Cách bổ sung canxi cho trẻ sơ sinh đúng cách và hiệu quả

Bài viết được thẩm định bởi TS.BS. Dương Lan Dung - Phó Trưởng phòng Đào tạo, Nguyên Phó Trưởng phòng Nghiên cứu khoa học - Bệnh viện Phụ sản Trung ương.

Canxi là một trong những chất vô cùng quan trọng và cần thiết với sự phát triển của trẻ. Tuy nhiên, bố mẹ còn chưa biết được cách bổ sung Canxi cho trẻ sơ sinh với liều lượng như thế nào. Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé sẽ chia sẻ các kiến thức về vấn đề này thông qua bài viết bên dưới. 

1. Vai trò của canxi đối với sự phát triển của trẻ sơ sinh 

Vậy tại sao cần bổ sung Canxi cho trẻ sơ sinh? Trong cơ thể Canxi chỉ chiếm khoảng từ 1.5% đến 2% trọng lượng. Canxi tập trung chủ yếu ở răng, xương và phần còn lại nằm ở trong máu, dịch ngoại bào. 

Canxi là chất vi khoáng nên đóng vai trò quan trọng và không thể thiếu đối với quá trình phát triển của trẻ em. Đây cũng là thành phần chính để cấu tạo nên khung xương, tham gia vào cấu tạo xương và răng. 

Ngoài ra, Canxi còn có nhiều vai trò quan trọng khác như là dẫn truyền tế bào thần kinh, chức năng co cơ, điều hòa hệ tim mạch,tham gia vào cả quá trình đông máu, hỗ trợ cho hệ miễn dịch và chuyển hóa. Nếu như trẻ sơ sinh không được cung cấp đầy đủ Canxi có thể gây ra một số tình trạng như là còi xương, biến dạng, xương nhỏ, chậm phát triển thể chất, lùn, răng mọc không đồng đều, dễ sâu răng, răng yếu,... và  nếu thiếu nặng trẻ có thể bị rối loạn nhịp tim.

Tình trạng trẻ bi thiếu canxi còn làm hoạt động dẫn truyền của hệ thần kinh bị ức chế. Khi gặp tình trạng này trẻ sẽ có những biểu hiện như là quấy khóc về đêm, ngủ dễ bị giật mình, rối loạn chức năng về vận động. 

Tóm lại đối với trẻ sơ sinh, canxi không chỉ để phát triển xương răng mà còn cần cho nhiều bộ phận cơ thể như não, tim, cơ bắp, máu và miễn dịch.

Bên cạnh vi chất, cha mẹ cũng nên nắm rõ cách chăm sóc trẻ sơ sinh đúng khoa học để hỗ trợ bé phát triển toàn diện và ngủ ngon hơn.

Canxi có nhiều vai trò quan trọng cho cơ thể

2. Nguyên nhân gây thiếu canxi ở trẻ sơ sinh 

Những nguyên nhân nào dẫn đến tình trạng trẻ bị thiếu Canxi? Dưới đây là những nguyên nhân chính mẹ nên tham khảo:

2.1. Chế độ ăn uống thiếu hợp lý 

Một trong các nguyên nhân khá phổ biến khi trẻ bị thiếu Canxi đó là chế độ ăn uống chưa hợp lý. Với những trẻ dưới 6 tháng tuổi thì nguồn dinh dưỡng hoàn toàn phụ thuộc vào sữa mẹ. Nếu như mẹ không đủ sữa thường trẻ sẽ được cung cấp dinh dưỡng từ sữa công thức. Tuy nhiên, mẹ có chế độ ăn uống không đủ chất, thiếu Canxi sẽ dẫn đến nguồn sữa trẻ hấp thu không đủ Canxi. Ngoài ra, mẹ cho trẻ uống sữa công thức nhưng quá loãng cũng làm giảm lượng Canxi. 

Đặc biệt với những bé bắt đầu chuyển sang chế độ ăn dặm có nguy cơ bị thiếu hụt Canxi. Nguyên nhân là vì bé từ chối hay ít ăn các thực phẩm giàu Canxi như là ngũ cốc, cá hồi, nước cam,...

2.2. Trẻ bị thiếu Vitamin D

Để có đủ lượng Canxi cung cấp cho cơ thể trẻ cần Vitamin D. Vitamin D giúp hấp thu canxi ở ruột, nếu thiếu vitamin D dẫn đến hấp thu kém canxi và dẫn đến hạ canxi máu. Vậy nên với trẻ sơ sinh cần cho bé tắm nắng từ 15 đến 30 phút mỗi ngày để tổng hợp Vitamin D từ ánh nắng mặt trời.  

