Trẻ sơ sinh thở khò khè: Nguyên nhân và cách xử lý

Bài viết được thẩm định bởi TS.BS. Dương Lan Dung - Phó Trưởng phòng Đào tạo, Nguyên Phó Trưởng phòng Nghiên cứu khoa học - Bệnh viện Phụ sản Trung ương. 

Tình trạng trẻ sơ sinh thở khò khè là một trong những vấn đề khiến nhiều cha mẹ lo lắng, đặc biệt là với những ai lần đầu có con. Đây là âm thanh phát ra khi luồng không khí đi qua đường thở bị hẹp. Tiếng thở này có thể là biểu hiện sinh lý bình thường do đường thở của bé còn non nớt, nhưng cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh lý. Hiểu rõ nguyên nhân và các triệu chứng đi kèm sẽ giúp cha mẹ chăm sóc bé đúng cách và an toàn. Hãy cùng tìm hiểu thông tin chi tiết qua chia sẻ từ Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé.

1. Tìm hiểu tình trạng thở khò khè ở trẻ sơ sinh 

Thở khò khè là tiếng thở không bình thường, thường nghe rõ nhất khi bé thở ra, có âm thanh giống như tiếng huýt sáo nhỏ hoặc tiếng ngáy. Nguyên nhân là do đường hô hấp dưới (phế quản, tiểu phế quản) bị co thắt, sưng nề hoặc chứa nhiều dịch nhầy, khiến không khí đi qua bị cản trở.

Cha mẹ cần phân biệt rõ tiếng khò khè (từ đường hô hấp dưới) thường liên quan đến phế quản, phổi với tiếng khụt khịt ở mũi. Tiếng khụt khịt thường xảy ra do bé bị nghẹt mũi, có dịch nhầy hoặc gỉ mũi khô, và sẽ giảm rõ rệt sau khi mũi bé được vệ sinh sạch sẽ.

Khi trẻ sơ sinh bị khò khè cha mẹ cần quan sát kỹ các triệu chứng đi kèm

Khi trẻ sơ sinh thở khò khè, cha mẹ cần quan sát thêm các triệu chứng đi kèm (nếu có) để đánh giá tình trạng của bé, chẳng hạn như:

• Ho (ho khan hoặc ho có đờm)
• Sổ mũi, nghẹt mũi
• Bé thở nhanh hơn bình thường, thở gấp
• Sốt (nhẹ hoặc sốt cao)
• Bé quấy khóc, khó chịu, bú kém hoặc bỏ bú

2. Nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh thở khò khè

Có nhiều nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh thở khò khè, có thể chia thành hai nhóm chính:

Nguyên nhân sinh lý (Lành tính):

• Đường thở mềm và hẹp: Sụn phế quản của trẻ sơ sinh còn rất mềm và yếu, đường thở lại hẹp. Khi bé hít thở mạnh hoặc khi có một chút dịch nhầy, đường thở dễ bị rung lên và tạo ra tiếng khò khè.
• Đờm, dịch nhầy: Bé có thể còn sót lại một ít nước ối trong phổi sau khi sinh, hoặc do đờm dãi, sữa khi bú trào ngược nhẹ... ứ đọng ở cổ họng gây ra tiếng khò khè
• Nghẹt mũi sinh lý: Hốc mũi của bé còn nhỏ và nhạy cảm, dễ bị tắc nghẽn chỉ với một ít dịch nhầy.

Những nguyên nhân này thường nhẹ, trẻ vẫn bú tốt, không sốt và cải thiện dần theo thời gian.

Nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh thở khò khè bao gồm cả nguyên nhân sinh lý và bệnh lý

Nguyên nhân bệnh lý:

• Nhiễm trùng đường hô hấp trên: Các bệnh như cảm  lạnh, cảm cúm thông thường gây tăng tiết dịch nhầy ở mũi họng, dịch chảy xuống phế quản gây khò khè.
• Viêm tiểu phế quản: Đây là nguyên nhân bệnh lý phổ biến nhất gây khò khè ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 6 tháng tuổi. Bệnh gây sưng viêm và tắc nghẽn các đường thở nhỏ (tiểu phế quản).
• Trào ngược dạ dày thực quản (GERD): Khi axit từ dạ dày trào ngược lên thực quản, một phần có thể tràn vào đường thở, gây kích ứng, sưng viêm và tăng tiết đờm, dẫn đến khò khè.
• Hen suyễn (Hen phế quản): Thường liên quan đến yếu tố cơ địa dị ứng của gia đình. Đường thở của bé bị viêm và co thắt khi tiếp xúc với các yếu tố kích thích (thời tiết lạnh, khói bụi, lông động vật...).
• Dị vật đường thở: Cực kỳ nguy hiểm. Nếu bé đột ngột khò khè, khó thở dữ dội sau khi ăn hoặc chơi (nghi ngờ hít phải đồ vật nhỏ, hạt...), cần cấp cứu ngay.
• Dị tật bẩm sinh: Một số trường hợp hiếm gặp bé có thể bị dị tật bẩm sinh ở đường hô hấp (mềm sụn thanh quản, hẹp khí quản...) gây khò khè kéo dài.

Một số trường hợp khò khè kèm rối loạn tiêu hóa cần được phân biệt với bất dung nạp lactose ở trẻ sơ sinh để có hướng theo dõi và xử trí phù hợp.

3. Trẻ sơ sinh bị khò khè có nguy hiểm không? 

Trẻ sơ sinh thở khò khè có sao không? Để trả lời câu hỏi này, cha mẹ cần dựa vào tổng trạng của bé. Đa số các trường hợp trẻ sơ sinh thở khò khè ở mức độ nhẹ, không kèm sốt, bé vẫn bú tốt và chơi ngoan, thì thường là do nguyên nhân sinh lý hoặc cảm lạnh thông thường, không quá nguy hiểm. Tình trạng này có thể được cải thiện bằng cách chăm sóc tại nhà.

Tình trạng trẻ sơ sinh khò khè có thể nguy hiểm nếu đi kèm các dấu hiệu bệnh lý nặng

Tuy nhiên, khò khè có thể là dấu hiệu nguy hiểm nếu nó là biểu hiện của các bệnh lý nặng như viêm tiểu phế quản, viêm phổi, hen suyễn hoặc hóc dị vật. Điều quan trọng là cha mẹ phải theo dõi sát sao các dấu hiệu của bé. Nếu tiếng khò khè ngày càng nặng hơn hoặc đi kèm các triệu chứng như ho, sổ mũi, nghẹt mũi… cha mẹ cần đưa bé đi khám ngay.

Việc theo dõi sát triệu chứng và xử trí đúng cách cũng là một phần quan trọng trong cách chăm sóc trẻ sơ sinh an toàn mà cha mẹ cần nắm rõ.

4. Trẻ sơ sinh thở khò khè phải làm sao?

Khi bé sơ sinh bị khò khè, bé sẽ cảm thấy khó chịu, ngủ không sâu giấc, dễ quấy khóc. Cha mẹ có thể áp dụng các biện pháp sau để giúp bé dễ chịu hơn:

4.1 Ưu tiên đảm bảo dinh dưỡng cho mẹ và bé:

• Cho bé bú đủ cữ: Dù bé khó chịu, mẹ vẫn cần kiên nhẫn cho bé bú đủ cữ. Sữa mẹ (hoặc sữa công thức) cung cấp nước, năng lượng và kháng thể giúp bé mau hồi phục.
• Chia nhỏ cữ bú: Nếu bé khò khè gây khó thở khi bú, mẹ hãy chia nhỏ các cữ bú, cho bú ít một nhưng tăng số lần bú.
• Vỗ ợ hơi kỹ: Sau khi bú, hãy bế bé lên, vỗ ợ hơi thật kỹ để tránh đầy hơi và giảm nguy cơ trào ngược dạ dày – một trong những nguyên nhân gây khò khè.
• Dinh dưỡng cho mẹ (nếu đang cho con bú): Mẹ cần ăn uống đủ chất, cân bằng dinh dưỡng để đảm bảo chất lượng sữa tốt nhất cho con.

