Wonder Week là gì? Bí kíp vượt qua tuần khủng hoảng của trẻ

Bài viết được thẩm định bởi GS.TS.BS. Nguyễn Ngọc Sáng, Phó Chủ tịch Hội Thận - Tiết niệu - Lọc máu và Ghép tạng trẻ em Việt Nam, Giảng viên cao cấp, Nguyên Trưởng Bộ môn Nhi Trường Đại học Y Dược Hải Phòng

Wonder week hay còn gọi là “tuần khủng hoảng” - giai đoạn bé phát triển vượt bậc cả về thể chất lẫn tinh thần. Wonder week kéo theo những thay đổi rõ rệt trong hành vi như quấy khóc, khó ngủ dù không bị bệnh. Đây là thời điểm nhiều cha mẹ cảm thấy bối rối vì không hiểu chuyện gì đang xảy ra với con. Vậy Wonder Week thực chất là gì và làm sao để giúp bé vượt qua một cách nhẹ nhàng? Hãy cùng Chương trình Dinh dưỡng mẹ và bé tìm hiểu ngay sau đây.

1. Wonder Weeks (Tuần khủng hoảng) là gì?

Wonder Weeks còn được biết đến là “Tuần khủng hoảng” là các giai đoạn phát triển mạnh mẽ của trẻ sơ sinh, khi bé phát triển nhanh chóng cả về thể chất và tinh thần. Khái niệm này được giới thiệu lần đầu tiên trong cuốn sách "The Wonder Weeks: How to Stimulate Your Baby's Mental Development and Help Him Turn His 10 Predictable, Great Fussy Phases into Magical Leaps Forward" năm 1992 của hai tác giả người Hà Lan là Frans Plooij và Hetty van de Rijt.

Lý thuyết này nhận định rằng trong 20 tháng đầu tiên, em bé sẽ trải qua 10 "bước nhảy vọt" tinh thần lớn, mỗi bước tương ứng với một độ tuổi cụ thể tính bằng tuần. Trong những giai đoạn này, trẻ có sự phát triển nhận thức nhanh chóng. Tuy nhiên, các mốc thời gian chỉ mang tính tương đối, mỗi em bé có thể phát triển khác nhau nên bố mẹ không cần quá lo lắng nếu con mình không khớp chính xác với lịch trình này.

Khi trải qua các giai đoạn "bước nhảy vọt" trong quá trình phát triển, trẻ có thể có những thay đổi rõ rệt trong hành vi. Các bé thường trở nên khó tính, bám víu cha mẹ hơn, dễ cáu kỉnh và quấy khóc không rõ lý do. Bên cạnh đó, giấc ngủ cũng có thể bị gián đoạn, trẻ ngủ ít hơn hoặc thường xuyên thức giấc vào ban đêm.

Đây là những biểu hiện hoàn toàn bình thường khi trẻ đang tiếp thu và xử lý một lượng thông tin khổng lồ về thế giới xung quanh. Do đó, điều quan trọng nhất là cha mẹ cần thể hiện sự kiên nhẫn, thấu hiểu và dành nhiều thời gian hơn để ôm ấp, vỗ về nhằm trấn an, giúp bé cảm thấy an toàn và thoải mái vượt qua giai đoạn này.

Wonder Week là giai đoạn trẻ sơ sinh phát triển vượt trội

2. Biểu hiện của trẻ khi trong Wonder Week

Để biết chính xác bé nhà mình có đang rơi vào tuần khủng hoảng hay không, các mẹ cần nắm rõ dấu hiệu nhận biết Wonder Week là gì. Dưới đây là một số biểu hiện thường gặp nhất ở trẻ trong giai đoạn khủng hoảng, bạn có thể tham khảo:

