Cách cai sữa cho bé tại nhà nhanh nhất - Mẹ cần lưu ý những gì?

Bài viết được thẩm định bởi GS.TS.BS. Nguyễn Ngọc Sáng, Phó Chủ tịch Hội Thận - Tiết niệu - Lọc máu và Ghép tạng trẻ em Việt Nam, Giảng viên cao cấp, Nguyên Trưởng Bộ môn Nhi Trường Đại học Y Dược Hải Phòng

Cách cai sữa cho bé là giai đoạn tự nhiên khi trẻ dần ngừng bú mẹ và bắt đầu hấp thu dưỡng chất từ nguồn thực phẩm khác. Quá trình này cần được thực hiện đúng thời điểm và với sự kiên nhẫn, bởi mỗi em bé có tốc độ thích nghi khác nhau. Bài viết dưới đây Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé giúp cha mẹ hiểu rõ ý nghĩa của việc cai sữa và áp dụng phương pháp phù hợp, nhẹ nhàng, an toàn nhất cho con. 

1. Khi nào cần cai sữa cho bé?

Khi cai sữa cho bé, không có một mốc thời gian cố định vì điều này phụ thuộc vào thể trạng, độ tuổi và khả năng thích nghi của từng trẻ. Cách cai sữa cho con hiệu quả nhất là khi cha mẹ quan sát thấy con đã phát triển đủ về vận động, ngôn ngữ và tiêu hóa để sẵn sàng chuyển sang chế độ ăn của người lớn. Dưới đây là những thời điểm gợi ý để mẹ có thể cân nhắc cai sữa cho bé: 

• Khi bé đã ngồi vững và tự chơi được: Khoảng gần 1 tuổi, hệ thần kinh và vận động của trẻ phát triển tốt, khả năng đề kháng cũng cao hơn nên có thể bắt đầu cai sữa.
• Khi bé bắt đầu biết nói: Trẻ nói được vài từ hoặc câu ngắn cho thấy não bộ và thính giác phát triển ổn định.
• Khi bé ăn được cháo hoặc cơm nhão: Ở giai đoạn 18 - 24 tháng, hệ tiêu hóa của trẻ đã đủ hoàn thiện.
• Khi bé nhận biết được màu sắc: Một số mẹ dùng mẹo đổi màu đầu vú bằng nguyên liệu tự nhiên (như nghệ hoặc củ dền) để bé giảm hứng thú bú mẹ và dần bỏ bú.
• Khi bé đã biết leo cầu thang: Trẻ trên 24 tháng thường đã phát triển toàn diện cả về thể chất và tinh thần, đây là thời điểm được nhiều bác sĩ khuyến nghị cai sữa. 

Việc lựa chọn thời điểm cai sữa cần phù hợp với các thời kỳ phát triển của trẻ để đảm bảo bé thích nghi tốt về thể chất và tâm lý.

Thời điểm cai sữa nên dựa vào sự phát triển thể chất và kỹ năng của trẻ

2. Một số phương pháp giúp bé cai sữa hiệu quả 

Nhiều cha mẹ băn khoăn cai sữa cho bé bằng cách nào để vừa nhẹ nhàng, vừa hiệu quả mà không khiến con bị căng thẳng hay quấy khóc. Dưới đây là 8 mẹo cai sữa cho bé phổ biến, được các chuyên gia khuyến nghị vì đảm bảo tính khoa học và an toàn.

2.1 Giảm dần tần suất và thời gian mỗi lần bú mẹ

Với cách này, để cai sữa cho bé, mẹ không nên đột ngột ngưng hẳn việc cho bú mà cần giảm tần suất và thời lượng mỗi cữ một cách từ từ. Chẳng hạn nếu trước đây bé bú 7 - 8 lần/ngày, mỗi lần khoảng 5 phút, mẹ có thể giảm còn 3 - 4 lần/ngày, mỗi lần 3 phút, rồi tiếp tục rút ngắn cho đến khi bé không còn nhu cầu bú mẹ. Cách làm này giúp bé không bị sốc tâm lý, đồng thời cơ thể mẹ cũng kịp điều tiết lượng sữa, hạn chế căng tức hay tắc tia sữa.

