Các giai đoạn biếng ăn sinh lý ở trẻ và lời khuyên cho ba mẹ

Bài viết được thẩm định bởi GS.TS.BS. Nguyễn Ngọc Sáng, Phó Chủ tịch Hội Thận - Tiết niệu - Lọc máu và Ghép tạng trẻ em Việt Nam, Giảng viên cao cấp, Nguyên Trưởng Bộ môn Nhi Trường Đại học Y Dược Hải Phòng.

Biếng ăn sinh lý là một triệu chứng đa số trẻ em gặp phải và xuất phát từ nguyên nhân khách quan. Nó chỉ xảy ra khi chuẩn bị bước vào giai đoạn chuyển giao về thể chất theo chu kỳ phát triển tự nhiên, ví dụ như mọc răng, tập lẫy, tập bò,… Để khắc phục tình trạng đó các mẹ nên có những biện pháp gì? Cùng Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé tìm hiểu ngay nhé!

1. Biếng ăn sinh lý ở trẻ là gì? 

Tình trạng biếng ăn xuất hiện ở hầu hết tất cả trẻ nhỏ trong quá trình phát triển, đặc biệt là giai đoạn đầu. Từ những tháng tuổi đầu tiên, bé có thể xuất hiện những dấu hiệu biếng ăn sinh lý, trẻ tự nhiên biếng ăn thông qua việc lười bú, lười ăn, quấy khóc, ngậm thức ăn,... 

Những biểu hiện trên xuất hiện khi trẻ bắt đầu có những thay đổi mới như tập lật (3 tháng), ăn dặm (6 tháng), mọc răng, tập bò, tập đi (9 - 10 tháng),... Hiện tượng này có thể chỉ diễn ra trong vài ba ngày hay đến vài tuần nếu mẹ không tìm cách khắc phục sớm.

Biếng ăn sinh lý ở trẻ sơ sinh là tình trạng phổ biến, xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau: 

• Căng thẳng và mệt mỏi: Sự thay đổi môi trường có thể khiến trẻ gặp phải tình trạng căng thẳng, mệt mỏi, dẫn đến biếng ăn sinh lý. Những trạng thái cảm xúc này thường xuất hiện khi trẻ chưa quen với việc thay bỉm, tắm rửa hoặc những thay đổi trong thói quen sinh hoạt hàng ngày.
• Cảm xúc ảnh hưởng đến việc ăn uống: Khi trẻ cảm thấy không thoải mái do những yếu tố này, việc ăn uống sẽ bị gián đoạn, và đôi khi trẻ sẽ từ chối bú hoặc ăn.
• Vấn đề về sức đề kháng: Khi trẻ gặp phải các vấn đề sức khỏe như cảm lạnh, viêm họng hay các bệnh lý khác làm suy giảm sức đề kháng, trẻ sẽ cảm thấy mệt mỏi và không muốn ăn.
• Vấn đề về tiêu hóa: Một số trẻ sơ sinh có thể gặp phải các vấn đề tiêu hóa như táo bón hoặc trào ngược dạ dày, khiến bé cảm thấy khó chịu trong khi ăn. Sự không thoải mái này dẫn đến việc trẻ từ chối thức ăn hoặc chỉ ăn một lượng rất ít.

Trong các giai đoạn biếng ăn sinh lý, ba mẹ cần đặc biệt chú ý vì tình trạng biếng ăn kéo dài có thể khiến trẻ suy dinh dưỡng. Việc nhận diện sớm dấu hiệu và can thiệp đúng cách sẽ giúp trẻ duy trì tốc độ tăng trưởng khỏe mạnh.