• Trong tuần wonder week ở trẻ, trẻ sẽ quấy khóc nhiều hơn, đòi mẹ thường xuyên hơn.
• Bé thường chán ăn, mất cảm giác ngon miệng dẫn đến lười và bỏ ăn.
• Một số bé còn khó ngủ, ngủ không sâu giấc hoặc ngủ giấc ngắn hơn bình thường rất nhiều.
• Tâm trạng bé dễ thay đổi, cáu gắt hoặc vui vẻ bất thường, vô cùng khó chịu.
• Mút tay thường xuyên hơn
• Trở nên lơ đãng, ít giao tiếp hoặc không còn phát ra các âm thanh quen thuộc như trước.
• Hay ngọ nguậy tai, khó chịu khi thay tã, hoặc không thích bị thay đổi tư thế.
• Tỏ ra nhút nhát, hay mơ màng, mộng mị, thậm chí gặp ác mộng khi ngủ (nhất là ở trẻ lớn).
• Thức dậy với biểu cảm sợ hãi, bàng hoàng hoặc bất lực.
• Đôi khi trẻ có thể trở nên ngọt ngào, vui tươi hoặc tinh nghịch bất thường, đây cũng là một cách con phản ứng với thay đổi bên trong.

Mẹ cần hiểu rõ các dấu hiệu nhận biết tuần khủng hoảng

3. Các giai đoạn Wonder Week ở trẻ

Mỗi tuần wonder week của trẻ thường diễn ra trong một khoảng thời gian nhất định, bao gồm hai giai đoạn quan trọng. Đó là giai đoạn bão tố (Stormy) và khi trời nắng đẹp (Sunny), trong đó:

• Giai đoạn bão tố (Stormy): diễn ra khi bé đang bắt đầu học kỹ năng mới, có những biểu hiện đặc trưng như cáu kỉnh, khó chịu, khóc lóc.
• Giai đoạn nắng đẹp (Sunny): diễn ra khi bé đã hoàn thành việc học hỏi các kỹ năng cũng như phát triển về nhận thức.

Thực tế, rất khó để xác định được chính xác đâu là tuần khủng hoảng của trẻ sơ sinh, chúng đến và đi khi nào. Bởi, mỗi đứa trẻ sẽ có tốc độ phát triển và hoàn thiện bản thân mình khác nhau hoàn toàn. Thế nhưng, về cơ bản, chúng ta có thể theo dõi qua các giai đoạn cụ thể như sau:

3.1 Wonder Week 1: Giữa tuần 4 - giữa tuần 5

Tuần khủng hoảng đầu tiên thường diễn ra từ giữa tuần 4 – giữa tuần 5 tuổi ở trẻ sơ sinh khi chúng bắt đầu có chuyển biến về các giác quan. Các mẹ sẽ thấy con có biểu hiện thích quấy khóc, chán ăn và hay cáu gắt.

Song khi Wonder Week 1 đã qua đi, trẻ thường có những thay đổi rõ rệt về giác quan:

• Thị giác: Trẻ nhìn chăm chú vào vật thể lâu hơn, ánh mắt có vẻ tập trung và theo dõi chuyển động tốt hơn.
• Thính giác: Bé phản ứng nhanh hơn với âm thanh, đôi khi lắng nghe kỹ tiếng nói của người quen.
• Xúc giác: Bé bắt đầu có phản ứng rõ ràng khi có sự đụng chạm vào da, có xu hướng muốn chạm vào mọi vật xung quanh.
• Khứu giác: Trẻ trở nên nhạy cảm hơn với mùi hương, có thể phản ứng khi ngửi thấy mùi lạ.
• Cảm xúc: Bé biết mỉm cười nhẹ, biểu lộ cảm xúc rõ ràng hơn với khuôn mặt hoặc âm thanh quen thuộc.
• Giao tiếp: Trẻ bắt đầu thích ê a, tạo âm thanh đơn giản như cách "nói chuyện" với bố mẹ hoặc người chăm sóc.

