Có bầu không nên ăn gì? Những thực phẩm cần tránh khi mang thai

Bài viết được thẩm định bởi GS.TS.BS. Nguyễn Ngọc Sáng, Phó Chủ tịch Hội Thận - Tiết niệu - Lọc máu và Ghép tạng trẻ em Việt Nam, Giảng viên cao cấp, Nguyên Trưởng Bộ môn Nhi Trường Đại học Y Dược Hải Phòng

Bầu không nên ăn gì luôn là thắc mắc quen thuộc của nhiều mẹ bầu trong suốt thai kỳ. Trên thực tế, chế độ ăn uống đóng vai trò vô cùng quan trọng giúp mẹ khỏe mạnh, dễ dàng vượt qua giai đoạn mang thai và còn ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển trí não, cân nặng và hệ miễn dịch của thai nhi. Vậy đâu là những thực phẩm cần tránh để đảm bảo thai kỳ an toàn? Hãy cùng Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây nhé.

1.  Có bầu không nên ăn gì?

Mẹ bầu cần tránh các thực phẩm sống hoặc chưa nấu chín kỹ như thịt, trứng, cá,... Cũng như những thực phẩm có nguy cơ nhiễm khuẩn cao như phô mai mềm, sữa chưa tiệt trùng, thịt chế biến sẵn và rau sống chưa rửa kỹ. 

Ngoài việc điều chỉnh dinh dưỡng, mẹ cũng nên nhận biết sớm những dấu hiệu mang thai sớm để kịp thời xây dựng chế độ ăn uống và sinh hoạt phù hợp ngay từ đầu thai kỳ.

Ngoài ra, mẹ cũng nên kiêng ăn các loại cá chứa thủy ngân cao, trái cây gây co bóp tử cung như đu đủ xanh và dứa, cùng các chất kích thích như bia, rượu và cà phê. Đồng thời, hạn chế ăn đồ cay nóng, đồ ngọt nhân tạo và các thực phẩm có thể làm tăng nguy cơ sức khỏe như đường và mỡ. Dưới đây là chi tiết thông tin từng loại thực phẩm: 

Thực phẩm quá mặn

Theo các nghiên cứu thì tỷ lệ mắc bệnh lý tăng huyết áp có liên quan rất nhiều đến thói quen ăn mặn. Trong thời gian mang thai, mẹ sử dụng quá nhiều muối có thể làm tăng huyết áp, nhiễm độc thai nghén. Do vậy, các món ăn quá mặn luôn nằm trong danh sách bà bầu không nên ăn gì.

Nếu mẹ bầu muốn đảm bảo sức khỏe cho mình và thai nhi trong bụng thì mẹ cần đảm bảo lượng muối từ các gia vị là ít hơn 5g trong 1 ngày. Tuy nhiên, mẹ cũng cần tham khảo ý kiến chuyên gia dinh dưỡng để sử dụng lượng muối thích hợp cho các bữa ăn của mình. 

Các thực đơn trong Phần mềm thực đơn dinh dưỡng được phát triển dựa vào tiêu chuẩn dinh dưỡng được phê duyệt bởi Viện Dinh dưỡng Quốc gia - Bộ Y tế, trong đó, các thực đơn đều đảm bảo được lượng muối từ các gia vị là ít hơn 5g/ ngày cho phụ nữ mang thai/ bà mẹ cho con bú theo khuyến nghị dinh dưỡng dành cho người Việt Nam. 

Các mẹ có thể tham khảo các thực đơn có sẵn trong Ngân hàng thực đơn dinh dưỡng để bữa ăn thêm phong phú, thơm ngon mà vẫn đầy đủ dinh dưỡng.

Bà bầu không nên ăn những thực phẩm quá mặn để đảm bảo sức khỏe 

Thực phẩm quá ngọt      

Những thực phẩm nhiều đường luôn được đề cập đến khi tìm hiểu bà bầu không nên ăn gì. Bởi vì khi người phụ nữ mang thai thì các chức năng trong cơ thể cũng suy giảm đi khá nhiều. Đặc biệt là khả năng thải đường của thận. Mặc dù vậy, mẹ cũng cần cung cấp một lượng đường vừa phải để cơ thể có đầy đủ năng lượng. 

