Trẻ sơ sinh bị sôi bụng có sao không? Một số cách khắc phục hiệu quả

Bài viết được thẩm định bởi TS.BS. Dương Lan Dung - Phó Trưởng phòng Đào tạo, Nguyên Phó Trưởng phòng Nghiên cứu khoa học - Bệnh viện Phụ sản Trung ương.

Trẻ sơ sinh bị sôi bụng là tình trạng khá phổ biến trong những tháng đầu đời, khiến nhiều cha mẹ lo lắng. Thực tế, tiếng bụng “ọc ọc”, “ùng ục” ở trẻ có thể chỉ là biểu hiện sinh lý do hệ tiêu hóa còn non yếu và đang hoàn thiện dần. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, sôi bụng cũng có thể đi kèm rối loạn tiêu hóa hoặc bệnh lý cần được theo dõi kỹ hơn. 

Hiểu rõ nguyên nhân và dấu hiệu khi trẻ sơ sinh bị sôi bụng sẽ giúp cha mẹ có hướng xử lý đúng cách, bảo vệ sức khỏe và sự phát triển toàn diện của trẻ. Cùng Dinh dưỡng Mẹ và Bé tìm hiểu chi tiết về tình trạng sôi bụng ở trẻ sơ sinh qua nội dung bài viết này.

1. Trẻ sơ sinh bị sôi bụng do nguyên nhân nào?

Sôi bụng là hiện tượng âm thanh phát ra từ ổ bụng do nhu động ruột và sự di chuyển của dịch – khí trong đường tiêu hóa. ở trẻ sơ sinh. Tình trạng này khá thường gặp vì hệ tiêu hóa còn chưa trưởng thành hoàn toàn, khả năng phối hợp bú – nuốt – tiêu hóa còn đang thích nghi. 

Dưới đây là các nguyên nhân chính hình thành vấn đề trẻ sơ sinh bị sôi bụng.

1.1 Cho trẻ sơ sinh bú không đúng cách

Đây là một trong những nguyên nhân thường gặp nhất. Khi trẻ bú sai tư thế, ngậm bắt vú chưa đúng, bú bình với núm vú không phù hợp hoặc dòng sữa chảy quá nhanh/quá chậm, trẻ có thể nuốt nhiều không khí vào dạ dày. lượng khí này đi xuống ruột sẽ gây đầy hơi, bụng kêu “ọc ọc”, trẻ hay vặn mình, xì hơi hoặc ọc sữa. 

Trẻ sơ sinh bú không đúng cách có thể dẫn đến hiện tượng sôi bụng

1.2 Chế độ ăn uống của mẹ chưa phù hợp

Đối với trẻ bú mẹ hoàn toàn, sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng duy nhất nên chế độ ăn của mẹ có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sữa. Việc mẹ ăn quá nhiều đạm, sử dụng thực phẩm lạ, cay nóng, nhiều dầu mỡ hoặc thức ăn chưa nấu chín có thể làm thay đổi thành phần sữa, từ đó khiến trẻ bị sôi bụng và thậm chí đi ngoài nhiều lần.

Tuy nhiên, không nên quy kết rằng mọi trường hợp trẻ sôi bụng đều do mẹ ăn uống “sai”. một số thực phẩm có thể khiến mẹ hoặc bé nhạy cảm hơn hoặc một số món dễ sinh hơi ở cơ địa nhạy cảm. Nếu sau khi mẹ ăn một nhóm thực phẩm nào đó mà bé thường xuyên đầy hơi, quấy khóc, sôi bụng rõ hơn, mẹ có thể thử giảm bớt và theo dõi thêm

1.3 Trẻ quá no hoặc quá đói

Trong quá trình ăn, nhu động ruột co bóp và di chuyển thức ăn có thể tạo ra các âm thanh “ùng ục”, “ồng ộc” ở bụng, đặc biệt khi trẻ ăn quá no. Ngược lại, khi trẻ đói, các tín hiệu từ não kích thích dạ dày  khiến nhu động dạ dày và ruột cũng có thể hoạt động mạnh hơn, khiến bụng phát ra tiếng sôi. Vì vậy cho trẻ bú đúng cữ, tránh để quá đói hoặc ép ăn quá nhiều là điều quan trọng.