Wonder Week 1 bé đã biết nhìn mọi vật chăm chú hơn

3.2 Wonder Week 2: Giữa tuần 7 đến giữa tuần 9

Giai đoạn này bé cũng lặp lại khủng hoảng trước, chán ăn, quấy khóc,... Tuy nhiên bé bắt đầu nhận biết được các mẫu hình đơn giản trong môi trường xung quanh cũng như trên cơ thể, chẳng hạn như hình dạng đồ vật hay chuyển động của tay chân. Bé dần phân biệt được những người và đồ vật quen thuộc thông qua sự lặp lại và cảm giác thân thuộc.

Khi vượt qua giai đoạn này, trẻ có thể kiểm soát đầu tốt hơn, phản ứng rõ ràng hơn với âm thanh bằng cách quay đầu theo hướng phát ra tiếng. Bé cũng có xu hướng muốn cầm nắm đồ vật, chăm chú nhìn vào tay mình và bắt đầu phát ra những âm thanh nhỏ, biểu hiện mong muốn giao tiếp và khám phá.

3.3 Wonder Week 3: Giữa tuần 11 - giữa tuần 12  tuổi

Sau tuần khủng hoảng này, bé sẽ bắt đầu biết lẫy, lật sấp, lật ngửa, thậm chí là ngóc đầu, cười cũng nhiều hơn. Bé có thể xoay người theo nhiều hướng và biết dùng mắt để theo dõi một vật nào đó. Đặc biệt, bé thích nghe âm thanh với các tần số lớn nhỏ khác nhau. Trẻ bắt đầu sử dụng các giác quan để phân biệt thứ tự và sự tồn tại của vật thể trong môi trường xung quanh, bao gồm: Sự thay đổi của âm thanh, chuyển động, ánh sáng, mùi, vị và kết cấu. Cha mẹ nên chuẩn bị tinh thần thức đêm cùng con trong tuần khủng hoảng thứ 3 nhé!

>>> Xem thêm: Có nên lấy ráy tai cho bé?

3.4 Wonder Week 4: Giữa tuần 14  - giữa tuần 19

Cũng như những Wonder Week khác, mẹ sẽ thấy biểu hiện bé quấy khóc, chán ăn, cáu gắt khi tuần khủng hoảng diễn ra. Nhưng rồi, sau đó bé sẽ có những biểu hiện và kỹ năng mới như sau:

• Kiểm soát cơ thể tốt hơn như duỗi tay chân linh hoạt, nhổm mông, tập trườn bò, bắt đầu tự ngồi vững, thích mở miệng, lè lưỡi.
• Biết chộp lấy, cầm nắm đồ vật chắc hơn, ném đồ chơi, chộp đồ ngoài tầm với, ngậm/mút tay, cho đồ vật vào miệng để khám phá.
• Quan sát và nhận biết rõ ràng hơn: nhìn chăm chú vào miệng người đối diện khi trò chuyện, nhìn theo cha mẹ khi di chuyển, phản ứng với hình ảnh trong gương.
• Chủ động lắng nghe, giao tiếp và phản ứng với âm thanh quen thuộc, chủ động phát ra âm thanh, bi bô trò chuyện nhiều hơn.
• Sử dụng ngôn ngữ cơ thể rõ ràng hơn như đẩy bình sữa hoặc núm ti ra khi no, duỗi tay đòi bế, la hét hoặc gắt gỏng khi không đạt được điều mình muốn.

Wonder Week 4 bé bắt đầu biết cho tay vào miệng

3.5 Wonder Week 5: Giữa tuần 22 đến giữa tuần 26

Wonder Week 5 diễn ra trong khoảng thời gian từ giữa tuần 22 - giữa tuần 26 tuổi của bé. Giai đoạn này, bé có nhiều thay đổi đáng chú ý: 