2.3. Trẻ hoặc mẹ đang mắc hay điều trị các bệnh lý mãn tính 

Đối với những trẻ có bệnh lý về thận hay đường tiêu hóa sẽ ảnh hưởng nhiều tới sự hấp thu hoặc đào thải Canxi, Vitamin D. Đặc biệt như các bệnh lý viêm tụy, suy thận, hội chứng ruột ngắn, hội chứng thận hư,... Ngoài ra, trẻ sử dụng một số loại thuốc trong thời gian dài, thường xuyên cũng dễ khiến trẻ bị thiếu Canxi như Rifampin, Phenobarbital,...

Một trong các nguyên nhân gây ra thiếu Canxi ở trẻ sơ sinh đó là mẹ bị đái tháo đường. Tình trạng này có thể xảy ra rất sớm từ 1 đến 2 ngày sau khi trẻ mới sinh. Một số trường hợp xảy ra muộn hơn khoảng từ 3 ngày tuổi trở đi. 

2.4 Do tăng nhu cầu trong giai đoạn phát triển

Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ lớn nhanh, nhu cầu canxi cao. nếu chế độ dinh dưỡng không đáp ứng kịp sẽ thiếu hụt.

Trẻ sinh non hoặc nhẹ cân, trẻ sinh đôi, sinh ba thường dễ bị thiếu hụt canxi hơn vì dự trữ canxi trong cơ thể ít.

3. Dấu hiệu trẻ sơ sinh thiếu canxi 

Làm thế nào để biết được cần bổ sung Canxi cho trẻ sơ sinh? Mẹ cần biết những biểu hiện khi trẻ có những biểu hiện từ nhẹ đến nặng để xử trí kịp thời như sau:

Dấu hiệu nhẹ

• Trẻ thiếu Canxi quan sát thấy thường hay vặn mình, trằn trọc và trong trạng thái khó ngủ, khi ngủ trẻ thường bị giật mình. 
• Trẻ thường xuyên quấy khóc. 
• Một số trẻ sẽ có dấu hiệu bú kém hoặc không bú mẹ 

Mẹ quan sát thấy tóc của trẻ bị rụng, trong dân gian thường gọi là tóc vành khăn. 

Dấu hiệu vừa

• Trẻ mọc răng chậm hơn so với những bạn cùng tuổi. 
• Chân của bé vòng kiềng và dễ bị cong vẹo cột sống. 
• Trẻ chậm phát triển về thể chất: chậm biết lẫy, bò, đi
• Thóp trước lâu liền
• Sau khi bú xong trẻ thường hay bị nấc hoặc ọc sữa

Dấu hiệu nặng

• Giảm trương lực cơ: Trẻ yếu ớt, không phản ứng linh hoạt, cơ bắp lỏng lẻo hơn bình thường.
• Thở nhanh, ngưng thở từng đợt: Đây là biểu hiện cảnh báo tình trạng thiếu Canxi ảnh hưởng đến hoạt động của hệ hô hấp.
• Xuất hiện cảm giác đau nhức, tê bì hoặc co giật nhẹ: Thiếu Canxi gây rối loạn chức năng thần kinh và cơ, khiến trẻ có biểu hiện bất thường như giật cơ, co thắt tay chân.

Những dấu hiệu trẻ bị thiếu Canxi

4. Cách bổ sung canxi cho trẻ sơ sinh đúng cách 

Canxi có vai trò quan trọng với cơ thể của trẻ, do vậy việc bổ sung canxi cho trẻ đang bú mẹ sẽ giúp bé phát triển khỏe mạnh hơn.  Tuy nhiên làm sao bổ sung canxi đúng cách là điều không phải ai cũng biết. Không phải cứ cho trẻ uống thật nhiều canxi là tốt mà phải thực hiện đúng cách mới có thể mang lại hiệu quả và giúp trẻ hấp thu tốt nhất.

4.1. Chú trọng liều lượng

Tùy vào độ tuổi, lượng Canxi cần thiết cho sự phát triển của trẻ sẽ khác nhau. Dưới đây là mức khuyến nghị về nhu cầu Canxi hàng ngày dành cho trẻ sơ sinh và trẻ nhũ nhi, theo hướng dẫn dành cho người Việt Nam:

Trẻ dưới 6 tháng tuổi: Cần khoảng 300mg Canxi mỗi ngày, chủ yếu được cung cấp qua sữa mẹ hoặc sữa công thức.