2.2 Tăng cường khẩu phần ăn dặm để thay thế sữa mẹ

Khi bé đã được trên 6 tháng, sữa mẹ vẫn quan trọng nhưng không còn là nguồn dinh dưỡng duy nhất. Mẹ có thể bắt đầu cách cai sữa cho bé bằng cách tăng cường các bữa ăn dặm, giúp bé làm quen với thực phẩm và hương vị mới. 

Đối với cách này, mẹ hãy xây dựng thực đơn phong phú, bao gồm tinh bột, chất đạm, rau củ và trái cây nghiền mịn. Mỗi ngày có thể thêm một bữa phụ nhỏ để đảm bảo bé luôn cảm thấy no và không còn đòi bú. Tuy nhiên, cần lưu ý các món ăn nên được nấu mềm, nghiền kỹ để tránh hóc, đồng thời hỗ trợ sự phát triển răng miệng và khả năng nhai nuốt của trẻ.

Đây cũng là nền tảng quan trọng trong chăm sóc trẻ 1 tuổi khỏe mạnh, giúp bé phát triển toàn diện khi giảm dần bú mẹ.

Ăn dặm đa dạng giúp bé dần quen với hương vị mới và giảm bú mẹ

2.3 Dùng cách đánh lạc hướng khi bé đòi bú

Bên cạnh việc giảm tần suất bú, mẹ có thể áp dụng phương pháp “đánh lạc hướng” để giúp quá trình cai sữa diễn ra êm ái hơn. Khi bé đòi bú, mẹ hãy thử hoãn thời gian cho bú bằng cách trò chuyện, hát, kể chuyện hoặc cho bé chơi món đồ yêu thích. Những hoạt động này sẽ khiến bé quên đi nhu cầu bú mẹ và tăng sự gắn kết tình cảm giữa mẹ và con. 

2.4 Tránh cai sữa khi bé đang ốm hoặc sức khỏe yếu

Nguyên tắc quan trọng trong cách cai sữa cho bé là không thực hiện khi con đang ốm, sốt, tiêu chảy hoặc sức khỏe chưa ổn định. Việc cai sữa trong giai đoạn này có thể khiến bé mệt mỏi, biếng ăn, giảm hấp thu dinh dưỡng và chậm phục hồi thể trạng. Thời điểm lý tưởng để cai sữa là khi bé khỏe mạnh, tâm lý ổn định và đã quen với chế độ ăn dặm, sữa thay thế.

Cai sữa khi bé khỏe giúp đảm bảo dinh dưỡng và tâm lý ổn định

2.5 Tập cho bé làm quen với ti giả thay vì ti mẹ

Cách cai sữa cho bé nhẹ nhàng là tập cho con làm quen với ti giả hoặc bú bình. Mẹ có thể khuyến khích bé ngậm ti giả khi buồn ngủ hoặc khi cần được an ủi để giảm dần thói quen tìm ti mẹ. Bên cạnh đó, hãy tăng thời gian chơi cùng con, cho bé vận động nhẹ hoặc âu yếm, vỗ về bằng những hành động như ôm, nắm tay, đặt bé ngồi trong lòng.

2.6 Kết hợp cho bé uống sữa công thức khi cai sữa

Khi tiến hành cai sữa cho bé, việc bổ sung sữa công thức là rất cần thiết vì lúc này bé không còn nhận dinh dưỡng từ sữa mẹ. Mẹ nên lựa chọn loại sữa công thức phù hợp với độ tuổi và thể trạng của bé, ưu tiên các sản phẩm có công thức gần giống sữa mẹ, giàu DHA, canxi và các khoáng chất cần thiết. Việc này không chỉ giúp bé phát triển toàn diện mà còn duy trì thói quen uống sữa đều đặn trong những năm đầu đời.