Triệu chứng biếng ăn xảy ra phổ biến với trẻ em hiện nay

2. Biểu hiện của trẻ đang bị biếng ăn sinh lý 

Khi trẻ bị biếng ăn sinh lý, ba mẹ sẽ nhận thấy một số thay đổi trong thói quen ăn uống của trẻ. Đây là hiện tượng khá phổ biến và thường xảy ra trong các giai đoạn phát triển của trẻ. Dưới đây là một số biểu hiện điển hình của tình trạng biếng ăn sinh lý ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ:

• Trẻ lười ăn đột ngột: Trẻ có thể đột ngột không muốn ăn, không chủ động đòi bú, hoặc thời gian bú giảm đáng kể. Điều này có thể khiến trẻ từ chối bú hoặc quấy khóc khi mẹ cố gắng cho bé bú. Đối với trẻ ăn dặm, lượng thức ăn giảm rõ rệt và bé không muốn ăn, dù đó là món yêu thích.
• Trẻ ngậm thức ăn: Trẻ có thói quen ngậm thức ăn trong miệng mà không chịu nuốt. Bữa ăn có thể kéo dài rất lâu vì trẻ không tập trung vào việc ăn, khiến mẹ phải thúc ép. Đôi khi, trẻ sẽ quấy khóc hoặc phun thức ăn ra ngoài, gây cảm giác mệt mỏi cho cả bé và mẹ.
• Trẻ nghịch ngợm, không chú ý đến ăn uống: Trong giai đoạn phát triển, trẻ thường muốn khám phá môi trường xung quanh, dẫn đến việc không chú ý đến bữa ăn. Trẻ có thể cảm thấy chán nản, không hứng thú với thức ăn, và dần dần, cảm giác thèm ăn giảm, gây ra tình trạng biếng ăn kéo dài.
• Khoảng cách giữa các lần bú ngắn hơn: Trẻ có thể ti vặt thường xuyên hoặc không chịu bú mẹ, thay vì bú với thời gian cách đều như trước đây. Đây là dấu hiệu rõ rệt của tình trạng biếng ăn.
• Trẻ không mắc bệnh nhưng bỏ ăn: Trẻ có thể đang khỏe mạnh, không mắc bệnh nhưng lại từ chối ăn hoặc ăn ít đi một cách đột ngột. Đây là dấu hiệu đáng lo ngại nếu tình trạng kéo dài.
• Trẻ bỏ ăn các món ưa thích: Trẻ có thể đột ngột từ chối các món ăn mà trước đây rất yêu thích, chỉ ăn một vài món nhất định. Điều này làm mẹ lo lắng về khẩu phần ăn của trẻ.

Bên cạnh biếng ăn sinh lý, nhiều bé còn gặp biếng ăn tâm lý ở trẻ em do thay đổi môi trường, áp lực ăn uống hoặc trải nghiệm tiêu cực khi ăn. Hiểu đúng nguyên nhân sẽ giúp ba mẹ điều chỉnh cách chăm sóc phù hợp để trẻ hợp tác ăn uống hơn.

Trẻ tập trung vào đồ chơi mà không chú ý ăn uống

3. Các giai đoạn biếng ăn sinh lý ở trẻ

3.1 Giai đoạn trẻ 3 - 4 tháng tuổi

Đây là thời điểm đầu tiên mà biếng ăn sinh lý bắt đầu xuất hiện khi bé có những bước phát triển đầu đời như tập lẫy, tập lật. Lúc này, bé có thể chìm đắm vào khả năng mới lạ của bản thân mà không còn khát sữa hay để tâm đến việc bú mẹ như xưa. Bé không chủ động đòi bú và lượng sữa mỗi lần bú cũng giảm đáng kể.

3.2 Giai đoạn trẻ 6 tháng tuổi

Đây là thời gian mà các mẹ sẽ bắt đầu cho bé tập ăn dặm. Mới đầu, một số bé sẽ cảm thấy không tiếp nhận được, có tình trạng phun ra ngoài mỗi khi ăn, thậm chí còn có thể nôn ói nếu bị bắt ép. Khi tình trạng này xảy ra, lâu dần nếu không có cách khắc phục hiệu quả thì có thể dẫn đến tình trạng biếng ăn sinh lý.

3.3 Giai đoạn trẻ từ 9 - 10 tháng tuổi

Lúc này là giai đoạn trẻ có những bước phát triển và dễ dàng gặp phải tình trạng biếng ăn. Bé bắt đầu tập bò, tập đứng, tập đi nên sẽ dễ dàng bị những điều mới lạ xung quanh thu hút và không còn thấy bữa ăn hấp dẫn như trước nữa.