1.4 Trẻ khó hấp thụ được lactose

Một nguyên nhân khó nhận biết khiến trẻ sơ sinh bị sôi bụng là tình trạng không dung nạp lactose. Lactose là loại đường tự nhiên có trong sữa mẹ và sữa công thức cũng như các sản phẩm từ sữa. Khi trẻ phải sử dụng sữa công thức quá sớm hoặc tiêu hóa lactose chưa tốt, lượng đường này có thể bị lên men trong ruột, tạo hơi, gây sôi bụng, đầy hơi, đi ngoài nhiều lần hoặc phân có bọt. 

Cần lưu ý rằng không phải cứ trẻ sôi bụng là không dung nạp lactose. việc này cần được bác sĩ đánh giá khi trẻ có biểu hiện kéo dài hoặc đi kèm rối loạn tiêu hóa rõ rệt.

Trẻ sơ sinh bị sôi bụng và đi ngoài nhiều do không hấp thụ được đường Lactose

1.5 Trẻ bị nhiễm khuẩn hoặc do sử dụng thuốc kháng sinh

Trẻ sơ sinh có thể bị sôi bụng và rối loạn tiêu hóa do nhiễm vi khuẩn như E. coli, Shigella, Salmonella hoặc virus, thường xuất phát từ thói quen mút tay, mút chân hay ngậm ti giả, đồ dùng không đảm bảo vệ sinh. Các tác nhân này phát triển mạnh, làm mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột và có thể gây tiêu chảy. Ngoài ra, việc sử dụng kháng sinh cũng dễ gây tác dụng phụ như sôi bụng, táo bón hoặc đi ngoài do ảnh hưởng đến hệ vi khuẩn đường ruột.

Trong nhóm nguyên nhân này, cha mẹ cần theo dõi kỹ hơn vì bé có thể cần được thăm khám nếu kèm sốt, bú kém hoặc dấu hiệu mất nước.

1.6 Nguyên nhân hiếm gặp do thiếu hụt tương đối men lactase

Thiếu hụt tương đối men lactase là tình trạng không quá thường gặp ở trẻ em, có thể xảy ra ở nhiều độ tuổi, cần nghĩ đến nếu tình trạng sôi bụng kéo dài hoặc tái diễn nhiều lần, thường.được chia thành 2 loại chính:

• Thiếu men lactase bẩm sinh: Là tình trạng rất hiếm gặp, xuất hiện ngay sau sinh do bất thường về nhiễm sắc thể, khiến cơ thể trẻ không sản xuất hoặc sản xuất rất ít men lactase.
• Thiếu men lactase thứ phát: Thường xảy ra khi niêm mạc ruột non bị tổn thương, phổ biến sau viêm dạ dày - ruột do virus như rotavirus. Tình trạng tiêu chảy kéo dài làm giảm khả năng sản xuất men lactase, dẫn đến các biểu hiện không dung nạp lactose như sôi bụng và rối loạn tiêu hóa.

2. Dấu hiệu nào nhận biết trẻ sơ sinh đang bị sôi bụng?

Nhận biết sớm các dấu hiệu trẻ sơ sinh bị sôi bụng giúp cha mẹ kịp thời can thiệp và chăm sóc phù hợp, những biểu hiện thường gặp gồm:

• Bụng phát ra âm thanh “ọc ọc”, “ùng ục”;
• Trẻ hay ọc sữa, nôn trớ;
• Quấy khóc nhiều, đặc biệt về đêm, có thể bỏ bú;
• Tiêu chảy, đi ngoài nhiều lần;
• Đầy hơi, chướng bụng, ợ hơi thường xuyên.

Trẻ quấy khóc nhiều là một trong những dấu hiệu đang bị sôi bụng

3. Trẻ sơ sinh bị sôi bụng có sao không? Có nguy hiểm hay không?

Trẻ sơ sinh bị sôi bụng thường không nguy hiểm nếu bé vẫn bú tốt, không nôn trớ và tăng cân bình thường. Hiện tượng bụng kêu “ọc ọc”, xì hơi nhiều ở trẻ sơ sinh đa phần là phản ứng sinh lý do hệ tiêu hóa còn non nớt và chưa hoàn thiện. Tình trạng này khá phổ biến, không ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và thường tự cải thiện khi bé lớn hơn.

Tuy nhiên, nếu trẻ sơ sinh bị sôi bụng kéo dài và kèm theo các dấu hiệu bất thường như chán ăn, chướng bụng, đau bụng hoặc tiêu chảy, hệ tiêu hóa của trẻ có thể bị rối loạn, làm giảm khả năng hấp thu dinh dưỡng. Khi đó, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám để xác định nguyên nhân và xử trí kịp thời.