Sữa công thức hỗ trợ dinh dưỡng đầy đủ khi bé cai sữa mẹ

2.7 Một số mẹo dân gian cai sữa cho bé

Có rất nhiều mẹo dân gian cai sữa cho bé được truyền lại từ lâu đời giúp con bỏ bú một cách tự nhiên, không quấy khóc. Dưới đây là một số cách được nhiều mẹ áp dụng:

• Dùng nước mướp đắng hoặc tỏi: Dùng nước mướp đắng, tỏi hoặc các nguyên liệu có mùi vị bé không thích, thoa nhẹ lên đầu ti để tạo cảm giác lạ, giúp bé dần từ bỏ thói quen bú mẹ. Lưu ý tuyệt đối tránh thoa các nguyên liệu cay, nóng hay có vị đắng mạnh như ớt hoặc thuốc bắc vì có thể gây kích ứng da và ảnh hưởng hệ tiêu hóa của trẻ.
• “Hóa trang” đầu ti: Mẹ có thể bôi nghệ vàng, son môi nhạt hoặc dán một miếng băng urgo nhỏ để bé nhận ra sự khác biệt và dần ngừng đòi bú.

2.8 Cách cai sữa ban đêm cho bé

Cai sữa ban đêm cho bé thường là thử thách lớn với nhiều cha mẹ bởi bé có thói quen bú để ngủ hoặc khi tỉnh giấc giữa đêm.Tuy nhiên, với cách tiếp cận đúng, mẹ có thể giúp con vượt qua giai đoạn này một cách nhẹ nhàng hơn:

• Tạo thói quen ngủ mới: Khi cai sữa ban đêm, hormone melatonin giúp trẻ dễ ngủ sẽ dần ổn định, nên cần tập thói quen ngủ đúng giờ. Thay vì cho bú trước khi ngủ, hãy xây dựng chu trình thư giãn như tắm nước ấm, massage, đọc truyện hoặc hát ru để bé cảm thấy an tâm. 
• Cho bé ăn no trước giờ ngủ: Một bữa tối đầy đủ dinh dưỡng hoặc một phần ăn nhẹ sẽ giúp bé no lâu, ngủ sâu hơn và ít thức giấc đòi ti.
• Nhờ bố hỗ trợ dỗ bé: Khi bé tỉnh dậy và quấy khóc, bố có thể là người vỗ về. Việc không ngửi thấy mùi sữa mẹ sẽ giúp bé dễ ngủ lại hơn mà không cần bú.

Nhiều cha mẹ cũng thắc mắc trẻ mấy tháng mọc răng, vì giai đoạn mọc răng có thể khiến bé tỉnh giấc và đòi bú ban đêm nhiều hơn.

Bữa tối đầy đủ giúp bé ngủ ngon và bớt đòi bú

3. Khi cai sữa cho bé, mẹ cần lưu ý những gì?

Cai sữa là một giai đoạn quan trọng trong hành trình phát triển của trẻ, đồng thời cũng đòi hỏi mẹ và bé cùng thích nghi. Để quá trình này diễn ra an toàn, nhẹ nhàng và hiệu quả, mẹ cần nắm vững những nguyên tắc cơ bản và chuẩn bị tâm lý, sức khỏe cũng như chế độ ăn dặm cho bé.

3.1 Nguyên tắc cai sữa cho bé

Dưới đây là những nguyên tắc cơ bản giúp mẹ thực hiện quá trình cai sữa cho bé một cách an toàn, hiệu quả và nhẹ nhàng, đảm bảo sức khỏe cũng như tâm lý của trẻ:

• Tránh cai sữa khi bé không khỏe: Không nên tiến hành khi trẻ đang ốm hoặc thể trạng yếu, để phòng tránh tình trạng biếng ăn và suy dinh dưỡng.
• Lựa chọn thời điểm phù hợp với thời tiết: Hạn chế cai sữa vào giai đoạn giao mùa hoặc khi thời tiết quá nóng hoặc quá lạnh.
• Quan sát sự phát triển của bé: Theo dõi cân nặng, sự phát triển xương, răng cũng như tâm lý và thể chất của trẻ để quyết định thời điểm phù hợp.
• Chuẩn bị chế độ ăn dặm: Mẹ nên tập cho trẻ ăn dặm ít nhất 5 - 6 tháng trước khi cai sữa, giúp bé làm quen dần với thực phẩm ngoài sữa.
• Theo sát nhịp phát triển của bé: Không ép buộc trẻ ăn hoặc cai sữa quá nhanh, để bé có thời gian thích nghi và giảm căng thẳng

Thực hiện cai sữa theo nhịp phát triển của bé để an toàn

3.2 Khi cai sữa cần lưu ý

Trong quá trình cai sữa, mẹ và bé đều cần thích nghi dần để tránh căng thẳng hay ảnh hưởng sức khỏe. Dưới đây là những lưu ý quan trọng giúp quá trình này diễn ra suôn sẻ:

• Đối với mẹ: Không cắt sữa đột ngột mà nên giảm dần tần suất và thời lượng bú, đồng thời massage hoặc hút sữa khi cần để tránh căng tức, tắc tia và khó chịu ở ngực
• Đối với bé: Kiên nhẫn chơi, dỗ dành bé trong quá trình cai sữa vì trẻ có thể cáu kỉnh hoặc khóc nhiều; lựa chọn thời điểm bé khỏe mạnh và thời tiết thuận lợi để tiến hành.
• Khi trẻ chưa chịu cai sữa: Nếu bé vẫn đòi bú nhiều, có thể do thời điểm chưa phù hợp hoặc bé đang mệt; hãy chờ đến khi bé ổn định sức khỏe và tâm lý trước khi thử lại.
• Hóa trang bầu ngực: Dùng màu tự nhiên như nghệ, củ dền hoặc miếng băng dính để tạo sự khác lạ, giúp bé giảm dần hứng thú bú.
• Sử dụng vị đắng an toàn: Pha loãng thuốc đắng cloxit và thoa lên đầu ti, khi trẻ cảm nhận vị đắng, bé sẽ tự nhả ti và ít muốn bú hơn.
• Bôi dầu gió quanh ngực: Vị hắc nhẹ sẽ giúp bé từ từ ngừng bú mà vẫn đảm bảo an toàn cho sức khỏe. 
• Không nên dùng biện pháp gây sợ hãi hoặc làm đau bé. 
• Mọi mẹo dân gian cần được kiểm chứng và đảm bảo an toàn vệ sinh.

Đặc biệt, nếu bé đang trong giai đoạn mọc răng và cha mẹ lo lắng trẻ sốt mọc răng trong bao lâu, thì nên hoãn cai sữa cho đến khi sức khỏe bé ổn định.

4. Xây dựng chế độ dinh dưỡng cho bé trong giai đoạn cai sữa

Xây dựng chế độ ăn hợp lý khi bé cai sữa là yếu tố then chốt giúp con phát triển khỏe mạnh, đảm bảo đủ năng lượng và dưỡng chất cần thiết. Dinh dưỡng cân đối sẽ hỗ trợ bé làm quen với thức ăn mới, đồng thời giảm bớt phụ thuộc vào sữa mẹ.

4.1 Nguyên tắc xây dựng thực đơn cho bé cai sữa

Dưới đây là những nguyên tắc quan trọng để thiết kế thực đơn khoa học cho trẻ trong giai đoạn cai sữa:

• Bổ sung đầy đủ 4 nhóm chất chính: Bao gồm tinh bột (ngũ cốc, khoai), protein (thịt, đậu, đỗ), chất béo lành mạnh, vitamin và khoáng chất (rau củ quả, hải sản) để đảm bảo phát triển toàn diện.
• Cân đối số lượng bữa theo lứa tuổi: Điều chỉnh số bữa ăn dựa trên dung tích dạ dày của trẻ. Cụ thể trẻ từ 6 - 8 tháng ăn 2 bữa, 9 - 11 tháng ăn 3 bữa, 12 - 24 tháng vẫn 3 bữa nhưng lượng thức ăn tăng dần.
• Không ép trẻ ăn gấp gáp: Thời gian đầu cai sữa, cần để bé tự làm quen với món mới, tránh ép ăn để không tạo cảm giác sợ hoặc lười ăn sau này.
• Điều chỉnh năng lượng theo từng giai đoạn: Chia đều lượng calo cần thiết trong ngày giữa các bữa ăn và cữ sữa thay thế để bé hấp thu hợp lý.
• Giảm dần sữa mẹ từ từ: Không loại bỏ hoàn toàn sữa mẹ ngay lập tức, mà nên giảm dần tần suất bú để bé thích nghi với chế độ ăn mới mà vẫn đảm bảo đủ dinh dưỡng. 

Thực đơn cân đối giúp bé cai sữa vẫn đầy đủ dinh dưỡng

4.2 Những thực phẩm phù hợp cho bé đang cai sữa

Trong giai đoạn cai sữa, việc lựa chọn thực phẩm phù hợp giúp trẻ hấp thu dưỡng chất đầy đủ, làm quen với các hương vị mới và hỗ trợ phát triển toàn diện. Thức ăn cần mềm, dễ tiêu và an toàn cho hệ tiêu hóa non nớt của bé.

• Thực phẩm chế biến mềm, dễ tiêu: Bao gồm rau củ, thịt và hải sản được nấu nhừ hoặc nghiền nhỏ, giúp bé dễ nuốt và hấp thụ. Nên chọn thực phẩm tươi, không chất bảo quản, hạn chế gia vị mạnh, và tránh các món nhiều đường hoặc chế biến sẵn. Nếu bé đã biết cầm nắm thì mẹ có thể để bé tự ăn bằng tay.
• Ngũ cốc: Nguồn tinh bột, chất xơ và khoáng chất cần thiết, cung cấp năng lượng cho bé trong giai đoạn cai sữa. Ngũ cốc ít gây dị ứng, dễ kết hợp với bữa ăn dặm, có thể dùng dạng bột pha loãng cho trẻ mới tập ăn, và dùng làm bữa phụ để bổ sung năng lượng an toàn.

Thực phẩm mềm, an toàn giúp bé cai sữa dễ dàng và phát triển khỏe mạnh

5. Gợi ý món ăn dặm giàu dinh dưỡng cho bé đang cai sữa

Trong giai đoạn cai sữa, ba mẹ nên ưu tiên những món ăn dặm mềm, dễ tiêu và giàu dưỡng chất để hỗ trợ bé phát triển toàn diện. Dưới đây là một số gợi ý món ăn phù hợp cho bé đang trong thời kỳ cai sữa. 

Bột thịt gà súp lơ xanh cho bé từ 7- 8 tháng tuổi

• Nguyên Liệu:
  • Bột gạo tẻ: 12 g
  • Nước lọc: 160 g
  • Súp lơ xanh/Bông cải xanh: 5 g (Thái nhuyễn)
  • Mỡ lợn/Mỡ heo nước: 3 g
  • Thịt gà ta: 15 g (Thái nhỏ)
• Cách chế biến:
  • Chế biến nguyên liệu: Cho thịt gà vào nồi hấp và hấp chín. Sau đó, xay nhuyễn thịt gà cùng với một chút nước đun sôi để nguội.
  • Nấu bột: Hòa bột gạo với nước lạnh và khuấy nhẹ cho bột tan hoàn toàn. Nấu bột với lửa vừa, khuấy bột nhẹ nhàng và liên tục để bột nở đều. Khi nồi bột sôi, giảm lửa nhỏ và tiếp tục khuấy đều đến khi bột chín. Sau đó, cho thịt gà đã xay nhuyễn và súp lơ xanh đã thái nhuyễn vào, khuấy đều, khi nồi bột sôi lại, tắt bếp. Thêm mỡ lợn và khuấy đều.
  • Trình bày: Cho bột thịt gà súp lơ xanh ra bát miệng rộng hoặc đĩa sâu lòng, cho bé ăn khi bột còn ấm.