Ngoài ra, một số các nghiên cứu đã chỉ ra rằng: khi mẹ nạp quá nhiều đường vào cơ thể, sẽ làm suy giảm khả năng miễn dịch và tăng nguy cơ mắc các bệnh lý liên quan. Đặc biệt, mẹ có thể gặp phải tình trạng xấu hơn đó là mắc bệnh lý đái tháo đường.

Mẹ bầu cần hạn chế các đồ ăn quá ngọt để tránh đái tháo đường thai kỳ 

Thức ăn nhiều dầu, mỡ

Bà bầu không nên ăn gì? Các bác sĩ dinh dưỡng khuyên rằng trong các thức ăn dầu mỡ có chứa rất nhiều các chất béo không lành mạnh. Chính vì vậy, mẹ bầu có thể gặp phải một số tình trạng như đầy hơi, khó tiêu và ợ chua. 

Những chất béo này còn dễ khiến mẹ bầu rơi vào tình trạng tăng cân quá mức và dẫn đến nguy cơ bị tiền sản giật. Chất béo còn gây ra tình trạng khó tiêu hóa, đầy hơi và rất khó chịu. 

Đặc biệt, 3 tháng đầu thai kỳ kiêng ăn gì là điều mẹ cần nắm rõ để giảm tối đa các rủi ro cho sự phát triển ban đầu của thai nhi.

Mẹ bầu nên kiêng ăn gì? Đồ chiên xào nhiều dầu mỡ 

Các loại thịt, cá tái, trứng sống

Có thai không nên ăn gì? Mẹ bầu nên tránh tiêu thụ các món ăn sống như trứng lòng đào, nem chua, gỏi cá, tiết canh,... Những thực phẩm này có thể chứa vi khuẩn có hại như coliform, toxoplasma, hoặc salmonella, gây ra ngộ độc thực phẩm hoặc các bệnh nhiễm trùng nghiêm trọng.

Ngoài ra, khi mẹ bầu ăn thực phẩm chưa được nấu chín, nguy cơ mắc các bệnh như toxoplasmosis – một bệnh do ký sinh trùng toxoplasma gây ra, có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi. Bệnh này có thể dẫn đến các vấn đề nghiêm trọng như tổn thương não hoặc mù lòa ở trẻ.

Bên cạnh đó, trứng sống hoặc chưa nấu chín có thể mang vi khuẩn Salmonella, gây ngộ độc thực phẩm. Trong thai kỳ, hệ miễn dịch của mẹ bầu suy yếu, khiến bà bầu dễ mắc các bệnh do thực phẩm. Salmonella có thể gây sốt, nôn mửa, tiêu chảy và trong trường hợp nặng, có thể dẫn đến sinh non hoặc sảy thai. Vì vậy, mẹ bầu nên chỉ ăn trứng và các món ăn đã nấu chín kỹ để đảm bảo an toàn cho cả mẹ và bé.

Bà bầu không nên ăn các món cá chưa được nấu chín 

Thực phẩm đóng hộp

Có thai kiêng ăn gì? Mẹ nên tránh sử dụng thực phẩm đóng hộp và chế biến sẵn. Tuy đều là những sản phẩm tiện lợi nhưng có thể chứa vi khuẩn Listeria Monocytogene - tác nhân gây bệnh và tăng nguy cơ sảy thai. Vì vậy, mẹ bầu nên tránh các loại thực phẩm này. Thịt nguội cũng nằm trong danh sách bà bầu không nên ăn gì do chứa Listeria, có thể lây nhiễm sang thai nhi và gây nguy hiểm. Để đảm bảo sức khỏe, mẹ bầu nên chọn thực phẩm tươi sống và tự chế biến.

Bà bầu cần tránh sử dụng thức ăn đóng hộp 

Các loại cá có hàm lượng thủy ngân cao

Hải sản là nguồn cung cấp protein và axit béo omega-3 tuyệt vời, giúp thúc đẩy sự phát triển não bộ và mắt của bé trong suốt thai kỳ. Tuy nhiên, một số loại cá và động vật có vỏ chứa thủy ngân. Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và các cơ quan y tế như FDA (Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ), thủy ngân trong cá có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của bà bầu và sự phát triển thần kinh của thai nhi. 