Trường hợp sôi bụng do bệnh lý cần được điều trị sớm, vì nếu kéo dài có thể dẫn đến biếng ăn, chậm tăng trưởng, nôn ói và ảnh hưởng đến tâm sinh lý của trẻ. Một số ít trường hợp hiếm gặp có thể liên quan đến bệnh lý viêm ruột mạn tính như bệnh Crohn, gây tổn thương niêm mạc ruột, chảy máu tiêu hóa, thiếu máu và suy dinh dưỡng. Do đó, theo dõi sớm và chăm sóc đúng cách đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa các rối loạn tiêu hóa kéo dài ở trẻ sơ sinh.

Trẻ sơ sinh bị sôi bụng nhưng bú tốt, tăng cân là hiện tượng sinh lý bình thường

4. Cần làm gì khi trẻ sơ sinh bị sôi bụng?

Khi trẻ bị sôi bụng với biểu hiện bụng kêu “ọc ọc”, đầy hơi và khó tiêu, cha mẹ có thể áp dụng một số biện pháp xử trí phù hợp sau đây:

4.1 Thay đổi tư thế khi cho trẻ bú

Một nguyên nhân thường gặp khiến trẻ sơ sinh bị sôi bụng là do nuốt nhiều không khí khi bú. Khi trẻ vừa bú vừa quấy khóc và xuất hiện tiếng bụng kêu, cha mẹ nên điều chỉnh lại tư thế bú đầu và thân mình hơi nâng cao để hạn chế khí vào dạ dày. đảm bảo bé ngậm bắt vú đúng cách nếu bú mẹ, nếu bú bình, chọn núm vú phù hợp với độ tuổi và tốc độ bú của trẻ. Sau khi bú, hãy bế trẻ dựa vai và vỗ nhẹ lưng để giúp trẻ ợ hơi. 

Ngoài ra, cha mẹ có thể cho trẻ nằm ngửa, nhẹ nhàng gập duỗi hai chân hoặc massage bụng sau ăn khoảng 30 phút. Thực hiện qua động tác xoay tròn nhẹ vùng quanh rốn theo chiều kim đồng hồ, nhằm hỗ trợ đẩy khí dư ra ngoài và giảm đầy hơi.

4.2 Điều chỉnh chế độ ăn uống của mẹ

Khi trẻ sơ sinh bị sôi bụng, xì hơi nhiều hoặc đi ngoài thường xuyên, mẹ cần xem xét và điều chỉnh chế độ ăn nếu đang nuôi con bằng sữa mẹ. Bởi dinh dưỡng của mẹ ảnh hưởng trực tiếp đến hệ tiêu hóa của trẻ. Các thực phẩm nhiều dầu mỡ, cay nóng, đồ ngọt, thịt mỡ, một số loại thực phẩm mà mẹ nghi ngờ có thể làm trẻ chướng bụng và sôi bụng cần được hạn chế.

Ngược lại, mẹ nên bổ sung thực phẩm giàu chất xơ, dễ tiêu như khoai lang, củ dền, đu đủ hầm, đồng thời uống đủ khoảng 2 lít nước mỗi ngày để tránh sữa quá đặc. Duy trì chế độ dinh dưỡng cân bằng giúp cải thiện tiêu hóa, góp phần tăng cường sức đề kháng cho trẻ sơ sinh thông qua nguồn sữa mẹ.

Mẹ nên uống khoảng 2 lít nước mỗi ngày để tránh sữa quá đặc, giúp giảm tình trạng sôi bụng ở trẻ

4.3 Đổi loại sữa công thức khác cho bé

Mẹ nên lựa chọn sữa công thức phù hợp với độ tuổi của bé, ưu tiên các loại ít hoặc không chứa lactose để giảm nguy cơ khó tiêu, sôi bụng và tiêu chảy. Đồng thời, cần pha sữa đúng tỷ lệ theo hướng dẫn của nhà sản xuất, đảm bảo vệ sinh bằng cách rửa tay và tiệt trùng kỹ bình sữa, núm vú cùng các dụng cụ pha sữa trước mỗi lần cho trẻ bú.

4.4 Đi khám nếu tình trạng sôi bụng kéo dài

Trong trường hợp mẹ đã điều chỉnh chế độ dinh dưỡng đầy đủ và hợp lý nhưng tình trạng sôi bụng ở trẻ sơ sinh vẫn không cải thiện. Lúc này, cha mẹ nên sớm đưa bé đến cơ sở y tế hoặc bác sĩ chuyên khoa để được thăm khám, xác định nguyên nhân và tư vấn hướng điều trị kịp thời, an toàn cho trẻ.