• Lúc này bé đang hoàn thiện kỹ năng cầm nắm, biết ngồi dậy, nhổm người, ném đồ vật để khám phá khả năng của bản thân. 
• Bé còn biết xác định khoảng cách xa gần, bắt đầu biết hét và cười rất to.
• Bé có thể di chuyển tốt hơn nhờ sự phối hợp linh hoạt giữa tay chân, dựa trên kinh nghiệm từ các tuần phát triển trước.
• Bé bắt đầu hiểu mối quan hệ giữa con người và các vật trong không gian xung quanh, đồng thời nhận thức rằng mình nhỏ bé so với thế giới rộng lớn.
• Bé có thể phân biệt được việc ở gần hay xa mẹ - đây là lý do bé dễ sợ hãi, căng thẳng khi mẹ ra khỏi phòng hoặc rời xa bé, thậm chí chỉ cần đặt bé trong cũi và mẹ bước lùi lại.
• Bé bắt đầu quan tâm hơn đến hành động của người khác, chẳng hạn như quan sát mẹ làm gì, nói gì.
• Bé bắt đầu hiểu một vài từ ngữ có nghĩa đơn giản để làm theo, chẳng hạn như “lại đây”, “vẫy tay”.
• Bé biết phun nước bọt tạo bong bóng, tạo âm thanh bằng cách chuyển động lưỡi, và tập đứng với sự hỗ trợ.

3.6 Wonder Week 6: Giữa tuần 33 - giữa tuần 37

Lúc này, nhận thức của bé đã biết phân biệt được nhiều thứ hơn như hiểu một số từ, bắt chước người khác. Đồng thời, bé cũng biết thể hiện tâm trạng của mình, thích chơi trò chơi và đung đưa theo bài nhạc. Các bé rất thích chơi những trò tương tác như ú òa hoặc trò chơi nhập vai, chẳng hạn như để bố mẹ hát rồi vỗ tay hay giả vờ cho mẹ ăn. Một vài bé có thể cũng sẽ bắt đầu biết bò từ đây. 

3.7 Wonder Week 7: Giữa tuần 41  - giữa tuần 46

Sau tuần khủng hoảng này, bé sẽ nói được vài từ đơn giản, biết trả lời câu hỏi ngắn và biết chỉ vào đồ vật mình muốn lấy. Bé thích chơi các trò như xếp chồng đồ vật và bắt đầu hiểu được trình tự thực hiện một hành động, từ đó biết liên kết các thao tác theo chuỗi logic. Ngoài ra, trẻ cũng giả vờ nghe điện thoại, bắt chước cử chỉ người lớn và cố gắng tự mặc quần áo, dù còn vụng về.

Tuần Wonder Week 7, bé thích xếp chồng đồ vật và hiểu cách làm theo từng bước

3.8 Wonder Week 8: Giữa tuần 51 đến giữa tuần 54

Wonder Week 8 diễn ra trong khoảng giữa tuần 50 - giữa tuần 54 tuổi ở các bé là chủ yếu. Khi đó bé bắt đầu tập tành khả năng đi vịn hoặc có thể đi vững, thích cầm đồ vật đưa ra xa để nhìn ngắm, bé cũng thích vẽ, biết tự mặc hoặc cởi quần áo cho mình.

3.9 Wonder Week 9: Giữa tuần 59  - giữa tuần 61

Khi bé ở giai đoạn này, tuần khủng hoảng cũng bớt hoảng loạn hơn, bé bắt đầu đi đến những mốc cuối cùng. Đây cũng là thời điểm bé bước vào giai đoạn tập đi, với nhiều sự phát triển vượt bậc về thể chất và ngôn ngữ. Trẻ có khả năng đóng kịch, bắt chước sinh động, dùng lời nói để bộc lộ cảm xúc và thu hút sự chú ý từ người xung quanh.

Tuần Wonder Week 9, bé bắt đầu tập đi và phát triển nhanh về thể chất lẫn ngôn ngữ

Không chỉ vậy, bé còn bắt đầu hiểu khái niệm hài hước, biết thương lượng, mặc cả và cố gắng làm mọi việc theo cách riêng của mình. Sau tuần này, trẻ sẽ biết thể hiện tình cảm rõ ràng hơn - từ yêu thương đến tức giận, đồng thời bắt đầu suy nghĩ về những điều sẽ xảy ra trong tương lai và xuất hiện một vài nỗi sợ khó lý giải.