Ngoài ra, đây còn là khoảng thời gian bé bắt đầu mọc răng, những phản ứng sinh lý như sưng đau, sốt khiến bé cảm thấy khó chịu và quấy khóc, không còn thiết tha với việc ăn uống và gây ra tình trạng biếng ăn sinh lý ở trẻ. Một trong những thời điểm trẻ dễ bỏ bữa là khi mọc răng, và việc trẻ mọc răng biếng ăn là tình trạng khá phổ biến. Lúc này, bố mẹ nên chọn thức ăn mềm, giảm kích ứng và chia nhỏ bữa để con dễ ăn hơn.

3.4 Giai đoạn trẻ từ 2 - 3 tuổi

Thời điểm này bé bắt đầu đi nhà trẻ. Sự đổi mới này làm bé không kịp thích nghi với môi trường sinh hoạt và chế độ ăn uống mới. Đồng thời, bé có thể khó làm quen khẩu vị, khẩu phần bữa ăn ở trường. Điều này tác động không nhỏ đến tâm lý của trẻ và làm cho bé trở nên biếng ăn.

Đau răng làm bé khó khăn trong việc ăn uống

4. Ba mẹ nên làm gì khi bé bị biếng ăn sinh lý? 

Trong giai đoạn biếng ăn sinh lý của trẻ, các bậc phụ huynh có thể áp dụng các biện pháp phù hợp với từng độ tuổi để cải thiện tình trạng này:

• Bé 3 - 4 tháng tuổi: Đối với tình trạng biếng ăn sinh lý ở trẻ 4 tháng tuổi, mẹ phải kiên nhẫn và tập cho bé bú từ từ, chia nhỏ các cữ bú trong ngày và thay đổi không gian cho bé bú, tạo một môi trường yên tĩnh, tránh sự xao nhãng từ yếu tố bên ngoài.
• Bé 6 tháng tuổi: Mẹ cần thay đổi đa dạng thực đơn để kích thích khẩu vị của bé, tránh tình trạng bé cảm thấy nhàm chán. Ngoài ra, mẹ có thể bổ sung thêm trái cây mềm, dễ tiêu hóa để tăng hứng thú ăn uống cho bé.
• Bé 9 - 10 tháng tuổi: Mẹ không nên cho bé tiếp xúc với thiết bị điện tử trong khi ăn, vì điều này có thể hình thành thói quen xấu và làm bé mất tự chủ trong việc ăn uống, tránh la mắng, thay vào đó, hãy thay đổi thức ăn thành dạng lỏng, mềm, dễ tiêu.
• Bé 2 - 3 tuổi: Mẹ nên chế biến đa dạng món ăn mới lạ và trang trí chúng bắt mắt để thu hút sự chú ý của bé. Để khắc phục biếng ăn sinh lý , mẹ có thể tạo thói quen cho bé tự lựa chọn món ăn và lượng thức ăn, giúp bé hứng thú hơn với bữa ăn. 

Bên cạnh đó, mẹ cũng nên áp dụng một số phương pháp đơn giản và hiệu quả để hỗ trợ bé ăn ngon miệng và phát triển khỏe mạnh:

• Tạo không gian thoải mái và yên tĩnh: Hãy tạo cho trẻ một không gian ăn uống yên tĩnh, không có tiếng ồn hay yếu tố làm xao nhãng, giúp trẻ tập trung vào bữa ăn. Môi trường thư giãn, thoải mái cũng sẽ kích thích vị giác của trẻ, giúp trẻ ăn ngon miệng hơn. 
• Xây dựng lịch trình ăn hợp lý: Cha mẹ cần nghiên cứu thời gian thức, ngủ và khả năng ăn uống của trẻ theo độ tuổi để xây dựng lịch trình phù hợp. Đảm bảo trẻ có đủ thời gian để ăn, ngủ và chơi. Đừng ép trẻ ăn khi không đói, hãy cho trẻ ăn đúng thời điểm để cải thiện giai đoạn biếng ăn sinh lý hiệu quả.
• Chia nhỏ bữa ăn: Trong giai đoạn trẻ sơ sinh biếng ăn sinh lý, cha mẹ nên chia bữa ăn thành nhiều bữa nhỏ và giảm bớt lượng sữa trong mỗi bữa ăn. Điều này giúp trẻ không cảm thấy "sợ" ăn mà vẫn được cung cấp đủ dinh dưỡng cho sự phát triển.
• Kiểm tra việc cung cấp sữa: Đảm bảo rằng trẻ đang nhận đúng lượng sữa theo nhu cầu, dù là sữa mẹ hay sữa công thức. Với trẻ bú mẹ, cần kiểm tra tư thế bú để trẻ cảm thấy thoải mái và bú hiệu quả.
• Theo dõi sức khỏe của trẻ: Cha mẹ cần theo dõi sức khỏe của trẻ để xác định liệu trẻ biếng ăn sinh lý có liên quan đến vấn đề sức khỏe hay không. Nếu trẻ có dấu hiệu bất thường, cần thăm khám bác sĩ Nhi khoa ngay.

