Trẻ sơ sinh bị tiêu chảy: Nguyên nhân và cách điều trị

Bài viết được thẩm định bởi GS.TS.BS. Nguyễn Ngọc Sáng, Phó Chủ tịch Hội Thận - Tiết niệu - Lọc máu và Ghép tạng trẻ em Việt Nam, Giảng viên cao cấp, Nguyên Trưởng Bộ môn Nhi Trường Đại học Y Dược Hải Phòng

Trẻ sơ sinh bị tiêu chảy là một trong những vấn đề sức khỏe phổ biến khiến nhiều bậc cha mẹ lo lắng đặc biệt là giai đoạn mẹ cho con bú.Việc nhận biết sớm, chăm sóc đúng cách và điều trị kịp thời là yếu tố then chốt giúp bảo vệ sức khỏe và sự phát triển toàn diện của bé. Cùng Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé theo dõi bài viết sau đây để có lời giải đáp chi tiết và đầy đủ nhất nhé!

1. Dấu hiệu trẻ sơ sinh bị tiêu chảy

Trẻ sơ sinh có hệ tiêu hóa còn non nớt, vì vậy cha mẹ cần theo dõi kỹ tình trạng đi ngoài của bé để phân biệt đâu là hiện tượng bình thường và đâu là dấu hiệu tiêu chảy. Nhận biết sớm giúp kịp thời xử lý, tránh nguy cơ mất nước và biến chứng nguy hiểm:

• Tần suất đi ngoài
• Trẻ dưới 3 tháng: đi 2 - 5 lần/ngày vẫn được coi là bình thường.
• Trẻ trên 6 tháng: đi ngoài 1 - 2 lần/ngày, không kèm bất thường.
• Vì vậy, không nên chỉ dựa vào số lần đi ngoài để kết luận trẻ bị tiêu chảy.
• Đặc điểm phân
• Phân lỏng nhiều hơn bình thường hoặc loãng như nước.
• Màu sắc bất thường, có mùi tanh khó chịu, đôi khi lẫn chất nhầy.
• Trường hợp nhiễm trùng đường tiêu hóa: phân có thể lẫn nhầy và máu.
• Nếu do dịch tả: trẻ đi ngoài ồ ạt, phân trắng đục như nước vo gạo, có mùi tanh nhẹ như mùi cá.
• Biểu hiện toàn thân
• Trẻ khó chịu, quấy khóc, bú kém.
• Có thể kèm sốt hoặc nôn ói.
• Dấu hiệu mất nước
• Mất nước nhẹ: mắt khô, khóc không có nước mắt, miệng khô, tiểu ít, dễ cáu gắt.
• Mất nước vừa: mắt trũng, trẻ lờ đờ, da khô và kém đàn hồi.
• Mất nước nặng: thóp trũng, không tiểu trong 6 giờ, da mất đàn hồi, trẻ hôn mê hoặc bất tỉnh, mạch yếu khó bắt, huyết áp tụt hoặc không đo được.

Lưu ý quan trọng:

• Tiêu chảy ở trẻ sơ sinh dưới 2 tháng tuổi luôn được coi là dấu hiệu nguy hiểm, vì vậy cần đưa trẻ đi khám ngay để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
• Khi tiêu chảy kèm sốt cao, co giật, hoặc phân có máu => phải đưa trẻ đến bệnh viện ngay.

Biểu hiện mất nước là biểu hiện quan trọng cần chú ý khi trẻ bị tiêu chảy

2. Nguyên nhân trẻ sơ sinh bị tiêu chảy

Việc xác định nguyên nhân trẻ sơ sinh đi ngoài giúp chăm sóc và điều trị kịp thời mà còn giảm nguy cơ biến chứng như mất nước, suy dinh dưỡng hay rối loạn điện giải. Cha mẹ cần quan sát kỹ đặc điểm phân, biểu hiện cơ thể và các yếu dưới đây để nhận biết sớm dấu hiệu tiêu chảy ở trẻ sơ sinh:

• Nhiễm trùng đường ruột: Virus, vi khuẩn hoặc ký sinh trùng xâm nhập qua sữa mẹ, sữa công thức, dụng cụ bú hoặc môi trường không vệ sinh. Trẻ có thể kèm sốt, ọc sữa, phân nhầy hoặc lẫn máu.
• Nguyên nhân liên quan đến sữa mẹ và chế độ ăn: Thực phẩm nhiều dầu mỡ, cay nóng, chất kích thích, thực phẩm dễ gây dị ứng có thể ảnh hưởng đến sữa và gây rối loạn tiêu hóa ở trẻ. Ngoài ra, tư thế bú không đúng, trẻ bú quá nhanh hoặc không bú đủ sữa cuối (giàu chất béo và protein) dẫn đến tiêu chảy, đầy hơi.
• Nguyên nhân do sữa bột: Thành phần sữa khó tiêu, pha sữa không đúng cách, hoặc trẻ dị ứng đạm sữa bò, không dung nạp lactose.
• Tác dụng phụ của thuốc: Kháng sinh hoặc các thuốc điều trị bệnh của mẹ hoặc trẻ có thể làm rối loạn hệ vi sinh đường ruột, gây phân lỏng.
• Vấn đề về đường ruột: Hệ tiêu hóa non nớt hoặc mắc các bệnh lý bẩm sinh như không dung nạp lactose, dị ứng protein sữa, bệnh celiac,...Nhiều cha mẹ cũng băn khoăn trẻ sơ sinh xì hơi nhiều có sao không, vì đây có thể là dấu hiệu rối loạn tiêu hóa nhẹ đi kèm tiêu chảy.
• Giai đoạn mọc răng: Trẻ tiết nhiều nước bọt hoặc đưa đồ vật bẩn vào miệng, tạo điều kiện cho vi khuẩn, virus xâm nhập đường tiêu hóa.
• Vệ sinh núm vú và dụng cụ bú kém: Vi khuẩn từ da mẹ hoặc bình sữa không được tiệt trùng có thể gây tiêu chảy.

Ngoài tiêu chảy, những vấn đề da liễu như trị mụn sữa ở trẻ sơ sinh cũng cần được quan tâm khi sức đề kháng của bé còn yếu.

Xác định nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh tiêu chảy giúp chăm sóc và điều trị đúng cách

3. Ảnh hưởng của tiêu chảy đến sức khỏe trẻ sơ sinh

Tiêu chảy ở trẻ sơ sinh là một tình trạng phổ biến, tuy nhiên, nếu không được xử lý kịp thời và đúng cách, nó có thể gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ. Dưới đây là những ảnh hưởng xấu mà tiêu chảy có thể gây ra:

• Mất nước và điện giải: Đây là hậu quả nguy hiểm nhất. Trẻ bị mất nước nhanh chóng qua phân lỏng, nôn mửa, dẫn đến cơ thể thiếu hụt các chất điện giải quan trọng như kali, natri. Nếu không được bù nước kịp thời, trẻ có thể bị co giật, suy thận, hoặc thậm chí tử vong.
• Suy dinh dưỡng: Tiêu chảy làm giảm khả năng hấp thu chất dinh dưỡng của ruột. Trẻ biếng ăn, nôn ói, dẫn đến thiếu hụt năng lượng và các dưỡng chất cần thiết, gây suy dinh dưỡng và ảnh hưởng xấu đến sự phát triển thể chất, trí tuệ.
• Nhiễm trùng huyết: Trong một số trường hợp, tiêu chảy do vi khuẩn có thể gây ra biến chứng nguy hiểm hơn là nhiễm trùng huyết. Vi khuẩn từ đường ruột có thể xâm nhập vào máu, gây nhiễm trùng toàn thân, đe dọa tính mạng.
• Hăm tã nặng: Tiêu chảy khiến vùng mông của trẻ bị ẩm ướt liên tục, dễ gây hăm tã, làm trẻ khó chịu, quấy khóc và có thể bị nhiễm trùng da.
• Suy kiệt sức: Tiêu chảy kéo dài làm trẻ mệt mỏi, biếng ăn, dẫn đến suy giảm sức đề kháng và dễ mắc các bệnh khác.

Bố mẹ nên đưa trẻ đến gặp bác sĩ ngay lập tức nếu trẻ có các dấu hiệu bất thường như phân có nhầy, máu, sốt cao, nôn ói liên tục, bỏ bú hoặc có bất kỳ triệu chứng mất nước nghiêm trọng nào. Tuyệt đối không tự ý cho trẻ dùng thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Việc áp dụng đúng cách chăm sóc trẻ sơ sinh khỏe mạnh sẽ giúp giảm nguy cơ biến chứng và hỗ trợ bé phục hồi nhanh hơn khi bị tiêu chảy.

4. Cách chăm sóc trẻ sơ sinh bị tiêu chảy hiệu quả 

Sau khi tìm hiểu kỹ về dấu hiệu trẻ sơ sinh bị tiêu chảy, đương nhiên mẹ cũng cần phải tìm cách xử lý. Dưới đây là 5 điều mẹ nên lưu ý thật kỹ để chăm sóc con mình mau chóng thoát khỏi tình trạng nguy hiểm:

• Đương nhiên, khi trẻ bị tiêu chảy, việc đầu tiên và quan trọng nhất là bạn không để trẻ bị mất nước. Mẹ hãy cho bé bú thật nhiều vào đề bù cho lượng nước mà bé đã mất bằng mọi cách.
• Mẹ phải thường xuyên vệ sinh cơ thể, tay chân cho bé cũng như núm vú của mình thật sạch sẽ. Đồng thời, bất cứ vật dụng gì trước khi tiếp xúc với trẻ cũng nên được làm sạch, tiệt trùng.
• Khi thực hiện dọn phân, thay tã cho bé, bạn nên cẩn thận nhiều hơn, làm việc gọn gàng, sạch sẽ. Hạn chế hết mức có thể việc tiếp xúc trực tiếp với phân làm lây nhiễm Virus, vi khuẩn gây bệnh rộng hơn.
• Các mẹ tuyệt đối không được tuỳ tiện, tự ý cho trẻ uống bất kỳ loại thuốc nào để cầm tiêu chảy, nhất là thuốc kháng sinh.
• Nếu nhận thấy các dấu hiệu trẻ sơ sinh bị tiêu chảy, bạn cần nhanh chóng đưa trẻ đi thăm khám ngay càng sớm càng tốt. Các bác sĩ nhi khoa có kinh nghiệm có thể sẽ xử lý kịp thời, giúp trẻ thoát khỏi nguy hiểm nhanh chóng.
• Nếu trẻ khát hoặc có dấu hiệu mất nước, tham khảo ý kiến bác sĩ để sử dụng oresol hoặc dung dịch bù điện giải phù hợp. Và oresol cần được pha đúng tỷ lệ, không tự ý thêm đường hoặc muối. 
• Rửa tay trước khi pha sữa, cho trẻ ăn hoặc thay tã để phòng lây nhiễm tiêu chảy do vi khuẩn.
• Cho trẻ ăn thực phẩm dễ tiêu hóa như chuối, táo, ngũ cốc; tránh thức ăn nhiều dầu mỡ, sữa công thức, nước ép trái cây.
• Không tự ý dùng thuốc chống tiêu chảy hoặc kháng sinh khi chưa có chỉ định từ bác sĩ, vì điều này có thể gây hại cho sức khỏe của trẻ và làm tình trạng bệnh trở nên nghiêm trọng hơn.

Đồng thời, việc tăng đề kháng cho trẻ sơ sinh thông qua bú mẹ đúng cách và chăm sóc hợp lý giúp bé chống lại nhiễm trùng tốt hơn.

Trẻ sơ sinh bị tiêu chảy nên được chăm sóc, thăm khám càng sớm càng tốt

5. Ngăn ngừa tình trạng trẻ sơ sinh bú mẹ bị tiêu chảy

Trẻ sơ sinh bị tiêu chảy phải làm sao? Để phòng ngừa tình trạng trẻ bị tiêu chảy, bố mẹ hãy áp dụng các biện pháp phòng ngừa và chăm sóc đường ruột của bé dưới đây:

• Đảm bảo vệ sinh khi cho bú: Rửa tay sạch trước khi cho bé bú, vệ sinh núm vú và các dụng cụ bú đúng cách.
• Cho bé bú đúng cách: Giữ tư thế bú chuẩn, đảm bảo trẻ bú đủ sữa đầu và sữa cuối để hệ tiêu hóa hấp thu cân bằng chất lỏng, chất béo và protein.
• Theo dõi chế độ ăn của mẹ: Hạn chế thực phẩm dễ gây kích ứng đường ruột cho trẻ như đồ cay, nhiều dầu mỡ, sữa bò, hải sản hoặc thực phẩm chế biến sẵn.
• Sữa công thức an toàn: Nếu cho bé dùng sữa ngoài, pha sữa đúng tỉ lệ, bảo quản sữa hợp vệ sinh và tránh thay đổi loại sữa liên tục.
• Hạn chế tiếp xúc với nguồn lây nhiễm: Tránh để trẻ tiếp xúc với người bệnh hoặc vật dụng không sạch, đặc biệt trong mùa dịch tiêu chảy.
• Theo dõi sức khỏe trẻ: Quan sát phân, tần suất đi ngoài và các dấu hiệu mất nước để can thiệp sớm nếu cần.

Nhận biết sớm các dấu hiệu khi trẻ sơ sinh bị tiêu chảy giúp mẹ can thiệp kịp thời, bảo vệ sức khỏe và hạn chế mất nước cho bé. Khi tình trạng tiêu chảy kéo dài hoặc có dấu hiệu nghiêm trọng, nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị. Kết hợp chế độ ăn uống hợp lý, vệ sinh tốt sẽ giúp phòng ngừa tái phát và hỗ trợ bé phát triển khỏe mạnh.

Nếu mẹ có những thắc mắc về thời kì sinh nở và chăm sóc con cần giải đáp thì hãy tham gia ngay Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé. Các bác sĩ tại đây đều là chuyên gia hàng đầu về thai sản với nhiều năm kinh nghiệm.

*Để có thể nhận được thêm những lời khuyên chi tiết phù hợp với tình trạng sức khỏe cho mẹ và bé, bạn hãy tư vấn thêm các bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng ở các cơ sở y tế gần nhất.

Theo dõi Fanpage Dinh dưỡng Mẹ và Bé bằng cách bấm “Thích Trang” để cập nhật kiến thức bổ ích cho mẹ và bé.

https://www.facebook.com/dinhduongmevabe.com.vn