất năng lượng và chức năng hệ tiêu hóa.

Vitamin B thường có trong các thực phẩm như cá hồi, rau lá xanh, gan, trứng, sữa, thịt bò, hàu, hến, trai, đậu…

Vitamin B thúc đẩy phát triển thể chất ở trẻ

Canxi và Vitamin D

Đây là 2 dưỡng chất thiết yếu đối với thể chất của trẻ. Đặc biệt là sự phát triển của xương, da và tóc của các bé. Nếu trẻ bị thiếu Canxi và Vitamin D sẽ dẫn đến tình trạng còi xương, khiến xương mỏng yếu, vàng da và bị chân vòng kiềng.

Các thực phẩm cung cấp đủ cho trẻ các dưỡng chất này bao gồm cá hồi, cá ngừ, sữa, phô mai, sữa đậu nành, rau xanh, lòng đỏ trứng…

Probiotic

Probiotic (men vi sinh) là những vi khuẩn nấm men mang những lợi ích tích cực cho hệ tiêu hóa trẻ em lẫn người lớn. Bên cạnh lợi ích cân bằng hệ vi sinh đường ruột, việc lựa chọn đúng loại Probiotic cũng giúp bé yêu dễ dàng tiêu hóa hơn mỗi ngày.

Loại men này thường sẽ có trong các sản phẩm lên men như sữa chua, nấm sữa Kefir, dưa bắp cải, dưa kim chi, sữa bơ (Buttermilk), trà nấm thủy sâm…

Omega-3

Omega-3 là các Acid béo giúp phát triển não bộ, thị lực và miễn dịch của trẻ nhỏ. Omega-3 giúp mắt trẻ sáng, tăng cường thị lực và trí thông minh, cải thiện chỉ số IQ và EQ, tăng cường trí nhớ, từ đó giúp trẻ học tập tốt và phát triển toàn diện.

Omega-3 được coi là Acid béo thiết yếu vì cơ thể không thể tự sản xuất chúng mà cơ thể cần phải được hấp thụ từ các nguồn thực phẩm bao gồm có cá thu, cá hồi, dầu gan cá tuyết, cá trích, hàu, cá mòi…

Omega 3 bảo vệ sức khỏe tim mạch và khả năng miễn dịch của con

Vitamin A

Bé biếng ăn nên bổ sung gì? Vitamin A rất quan trọng cho sự phát triển toàn diện của trẻ. Khi thiếu hụt, trẻ dễ gặp các vấn đề về thị lực như quáng gà, khô mắt, giảm khả năng nhìn rõ, thậm chí nguy cơ mù lòa ở mức nghiêm trọng. Ngoài ra, vitamin A còn tham gia vào việc duy trì hệ miễn dịch, giúp trẻ chống lại các bệnh nhiễm trùng; hỗ trợ tăng trưởng xương, phát triển da và niêm mạc, đồng thời hoạt động như chất chống oxy hóa bảo vệ tế bào khỏi tổn thương. Thiếu vitamin A lâu dài có thể dẫn đến chậm lớn, sức đề kháng suy giảm, dễ mắc bệnh và giảm khả năng hồi phục sau khi ốm.

Các loại thực phẩm hỗ trợ trẻ biếng ăn mà giàu vitamin A bao gồm gan động vật, cà rốt, khoai lang, bí đỏ, rau màu xanh đậm như cải bó xôi, rau ngót, và các loại trái cây màu cam hoặc đỏ như xoài, đu đủ. Bổ sung đa dạng các thực phẩm này trong bữa ăn hàng ngày giúp trẻ hấp thu vitamin A tự nhiên, hỗ trợ sự phát triển khỏe mạnh toàn diện.

Selen 

Selen là một vi chất quan trọng tham gia vào quá trình chuyển hóa iod và tổng hợp hormon tuyến giáp, từ đó giúp điều hòa năng lượng cơ thể, thúc đẩy sự tăng trưởng và phát triển toàn diện. Thiếu selen có thể làm suy giảm hệ miễn dịch, khiến trẻ dễ mắc các bệnh nhiễm trùng, đồng thời làm tăng tổn thương tế bào và thúc đẩy quá trình lão hóa tự nhiên. Ngoài ra, sự thiếu hụt selen còn làm tăng nguy cơ mắc các bệnh thoái hóa như bệnh tim mạch, thoái hóa thần kinh và các rối loạn chuyển hóa khác.

Thực phẩm giàu selen hỗ trợ trẻ giảm biếng ăn hiệu quả

Các nguồn thực phẩm hỗ trợ trẻ biếng ăn giàu selen bao gồm hải sản (cá, tôm, cua), thịt nạc, trứng, các loại hạt như hạt điều, hạt hướng dương, đậu nành và ngũ cốc nguyên hạt. Bổ sung selen đầy đủ giúp trẻ duy trì sức đề kháng, phát triển khỏe mạnh và bảo vệ cơ thể trước các tác nhân gây hại.