Ở giai đoạn này, cha mẹ cũng cần lưu ý trẻ sơ sinh có uống nước được không, vì việc bổ sung nước không đúng thời điểm có thể làm bé bú kém hơn.

Để xây dựng một chế độ ăn khoa học và cân bằng dinh dưỡng cho cả mẹ và bé, bạn có thể tham khảo Phần mềm Xây dựng thực đơn cân bằng dinh dưỡng. Đây là công cụ hoàn toàn miễn phí, được Bộ Y tế phê duyệt, giúp cung cấp các thực đơn đa dạng và phù hợp với nhu cầu của phụ nữ mang thai, bà mẹ cho con bú và trẻ nhỏ.

Trong quá trình cho bú, nhiều cha mẹ cũng băn khoăn trẻ sơ sinh uống sữa lạnh có sao không, đặc biệt khi bé đang có biểu hiện khò khè hoặc khó thở nhẹ.

Giữ ấm cơ thể, đặc biệt là vùng ngực và cổ, giúp bé ngủ ngon hơn khi bị khò khè

4.2 Các biện pháp hỗ trợ khác khi bé thở khò khè như ngáy:

• Vệ sinh mũi thường xuyên: Đây là biện pháp quan trọng nhất. Dùng nước muối sinh lý (Natri Clorid 0,9%) nhỏ vào mỗi bên mũi của bé (1-2 giọt),  ngày 2-3 lần/ngày để làm loãng dịch nhầy. Sau đó, dùng dụng cụ hút mũi chuyên dụng để hút sạch dịch ra. Việc này giúp đường thở của bé thông thoáng hơn rất nhiều.
• Vỗ rung long đờm: (Chỉ thực hiện khi có hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia y tế). Cha mẹ có thể khum bàn tay lại và vỗ nhẹ vào vùng lưng của bé (phần giữa hai bả vai) để giúp đờm long ra, giúp bé dễ ho và tống đờm ra ngoài.
• Giữ ấm: Đảm bảo giữ ấm cơ thể cho bé, đặc biệt là vùng cổ, ngực và bàn chân, nhất là khi thời tiết lạnh hoặc nằm trong phòng điều hòa.
• Giữ môi trường sống sạch sẽ: Thường xuyên vệ sinh phòng ốc, ga gối. Tránh tuyệt đối khói thuốc lá, lông thú cưng, phấn hoa hoặc các mùi hương nồng có thể kích ứng đường thở của bé.
• Tạo độ ẩm không khí: Không khí khô (đặc biệt trong phòng điều hòa) có thể làm dịch nhầy đặc lại. Cha mẹ có thể dùng máy tạo độ ẩm hoặc đặt một chậu nước ấm trong phòng để tăng độ ẩm.
• Nâng cao đầu bé khi ngủ: Kê một chiếc khăn mỏng hoặc gối mỏng chuyên dụng dưới vai và đầu bé để giúp bé dễ thở hơn, đồng thời giảm tình trạng trào ngược.

Nguyên tắc bảo vệ bé: 

• Hạn chế cho trẻ tiếp xúc với người đang mắc các bệnh lây nhiễm, nhất là các bệnh về đường hô hấp. 
• Theo dõi sát sao: Luôn quan sát nhịp thở, nhiệt độ, màu da và khả năng bú của bé.