Bột thịt lợn bắp cải cho bé từ 7- 8 tháng tuổi

• Nguyên Liệu
  • Nước lọc: 160 g
  • Thịt nạc vai lợn (heo): 15 g (Thái nhỏ)
  • Cải bắp (trắng): 5 g (Thái nhuyễn)
  • Bột gạo tẻ: 12 g
  • Dầu ăn/Dầu thực vật: 3 g
• Cách chế biến: 
  • Chế biến nguyên liệu: Cho thịt lợn vào nồi hấp và hấp chín. Sau đó, xay nhuyễn thịt lợn cùng với một chút nước đun sôi để nguội.
  • Nấu bột: Hòa bột gạo với nước lạnh và khuấy nhẹ cho bột tan hoàn toàn. Nấu bột với lửa vừa, khuấy bột nhẹ nhàng và liên tục để bột nở đều. Khi nồi bột sôi, giảm lửa nhỏ và tiếp tục khuấy đều đến khi bột chín. Sau đó, cho thịt heo đã xay nhuyễn và cải bắp đã thái nhuyễn vào, khuấy đều, khi nồi bột sôi lại, tắt bếp. Thêm dầu thực vật và khuấy đều.
  • Trình bày: Cho bột thịt lợn cải bắp ra bát miệng rộng hoặc đĩa sâu lòng, cho bé ăn khi bột còn ấm.

Bột cá lóc bắp cải đậu xanh cho bé từ 7 - 8 tháng tuổi

• Nguyên Liệu
  • Bột đậu xanh: 2 g
  • Cải bắp (trắng): 5 g (Thái nhuyễn)
  • Bột gạo tẻ: 12 g
  • Nước lọc: 160 g
  • Cá quả/Cá lóc: 18 g (Sử dụng phần nạc thịt đã loại bỏ xương, thái nhỏ)
  • Mỡ lợn/Mỡ heo nước: 4 g
• Cách chế biến: 
  • Chế biến nguyên liệu: Cho cá lóc vào nồi hấp và hấp chín. Sau đó, xay nhuyễn cá lóc cùng với một chút nước đun sôi để nguội.
  • Nấu bột: Hòa Bột gạo và Bột đậu xanh với nước lạnh rồi khuấy nhẹ cho bột tan hoàn toàn. Nấu bột với lửa vừa, khuấy bột nhẹ nhàng và liên tục để bột nở đều. Khi nồi bột sôi, giảm lửa nhỏ và tiếp tục khuấy đều đến khi bột chín. Sau đó, cho cá lóc đã xay và cải bắp đã thái nhuyễn vào, khuấy đều, khi nồi bột sôi lại, tắt bếp. Thêm mỡ heo nước và khuấy đều.
  • Trình bày: Cho bột cá lóc cải bắp đậu xanh ra bát miệng rộng hoặc đĩa sâu lòng, cho bé dùng khi bột còn ấm.

Bài viết trên đây đã tổng hợp đầy đủ các cách cai sữa cho bé, từ việc lựa chọn thời điểm thích hợp, áp dụng các nguyên tắc giảm dần bú mẹ, đến xây dựng chế độ dinh dưỡng và thực phẩm phù hợp, giúp quá trình cai sữa trở nên nhẹ nhàng, an toàn và hiệu quả. Mẹ có thể tham khảo Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé để được hướng dẫn xây dựng thực đơn cân đối, hỗ trợ dinh dưỡng cho cả mẹ và bé.

*Để có thể nhận được thêm những lời khuyên chi tiết phù hợp với tình trạng sức khỏe cho mẹ và bé, bạn hãy tư vấn thêm các bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng ở các cơ sở y tế gần nhất.

Theo dõi Fanpage Dinh dưỡng Mẹ và Bé bằng cách bấm “Thích Trang” để cập nhật kiến thức bổ ích cho mẹ và bé.

https://www.facebook.com/dinhduongmevabe.com.vn