>>> Mách mẹ: Bật mí 6 cách giúp trẻ hết biếng ăn hiệu quả bố mẹ nên biết

Mẹ nên cho bé bú ở những nơi yên tĩnh để trẻ ăn tập trung

5. Gợi ý thực đơn bổ dưỡng cho bé

Thực đơn cho trẻ em từ 7 - 8 tháng tuổi - Thực đơn 1

• Bữa trưa:
  • Bột lươn cải xanh
  • Bơ vỏ tím
  • Bữa tối:
  • Bột thịt gà cà rốt đậu xanh
  • Đu đủ

Thực đơn cho trẻ em từ 7 - 8 tháng tuổi 1

Thông tin dinh dưỡng thực đơn

Thực đơn cho trẻ em từ 7 - 8 tháng tuổi - thực đơn 2

• Bữa trưa:
  • Bột thịt heo cà rốt
  • Nước cam tươi
  • Bữa tối:
  • Bột cá lóc bắp cải đậu xanh
  • Hồng xiêm/Sa bô chê

Thực đơn cho trẻ em từ 7 - 8 tháng tuổi - thực đơn 2

Thông tin dinh dưỡng thực đơn

Thực đơn cho trẻ em từ 7 - 8 tháng tuổi - thực đơn 3

• Bữa trưa:
  • Bột trứng phô mai cải ngọt
  • Nước quýt tươi
  • Bữa tối:
  • Bột thịt bò cải xoong baby
  • Quả kiwi

Thực đơn cho trẻ em từ 7 - 8 tháng tuổi 3

Thông tin dinh dưỡng thực đơn

>>> Khám phá ngay công cụ ‘Ngân hàng thực đơn dinh dưỡng’ cho bé biếng ăn để tạo thực đơn phong phú, kích thích bé ăn ngon và phát triển khỏe mạnh!

Khi gặp tình trạng bé 1 tuổi biếng ăn phải làm sao, bố mẹ nên theo dõi khẩu phần, thay đổi cách chế biến và hạn chế ép ăn gây áp lực. Nếu kéo dài, nên tham khảo ý kiến chuyên gia để tránh ảnh hưởng đến tăng trưởng của trẻ. Để giúp mẹ khắc phục triệu chứng biếng ăn của bé, Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé đã xây dựng Ngân hàng thực đơn dinh dưỡng với vô vàn thực đơn hấp dẫn. Tại đây, mẹ có thể tham khảo các thực đơn có sẵn để bữa ăn thêm phần phong phú và đảm bảo đầy đủ dinh dưỡng cho bé, giúp bé yêu thích việc ăn uống hơn.

Biếng ăn sinh lý là tình trạng hầu hết sẽ gặp trong quá trình phát triển của bé, mẹ không cần phải quá lo lắng hay thúc ép con, nhưng cũng đừng chủ quan, lơ là. Vì nếu tình trạng này kéo dài sẽ dẫn tới tình trạng biếng ăn tâm lý và sẽ mất rất nhiều thời gian để con yêu thích việc ăn uống trở lại.

*Để có thể nhận được thêm những lời khuyên chi tiết phù hợp với tình trạng sức khỏe cho mẹ và bé, bạn hãy tư vấn thêm các bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng ở các cơ sở y tế gần nhất.

Theo dõi Fanpage Dinh dưỡng Mẹ và Bé bằng cách bấm “Thích Trang” để cập nhật kiến thức bổ ích cho mẹ và bé.

https://www.facebook.com/dinhduongmevabe.com.vn