5. Cách chăm sóc trẻ sơ sinh bị khò khè tại nhà

Đối với các trường hợp khò khè nhẹ do sinh lý hoặc cảm lạnh, việc chăm sóc tại nhà đúng cách sẽ giúp bé nhanh chóng hồi phục:

• Vệ sinh mũi thường xuyên: Đây là biện pháp quan trọng nhất. Thực hiện nhỏ và hút mũi 2-3 lần/ngày hoặc khi thấy bé có nhiều dịch nhầy.
• Giữ môi trường sống sạch sẽ: Thường xuyên vệ sinh phòng ốc, ga gối. Tránh tuyệt đối khói thuốc lá, lông thú cưng, phấn hoa hoặc các mùi hương nồng có thể kích ứng đường thở của bé.
• Tạo độ ẩm không khí: Không khí khô (đặc biệt trong phòng điều hòa) có thể làm dịch nhầy đặc lại. Cha mẹ có thể dùng máy tạo độ ẩm hoặc đặt một chậu nước ấm trong phòng để tăng độ ẩm.
• Hạn chế cho trẻ tiếp xúc với người đang mắc bệnh hô hấp.
• Theo dõi sát nhịp thở, nhiệt độ và khả năng bú của trẻ.

Vệ sinh mũi thường xuyên là biện pháp quan trọng nhất khi trẻ bị khò khè

6. Những trường hợp cần đưa trẻ sơ sinh đi khám ngay

Cha mẹ phải ngừng việc tự chăm sóc tại nhà và đưa bé đến cơ sở y tế ngay lập tức nếu nhận thấy bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng nào sau đây:

• Thở khó khăn, thở bất thường: Bé thở quá nhanh (nhịp thở trên 60 lần/phút khi bé nằm yên), thở gấp, thở rít, cánh mũi phập phồng liên tục.
• Co kéo lồng ngực: Vùng da ở cổ, ức, hoặc kẽ sườn bị lõm sâu vào khi bé hít thở.
• Tím tái: Da, môi, hoặc đầu ngón tay, ngón chân của bé chuyển sang màu tím hoặc nhợt nhạt.
• Sốt cao: Đặc biệt là sốt cao trên 38 độ C ở trẻ dưới 3 tháng tuổi.
• Bỏ bú hoặc bú kém: Bé lừ đừ, ngủ li bì, bỏ bú hoàn toàn hoặc bú ít hơn 50% so với bình thường.
• Quấy khóc dữ dội: Bé khóc thét, không thể dỗ nín, tỏ ra rất khó chịu.
• Khò khè xuất hiện đột ngột: Đặc biệt là sau khi ăn hoặc chơi (nghi ngờ sặc hoặc hóc dị vật).

Nếu bé sơ sinh thở khò khè kèm co kéo lồng ngực hoặc tím tái, cần đưa bé đi khám ngay

Trẻ sơ sinh thở khò khè có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, từ sinh lý bình thường đến các bệnh lý cần can thiệp y tế. Điều quan trọng nhất là cha mẹ cần bình tĩnh theo dõi các triệu chứng đi kèm, áp dụng các biện pháp chăm sóc tại nhà đúng cách như vệ sinh mũi, giữ ấm và đảm bảo dinh dưỡng. Khi phát hiện bất kỳ dấu hiệu nguy hiểm nào, hãy đưa bé đi khám ngay. 

Để có thêm những kiến thức hữu ích và các công cụ hỗ trợ theo dõi sức khỏe cho mẹ và bé, hãy đăng ký và trải nghiệm ngay Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé.

*Lưu ý: Để có thể nhận được thêm những lời khuyên chi tiết phù hợp với tình trạng sức khỏe cho mẹ và bé, bạn hãy tư vấn thêm các bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng ở các cơ sở y tế gần nhất.

Theo dõi Fanpage Dinh dưỡng Mẹ và Bé bằng cách bấm “Thích Trang” để cập nhật kiến thức bổ ích cho mẹ và bé.

https://www.facebook.com/dinhduongmevabe.com.vn