4. Những lưu ý khác giúp cải thiện chứng biếng ăn ở trẻ nhỏ

Biếng ăn ở trẻ có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau: bệnh lý, yếu tố tâm lý hoặc chế độ dinh dưỡng chưa phù hợp. Dưới đây là một số biện pháp giúp cải thiện và phòng tránh tình trạng biếng ăn ở bé:

Đối với bé biếng ăn do bệnh lý

• Đưa trẻ đi khám bác sĩ khi có dấu hiệu biếng ăn kéo dài hoặc kèm theo các triệu chứng bất thường.
• Điều trị kịp thời các bệnh lý tiêu hóa, nhiễm trùng hoặc vấn đề sức khỏe khác.
• Bé biếng ăn nên cho ăn gì? Hãy cho trẻ ăn những món dễ tiêu hóa như cơm mềm, súp, bánh mì trắng, chuối, nước sốt táo… trong giai đoạn trẻ chưa khỏe.
• Đảm bảo cung cấp đủ nước và điện giải cho trẻ để tránh mất nước.
• Theo dõi sát sức khỏe và cân nặng của trẻ, thông báo cho bác sĩ nếu có thay đổi bất thường.

Đối với bé biếng ăn do tâm lý 

• Đưa ra nhiều lựa chọn thực phẩm lành mạnh và để trẻ tự ăn, giúp trẻ cảm thấy độc lập.
• Tránh ép trẻ ăn, la mắng hoặc mặc cả để hoàn thành bữa ăn.
• Duy trì bữa ăn trong không khí vui vẻ, tích cực, không dùng đồ ngọt như phần thưởng.
• Dùng bữa cùng gia đình bất cứ khi nào có thể, vì trẻ thường bắt chước thói quen ăn uống của cha mẹ hoặc anh chị em.
• Giới thiệu từ từ các món mới, cho trẻ thời gian làm quen với mùi vị và kết cấu, trẻ có thể bất ngờ thích món ăn mới.
• Hạn chế các yếu tố phân tâm không cho trẻ xem TV, dùng iPad hoặc chơi đồ chơi trong bữa ăn.

Đối với bé biếng ăn do chế độ dinh dưỡng

• Thiết lập thời gian cố định cho các bữa ăn chính và bữa phụ để tạo thói quen ăn uống đều đặn.
• Cung cấp thực đơn cân đối, đa dạng, giàu protein, vitamin, khoáng chất và chất xơ.
• Hạn chế sữa và nước trái cây giữa các bữa ăn để trẻ không no trước bữa chính; nếu dùng nước trái cây, không quá 1/2 cốc mỗi ngày và không cho trẻ dưới 1 tuổi uống.
• Tránh cho trẻ ăn quá nhiều đồ ngọt và snack; ưu tiên thực phẩm giàu dưỡng chất.
• Khuyến khích trẻ tham gia chuẩn bị bữa ăn: trộn nguyên liệu, bày biện bàn ăn hoặc lựa chọn món ăn.
• Theo dõi khẩu phần và lượng thức ăn trẻ tiêu thụ, điều chỉnh phù hợp với độ tuổi và nhu cầu năng lượng.

Lưu ý quan trọng: Mẹ không nên tự ý bổ sung vi chất bằng thực phẩm chức năng cho bé khi chưa có chỉ định của bác sĩ, đặc biệt với kẽm, sắt, vitamin A (dễ gây thừa độc hại).

Bố mẹ nên chú ý đến các dấu hiệu trẻ bị còi xương như chậm mọc răng, xương mềm, lùn so với tuổi hoặc dễ mệt mỏi. Nhận biết sớm sẽ giúp điều chỉnh chế độ ăn và bổ sung vi chất kịp thời để bé phát triển xương chắc khỏe. Tìm hiểu ngay trẻ còi xương nên ăn gì để có thể kết hợp chế độ ăn cân đối với thời gian bổ sung thích hợp sẽ giúp trẻ phát triển toàn diện và khỏe mạnh hơn.

Bé bị biếng ăn vì nguyên nhân gì mà ba mẹ nên áp dụng phương pháp phù hợp

Sau bài viết trên, Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé mong rằng ba mẹ đều đã có cho mình câu trả lời cho câu hỏi “trẻ biếng ăn nên bổ sung gì?” và chuẩn bị được một danh sách các thực phẩm cần bổ sung cho các bé để trẻ dứt khỏi tình trạng biếng ăn. Từ đó giúp trẻ khỏe mạnh, chóng lớn và phát triển toàn diện. Vì con khỏe là ba mẹ yên tâm.

*Để có thể nhận được thêm những lời khuyên chi tiết phù hợp với tình trạng sức khỏe cho mẹ và bé, bạn hãy tư vấn thêm các bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng ở các cơ sở y tế gần nhất.

Theo dõi Fanpage Dinh dưỡng Mẹ và Bé bằng cách bấm “Thích Trang” để cập nhật kiến thức bổ ích cho mẹ và bé.