5. Có những cách nào phòng ngừa vấn đề sôi bụng ở trẻ sơ sinh?

Trẻ sơ sinh bị sôi bụng kéo dài, đi ngoài nhiều lần có thể làm rối loạn hệ tiêu hóa và giảm khả năng hấp thụ dưỡng chất. Vì vậy, cha mẹ cần chủ động phòng ngừa sôi bụng để giúp bé phát triển khỏe mạnh, cụ thể:

• Ưu tiên bú mẹ hoàn toàn trong những năm đầu đời. Trường hợp mẹ ít sữa, nên cho bé bú nhiều cữ trong ngày để đảm bảo bé đủ no và đồng thời kích thích cơ thể mẹ tăng tiết sữa.
• Nếu phải dùng sữa công thức, mẹ cần tìm hiểu kỹ thành phần, liều lượng và cách pha. Khi chọn sữa, nên ưu tiên loại có hàm lượng lactose thấp để hỗ trợ hệ tiêu hóa non nớt của bé.
• Nếu dùng sữa công thức , pha sữa,cho bé bú đúng cách và giữ vệ sinh dụng cụ: Pha sữa trước khi cho bú khoảng 5 - 10 phút, đặt bình sữa thẳng đứng để bọt khí tan bớt. Khi pha, nên khuấy nhẹ thay vì lắc mạnh để hạn chế tạo bong bóng khí gây đầy hơi.
• Chế độ ăn của mẹ đang cho con bú đóng vai trò quan trọng. Mẹ nên hạn chế đồ chiên dầu, thức ăn cay nóng và tăng cường rau xanh, trái cây; uống ít nhất 2 lít nước mỗi ngày. Theo dõi phản ứng của bé với chế độ ăn của mẹ hoặc loại sữa đang dùng
• Giúp bé ợ hơi sau bú
• Giữ vệ sinh tay, ti giả, bình sữa và các đồ dùng đưa vào miệng bé.

Cho bé bú đúng cách để phòng ngừa tình trạng trẻ sơ sinh bị sôi bụng

6. Một số câu hỏi thường gặp về trẻ sơ sinh bị sôi bụng

6.1 Trẻ sơ sinh bị sôi bụng có nên dùng thuốc không?

Không nên tự ý dùng thuốc cho trẻ sơ sinh. Việc sử dụng thuốc hoặc men vi sinh cần có chỉ định của bác sĩ để tránh ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa còn non yếu của trẻ.

6.2 Sôi bụng ở trẻ sơ sinh kéo dài bao lâu thì hết?

Sôi bụng ở trẻ sơ sinh thường kéo dài vài ngày đến khoảng 1 - 2 tuần, tùy nguyên nhân. Nếu tình trạng kéo dài hơn 2 tuần, kèm theo các dấu hiệu như tiêu chảy, nôn ói, bỏ bú hoặc sốt, cha mẹ nên đưa bé đi khám để được kiểm tra và xử lý kịp thời.

6.3 Khi nào cần đưa trẻ sơ sinh bị sôi bụng đi khám bác sĩ?

Cần đưa trẻ sơ sinh bị sôi bụng đi khám bác sĩ ngay nếu có các dấu hiệu sau:

• Sôi bụng kéo dài, không cải thiện;
• Bé tiêu chảy nhiều lần, phân có nhầy hoặc máu;
• Nôn ói liên tục, bỏ bú hoặc bú kém;
• Sốt, quấy khóc nhiều, mệt lả;
• Có dấu hiệu mất nước (khô môi, ít tiểu, mắt trũng).

Hy vọng những thông tin trên sẽ giúp cha mẹ hiểu rõ trẻ sơ sinh bị sôi bụng cần làm gì để chăm sóc bé đúng cách. Mẹ luôn là người đồng hành quan trọng trong từng giai đoạn phát triển của con. Để hỗ trợ bé phát triển toàn diện hơn, mẹ có thể tham khảo thêm các kiến thức chăm sóc con tại Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé. 

*Lưu ý: Để có thể nhận được thêm những lời khuyên chi tiết phù hợp với tình trạng sức khỏe cho mẹ và bé, bạn hãy tư vấn thêm các bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng ở các cơ sở y tế gần nhất.

Theo dõi Fanpage Dinh dưỡng Mẹ và Bé bằng cách bấm “Thích Trang” để cập nhật kiến thức bổ ích cho mẹ và bé.

https://www.facebook.com/dinhduongmevabe.com.vn