Khi mẹ bầu tiêu thụ cá chứa thủy ngân, chất độc này có thể đi qua nhau thai tích tụ trong thai nhi, gây tổn thương hệ thần kinh, làm giảm khả năng học tập, chậm nói, thậm chí điếc bẩm sinh ở trẻ. Thủy ngân đặc biệt nguy hiểm trong thời kỳ mang thai, vì thai nhi rất nhạy cảm với các chất độc hại này.

Có thai ko nên ăn những gì? Các loại cá có thủy ngân cao như cá chẽm, cá ngừ

Thay vì chọn các loại cá lớn chứa nhiều thủy ngân, mẹ bầu có thể lựa chọn các loại cá an toàn hơn như cá minh thái, cá hồi, cá rô phi, cá cơm, cá trích, và cá tuyết. Theo khuyến nghị, phụ nữ mang thai nên ăn khoảng 224 - 336g cá hoặc hải sản mỗi tuần để đảm bảo cung cấp đủ dinh dưỡng mà không lo ngại về thủy ngân.

Thịt nướng và các loại thịt xông khói

Có bầu không nên ăn gì? Thịt nướng và thịt xông khói là những món ăn phổ biến và hấp dẫn, nhưng việc chế biến bằng than hay chất đốt có thể tạo ra các chất độc hại, nhiễm vào thực phẩm và có khả năng gây ung thư. Vì vậy, mẹ bầu nên hạn chế ăn đồ nướng hoặc thịt xông khói để bảo vệ sức khỏe của cả mẹ và thai nhi. Để đảm bảo an toàn, mẹ bầu nên lựa chọn các phương pháp chế biến thực phẩm an toàn hơn như hấp, luộc hoặc nấu chín kỹ.

Mang bầu kiêng ăn gì? Mẹ nên tránh xa các loại thịt nướng

Nội tạng

Thịt nội tạng như gan, tim, lòng, dạ dày động vật là thực phẩm phổ biến ở nhiều gia đình. Tuy nhiên, dù là nguồn dinh dưỡng giàu sắt, vitamin B12, vitamin A, và đồng, ăn quá nhiều nội tạng có thể gây ngộ độc vitamin A và đồng. Điều này có thể dẫn đến dị tật bẩm sinh và nhiễm độc gan. 

Đặc biệt là gan động vật, tuy là thực phẩm giàu sắt và vitamin A, nhưng trong thai kỳ, mẹ bầu thường đã bổ sung đủ các dưỡng chất này từ các vitamin tổng hợp. Việc ăn quá nhiều gan động vật có thể dẫn đến dư thừa vitamin A và sắt, gây ảnh hưởng tiêu cực đến thai nhi, thậm chí có thể dẫn đến dị dạng thai nhi. Vì vậy mẹ bầu nên hạn chế hoặc tránh ăn gan trong suốt thai kỳ.

Có bầu không nên ăn gì? Nên hạn chế ăn nội tạng động vật

Rau củ quả chưa được rửa sạch

Rau củ quả là thực phẩm không thể thiếu trong chế độ ăn của mẹ bầu, cung cấp nhiều vitamin và khoáng chất cần thiết cho sự phát triển của thai nhi. Tuy nhiên nếu rau củ chưa được rửa sạch, có thể chứa Toxoplasma, Norovirus, virus viêm gan A, và Listeria monocytogenes, các vi khuẩn và virus có thể gây hại cho cả mẹ và bé.

Rau củ quả chưa được rửa sạch tiềm ẩn nhiều nguy cơ chứa virus

Một số loại trái cây và nước ép

Một số loại trái cây và nước ép không phù hợp với mẹ bầu, đặc biệt là trong 3 tháng đầu thai kỳ. Vậy bà bầu nên kiêng ăn gì để đảm bảo an toàn cho cả mẹ và bé? Các mẹ bầu cần lưu ý tránh những thực phẩm sau:

• Đu đủ xanh là thực phẩm mẹ bầu nên kiêng ăn vì trong đó có chứa mủ cao su, có thể gây gò tử cung sớm và sảy thai. Ngoài ra, papain có trong đu đủ xanh có thể thúc đẩy chuyển dạ sớm. Chất nhựa latex trong đu đủ có thể gây dị ứng nghiêm trọng, với các triệu chứng như sổ mũi, sưng miệng, và thậm chí là sốc phản vệ.
• Dứa là trái cây thường được sử dụng trong nước ép, nhưng mẹ bầu nên tránh vì bromelain có thể làm mềm cổ tử cung và gây chuyển dạ sớm
• Nhãn có hàm lượng glucose cao, có thể dẫn đến đái tháo đường thai kỳ và táo bón