3.10 Wonder Week 10: Giữa tuần 70 - giữa tuần 76

Giờ đây bé đã có thể hoàn toàn đi vững hoặc chạy nhảy mỗi ngày, bé biết xâu chuỗi mọi sự kiện thành hệ thống. Khả năng tư duy cũng phát triển mạnh, bé bắt đầu hiểu mối liên kết giữa các sự kiện và phản ứng phù hợp với từng tình huống. Các kỹ năng ngôn ngữ tiến bộ rõ rệt, bé có thể diễn đạt cảm xúc bằng lời nói hoặc cử chỉ một cách rõ ràng hơn. Đồng thời, sự nhạy cảm với cảm xúc của người khác cũng xuất hiện - bé có biểu hiện của sự đồng cảm, biết an ủi hoặc phản ứng trước cảm xúc của người thân.

Sau giai đoạn này, trẻ bắt đầu nhận thức sâu hơn về khái niệm quyền sở hữu và chia sẻ, bắt đầu học cách phân biệt “của con” và “của người khác”. Bé cũng có hứng thú khám phá giới hạn, đôi lúc thử “thử thách” người lớn để tìm hiểu quy tắc. Khả năng hiểu về thời gian - dù còn sơ khởi - cũng bắt đầu hình thành, kèm theo đó là sự tiếp thu ngày càng tốt các kiến thức và từ vựng mới trong cuộc sống hàng ngày.

>>> Để theo dõi và nắm bắt mọi cột mốc phát triển quan trọng của bé, hãy sử dụng công cụ "Theo dõi sức khỏe của bé" ngay hôm nay! Công cụ sẽ giúp bạn cập nhật và quản lý thông tin sức khỏe của con một cách khoa học, toàn diện nhất.

Wonder Week 10 bé có thể pha trò, nũng nịu cùng mẹ

4. Mẹ nên làm gì khi bé rơi vào tuần khủng hoảng?

Khi con đang trong tuần khủng hoảng trẻ sơ sinh, các mẹ không cần quá lo lắng, rồi tất cả cũng sẽ qua đi. Điều quan trọng là mẹ nên hiểu rõ Wonder Week là gì, tập kiên nhẫn và mặc kệ mọi thứ để bình tâm hơn. Bởi, đây là hiện tượng hết sức bình thường, bé nào cũng sẽ trải qua để hoàn thiện bản thân. Các mẹ đừng quá lo lắng, hãy để bé được quấy khóc, cáu gắt thoải mái, trừ trường hợp bé khóc vì đói hay mệt, tã ướt nhé!

Dưới đây là một vài điều các mẹ cần chú ý để con trong tuần khủng hoảng thấy dễ chịu hơn:

• Nên cho bé ngủ giấc đêm sớm hơn khoảng 30 - 45 phút, cắt đi giấc ngủ vào ban ngày. Tuy nhiên, bạn cần cẩn thận kiểm tra xem bé có mệt mỏi hay thiếu ngủ hay không rồi hãy thực hiện nhé!
• Không nên ép trẻ ăn quá nhiều khiến trẻ chuyển thành biếng ăn tâm lý. Mẹ chỉ cần đợi bé có dấu hiệu đói thì cho ăn thôi.
• Mẹ quan tâm bé nhiều hơn, cùng bé chơi trò chơi để tập luyện kỹ năng thành thạo.
• Thực hiện Massage, cho bé đi dạo mát, chơi đồ chơi cùng bé để bé quên đi việc khó chịu, quấy khóc.
• Bé có thể trở nên quấy khóc và bám mẹ hơn do cảm thấy bất an với những thay đổi trong cơ thể và nhận thức. Việc cha mẹ thường xuyên ôm ấp, vỗ về và trấn an sẽ giúp trẻ cảm thấy an toàn hơn.
• Hãy cố gắng cho bé bú nhiều hơn nếu bé muốn. Tuy nhiên, cũng không cần ép nếu bé không có nhu cầu. Quan trọng là đảm bảo mẹ đủ sữa và bé bú đủ để không bị đói.
• Những tuần khủng hoảng là mốc trung bình - có bé sẽ bước vào sớm, có bé lại muộn hơn. Điều quan trọng là bạn nhận ra dấu hiệu phát triển ở trẻ, thay vì cố gắng ép bé theo khung thời gian cố định.
• Vì bé chưa thể diễn đạt cảm giác bằng lời nên cha mẹ cần để ý đến các biểu hiện bất thường. Nếu bé sốt, phát ban, mất nước, tiêu chảy… nên đưa bé đến bác sĩ để loại trừ nguyên nhân bệnh lý, không nên cho rằng mọi biểu hiện đều là do tuần khủng hoảng.

>>> Xem thêm: Giúp bé phát triển thị lực trong năm đầu đời

Cha mẹ nên nhẹ nhàng an ủi và đồng hành cùng bé trong các tuần khủng hoảng 

5. Giải đáp những thắc mắc thường gặp về tuần khủng hoảng của trẻ

Câu 1: Tuần khủng hoảng của trẻ thường kéo dài trong bao lâu?

Trả lời: Mỗi tuần khủng hoảng của trẻ thường kéo dài từ 1 đến 7 ngày, đôi khi có thể lâu hơn tùy vào từng bé. Sau giai đoạn này, trẻ sẽ bước vào thời kỳ “nắng đẹp” – trở nên vui vẻ, dễ chịu và hợp tác hơn.

Câu 2: Làm sao biết chính xác lịch tuần khủng hoảng của bé?

Trả lời: Các tuần khủng hoảng của bé thường rơi vào tuần 5, 8, 12, 19, 26, 37, 46, 55, 64 và 75. Cha mẹ nên tính theo ngày dự sinh, không phải ngày sinh thực tế.

Ví dụ: Bé dự sinh 16/12 nhưng sinh 20/12 → vẫn tính từ 16/12. Nếu sinh non, tuần tuổi khủng hoảng cũng lùi lại tương ứng.

Câu 3: Nếu bé không đạt một số mốc phát triển sau các tuần khủng hoảng thì nên làm gì?

Trả lời: Nếu bé không đạt được các mốc phát triển sau giai đoạn khủng hoảng, cha mẹ nên theo dõi kỹ và thử hỗ trợ bằng massage, trò chuyện, tạo môi trường chơi phong phú. Trường hợp chậm kéo dài hoặc có dấu hiệu bất thường, nên đưa bé đến bác sĩ để được kiểm tra và can thiệp sớm.

Như vậy, bạn đã biết rõ Wonder Week là gì qua bài viết vừa chia sẻ trên đây. Tuần khủng hoảng thực chất không kinh khủng như bạn nghĩ nếu bạn đã hiểu về chúng. Hy vọng rằng, những thông tin này đã giúp bạn vững tâm hơn khi chăm sóc bé yêu nhà mình nhé! Nếu còn bất cứ thắc mắc nào về chăm sóc con nhỏ, tham gia ngày chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé để được các bác sĩ giải đáp tất tần tật.

*Để có thể nhận được thêm những lời khuyên chi tiết phù hợp với tình trạng sức khỏe cho mẹ và bé, bạn hãy tư vấn thêm các bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng ở các cơ sở y tế gần nhất.

Theo dõi Fanpage Dinh dưỡng Mẹ và Bé bằng cách bấm “Thích Trang” để cập nhật kiến thức bổ ích cho mẹ và bé.

https://www.facebook.com/dinhduongmevabe.com.vn