Nước ép dứa, nước dừa,... là 2 loại nước ép mà bà bầu nên tránh

Khoai tây mọc mầm

Khi khoai tây mọc mầm, hàm lượng glycoalkaloid như solanin và α-chaconine tăng cao, đây là các chất độc có thể gây ngộ độc tiêu hóa và thần kinh. Ngộ độc solanin gây ra triệu chứng như buồn nôn, nôn mửa, tiêu chảy, đau bụng, chóng mặt, lú lẫn, và có thể dẫn đến rối loạn nhịp tim, co giật hoặc tử vong nếu nặng.

Đặc biệt, phụ nữ mang thai ăn khoai tây mọc mầm có thể làm tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh cho thai nhi, vì độc tố solanin có thể truyền qua nhau thai. Nhiệt độ cao khi nấu khoai tây cũng không loại bỏ hoàn toàn độc tố này.

Măng tươi

Măng tươi là thực phẩm phổ biến trong nhiều bữa ăn, nhưng mẹ bầu cần tránh ăn măng chưa được chế biến kỹ. Măng tươi chứa các chất như glucozit, khi vào cơ thể sẽ chuyển hóa thành axit xyanhydric, một chất độc có thể gây ngộ độc. Các triệu chứng ngộ độc có thể bao gồm nôn ói, khó thở, và đau đầu, nếu ngộ độc nghiêm trọng, có thể dẫn đến tử vong.

Măng tươi nếu không được sơ chế cẩn thận sẽ dễ gây ngộ độc cho bà bầu

Củ dền

Củ dền là một nguồn thực phẩm giàu dinh dưỡng, nhưng lại chứa nitrates tự nhiên có thể ảnh hưởng đến quá trình thai nghén nếu ăn với lượng cao. Đặc biệt, trong 3 tháng giữa và cuối thai kỳ, củ dền có thể làm tăng nguy cơ co bóp tử cung hoặc gây sinh non, sảy thai.

Khổ qua (mướp đắng)

Bầu không nên ăn gì? Khổ qua hay mướp đắng, có thể gây ra những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng nếu không được ăn đúng cách. Trong khổ qua có các hợp chất có thể gây kích thích niêm mạc dạ dày, dẫn đến ngộ độc thực phẩm, khó tiêu, và tiêu chảy. Đặc biệt, khổ qua non hoặc hạt khổ qua có thể làm tăng nguy cơ sảy thai hoặc sinh non. 

Mẹ bầu có cơ địa nhạy cảm, dễ bị dị ứng, nên tránh ăn khổ qua, nhất là trong 3 tháng đầu thai kỳ. Nếu muốn ăn khổ qua ở các tháng cuối, hãy đảm bảo chế biến kỹ và không ăn quá nhiều, chỉ tối đa 2 quả mỗi tuần.

Mướp đắng (khổ qua) không nên dùng cho mẹ bầu ở 3 tháng đầu

Rau ngót

Mang thai không nên ăn gì? Mẹ bầu không nên ăn quá nhiều rau ngót, vì loại rau này chứa papaverin -  một hợp chất có tác dụng làm giãn cơ trơn và có thể giảm huyết áp. Ngoài ra, rau ngót còn chứa glucocorticoid, một hợp chất có thể cản trở sự hấp thu canxi và phốt pho, gây ảnh hưởng xấu đến sự phát triển của thai nhi.

Rau răm

Rau răm chứa các tinh dầu có tác dụng kích thích co bóp tử cung. Việc ăn nhiều rau răm trong 3 tháng giữa và cuối thai kỳ có thể gây nguy cơ sảy thai hoặc sinh non do rau răm làm tăng co bóp tử cung.

Các nghiên cứu y học cổ truyền cũng cảnh báo phụ nữ mang thai không nên ăn rau răm hoặc chỉ nên sử dụng với lượng rất nhỏ. Ngoài ra, rau răm còn có thể gây rối loạn tiêu hóa nếu ăn quá nhiều.

Sữa và các chế phẩm chưa qua tiệt trùng

Có bầu ko nên ăn gì? Mẹ cần đặc biệt lưu ý khi sử dụng sữa không tiệt trùng hoặc các chế phẩm như phô mai không qua tiệt trùng. Những thực phẩm này có thể chứa vi khuẩn Listeria, gây nguy hiểm cho sức khỏe của mẹ và thai nhi. Để đảm bảo an toàn, mẹ bầu nên chọn sữa và các sản phẩm sữa đã qua tiệt trùng để bảo vệ sức khỏe của cả mẹ và bé.

Song song với đó, mẹ cũng có thể tham khảo thêm 28 điều kiêng kỵ khi mang thai 3 tháng đầu để chủ động phòng tránh những thói quen hoặc yếu tố gây hại ngoài chế độ ăn uống.

2. Chế độ dinh dưỡng tốt cho bà bầu là như thế nào?

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng dinh dưỡng trong thai kỳ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của mẹ và sự phát triển của thai nhi, từ khi hình thành đến khi trưởng thành. Thiếu dinh dưỡng có thể dẫn đến các vấn đề như tai biến sản khoa, trẻ sinh non, hoặc trẻ nhẹ cân. Vì vậy, một chế độ ăn cân bằng, đủ các nhóm chất như chất bột đường, chất đạm, chất béo, và vitamin sẽ đảm bảo thai kỳ khỏe mạnh.

Để giúp thai nhi phát triển khỏe mạnh về cả thể chất và trí não, mẹ bầu cần chú ý bổ sung đầy đủ acid folic, sắt, canxi, protein, kẽm, và vitamin D. Ngoài ra, mẹ cũng nên tìm hiểu kỹ về danh sách mẹ bầu không nên ăn gì và các thực phẩm cần ưu tiên trong thai kỳ để chuẩn bị chế độ ăn hợp lý.

Mẹ bầu nên có chế độ dinh dưỡng đầy đủ các dưỡng chất

3. Một số nguyên tắc dinh dưỡng dành cho mẹ bầu

• Ăn đa dạng nhóm chất và đủ lượng thức ăn: Không nên chỉ ăn một vài loại thức ăn để tránh thiếu dinh dưỡng cho mẹ và bé.
• Ăn nhạt, ít muối và ít đường: Quá nhiều muối có thể gây tăng huyết áp và phù nề, trong khi ăn nhiều đường có thể dẫn đến đái tháo đường thai kỳ.
• Ăn nhiều trái cây và rau củ: Rau củ sạch giúp tránh táo bón, còn trái cây cung cấp vitamin, nhưng mẹ bầu nên hạn chế các loại quá ngọt.
• Bổ sung vitamin và khoáng chất thiết yếu: Đảm bảo cơ thể mẹ luôn được cung cấp đầy đủ dưỡng chất trong thai kỳ.
• Tránh đồ uống có cồn và chất kích thích: Những loại này không tốt cho sự phát triển của thai nhi.
• Hạn chế gia vị cay nóng như tiêu, ớt, và tỏi để tránh gây kích ứng dạ dày.

Chế độ dinh dưỡng trong thai kỳ đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo sức khỏe cho mẹ và sự phát triển toàn diện của thai nhi. Việc nắm rõ bà bầu không nên ăn gì và lựa chọn thực phẩm phù hợp là yếu tố then chốt giúp bảo vệ sức khỏe cho cả mẹ và bé. 

Hãy luôn chú ý đến các loại thực phẩm cần tránh và đảm bảo chế độ ăn uống khoa học, đầy đủ dưỡng chất. Nếu mẹ bầu có bất kỳ thắc mắc nào về chế độ ăn uống trong thai kỳ, đừng ngần ngại tham khảo ý kiến bác sĩ để có những lựa chọn an toàn nhất cho mình và con yêu.

*Để có thể nhận được thêm những lời khuyên chi tiết phù hợp với tình trạng sức khỏe cho mẹ và bé, bạn hãy tư vấn thêm các bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng ở các cơ sở y tế gần nhất.

Theo dõi Fanpage Dinh dưỡng Mẹ và Bé bằng cách bấm “Thích Trang” để cập nhật kiến thức bổ ích cho mẹ và bé.

https://www.facebook.com/dinhduongmevabe.com.vn