Trẻ từ 6 đến 11 tháng tuổi: Nhu cầu tăng lên khoảng 400mg Canxi mỗi ngày, vẫn thông qua sữa và kết hợp thêm thực phẩm ăn dặm phù hợp.

Việc bổ sung canxi vừa đủ sẽ giúp trẻ phát triển khỏe mạnh. Tuy nhiên nếu cha mẹ bổ sung thừa canxi cho trẻ sẽ dẫn đến những hậu quả không tốt như gây táo bón, buồn nôn, đau xương. Thừa canxi trong thời gian dài còn có thể gây ra những hậu quả nặng hơn như canxi tích tụ gây vôi hóa hoặc sỏi thận, khiến cơ thể giảm hấp thu các chất khoáng khác như sắt, magie, kẽm,… Vì vậy để đảm bảo liều lượng đầy đủ cha mẹ nên tham khảo ý kiến của bác sĩ.

4.2. Bổ sung đúng thời điểm

Không chỉ đúng liều lượng mà cha mẹ còn chú ý đúng thời điểm để có thể đạt hiệu quả tốt nhất. Thời điểm bổ sung canxi cho trẻ tốt nhất là vào buổi sáng, sau bữa ăn khoảng từ 30 đến 60 phút. Đây là lúc trẻ được tiếp xúc với ánh nắng mặt trời, tổng hợp vitamin D và hấp thụ canxi tốt. 

Không cho trẻ uống canxi vào buổi tối hoặc buổi chiều sẽ khiến canxi bị lắng đọng trong cơ thể, nguy cơ gây táo bón, sỏi thận và khó ngủ. 

4.3. Kết hợp với vitamin D

Vitamin D và canxi là bộ đôi “ăn ý” không thể tách rời bởi vì vitamin D là chất dẫn truyền giúp cho cơ thể bé hấp thu canxi tốt hơn. Do vậy để trẻ hấp thu tốt nhất lượng canxi vào cơ thể cha mẹ nên bổ sung cả vitamin D cho trẻ. Có thể bổ sung vitamin D bằng cách cho trẻ phơi nắng vào buổi sáng sớm hoặc qua các loại thực phẩm giàu loại vitamin này như sữa, sữa chua, lòng đỏ trứng, cá hồi, dầu gan cá,…

Trong thực hành chăm sóc, nhiều bác sĩ thường tư vấn vitamin d3 cho trẻ sơ sinh với liều phù hợp để tối ưu hấp thu canxi, đặc biệt ở giai đoạn ít nắng.

Cho trẻ tắm nắng 15 - 30 phút mỗi ngày hỗ trợ cho quá trình hấp thu canxi

4.4. Bổ sung qua đường ăn uống

Theo các chuyên gia chế độ ăn uống hàng ngày chỉ đáp ứng được 50% lượng canxi  cần thiết cho trẻ. Vì vậy để đáp ứng nhu cầu canxi cho trẻ phát triển tốt cha mẹ cần chú ý bổ sung hàm lượng đầy đủ. Cha mẹ có thể thông qua các loại thực phẩm thiên nhiên và các món ăn bổ dưỡng để cung cấp canxi cho trẻ nhà mình. 

Đối với trẻ sơ sinh bú mẹ

Trong những năm tháng đầu đời sữa mẹ đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với trẻ. Đặc biệt trong 6 tháng đầu tiên đây là nguồn dinh dưỡng chủ yếu bé được tiếp nhận. Đối với trẻ sơ sinh và trẻ dưới 2 tuổi mẹ cần cho bé bú sữa mẹ để đảm bảo cung cấp đủ nhu cầu Canxi cho cơ thể. Trong 100g sữa mẹ có tới 32 mg Canxi. 

Theo Nhu cầu dinh dưỡng khuyến nghị dành cho người Việt Nam, mẹ trong giai đoạn cho bé bú cần duy trì lượng canxi ở mức khoảng 1.170 - 1.560mg/ngày. Vậy nên, mẹ cần xây dựng thực đơn ăn uống khoa học, tăng cường các thực phẩm giàu Canxi như:

• Sữa và các chế phẩm từ sữa: bao gồm sữa tươi, sữa chua, phô mai – là nguồn cung cấp canxi dồi dào và dễ hấp thu.
• Lòng đỏ trứng và nước cam cũng là những thực phẩm giàu canxi tự nhiên, hỗ trợ tăng cường hệ xương.
• Ngũ cốc và các loại hạt: như đậu các loại, gạo, mè (vừng), hạnh nhân, hạt điều, quả óc chó… không chỉ chứa canxi mà còn giàu chất xơ và vi khoáng.
• Rau lá xanh đậm: chẳng hạn như rau chân vịt, cải thìa, cải xoăn, cải bó xôi – giúp bổ sung canxi thực vật kết hợp vitamin K hỗ trợ xương chắc khỏe.
• Thủy hải sản: tôm, cua, nghêu, sò, ốc, hến… là nhóm thực phẩm vừa giàu canxi vừa cung cấp đạm chất lượng cao cho mẹ và bé.

Bú sữa mẹ là cách bổ sung Canxi tốt cho trẻ sơ sinh

Đối với trẻ sơ sinh uống sữa công thức 

Trong một số trường hợp mẹ sau sinh không đủ sữa hoặc không có sữa cho trẻ bú thì phải dùng đến sữa công thức. Hiện nay trên thị trường có rất nhiều loại sữa công thức khác nhau.  Vậy nên, mẹ cần lưu ý lựa chọn loại sữa công thức nào phù hợp với độ tuổi của trẻ. Ngoài ra, mẹ cũng cần tìm hiểu về bảng thành phần có trong sữa. Như vậy sẽ giúp trẻ hấp thu và bổ sung đầy đủ các chất dinh dưỡng cần thiết để phát triển một cách khỏe mạnh. 

Đối với trẻ ăn dặm 

Đối với những trẻ đã bước vào giai đoạn ăn dặm thì ngoài bú sữa mẹ, uống sữa công thức còn nên bổ sung thêm các loại thực phẩm. Một số thực phẩm giàu Canxi mẹ nên thêm vào thực đơn của bé như các loại rau có màu xanh đậm (cải bó xôi, rau chân vịt, cải xoăn,..), sữa và các chế phẩm từ sữa ( sữa chua, váng sữa,...), các loại hạt và đậu (hạnh nhân, hạt mè,...), các loại hải sản,...

Bổ sung Canxi từ nguồn thực phẩm cho trẻ ăn dặm

4.5. Bổ sung thêm viên Canxi cho trẻ

Ngoài các nguồn thực phẩm tự nhiên, cha mẹ có thể cân nhắc sử dụng thuốc hoặc sản phẩm hỗ trợ bổ sung Canxi cho trẻ. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc cần tuân thủ đúng hướng dẫn và có sự tư vấn từ chuyên gia y tế.

Trong một số trường hợp, trẻ gặp vấn đề về tiêu hóa, hấp thu kém hoặc mắc bệnh lý nền khiến cơ thể không thể tiếp nhận đủ lượng Canxi từ thức ăn. Lúc này, việc bổ sung Canxi qua thuốc là cần thiết và nên thực hiện theo chỉ định của bác sĩ.

Lưu ý: Tuyệt đối không tự ý mua và cho trẻ dùng thuốc bổ sung Canxi. Việc dùng sai liều lượng hoặc kéo dài có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng như tăng Canxi huyết, sỏi thận hoặc ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất của trẻ.

• Trẻ sinh thiếu tháng: đối với trẻ sinh non nhu cầu về Canxi cũng khác so với những trẻ sinh đủ tháng. Đặc biệt là với những bé đang có vấn đề về sức khỏe hay cân nặng dưới 1.6kg. Những trẻ này sẽ gặp nguy cơ cao mắc bệnh còi xương. Vậy nên mẹ hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ để lựa chọn loại thuốc phù hợp. 
• Trẻ sinh đủ tháng: với trẻ dưới 6 tháng tuổi nhu cầu Canxi là 200mg/ngày, trẻ từ 6 đến 11 tháng cần khoảng 260 mg Canxi/ngày, trẻ từ 1 đến 3 tuổi cần 700mg Canxi/ngày. 

Bổ sung canxi cho trẻ bằng thuốc khi cần thiết

5. Một số cách để canxi hấp thụ tốt

Để bé sơ sinh nhận được lượng canxi cần thiết cho sự phát triển, mẹ cần áp dụng những cách hỗ trợ hấp thụ canxi hiệu quả ngay từ giai đoạn đầu đời:

• Khi cho trẻ uống canxi nên kết hợp với vận động ngoài trời để canxi được hấp thu tốt nhất.
• Tuyệt đối không cho trẻ uống canxi khi đói.
• Không uống canxi kèm với sữa.
• Mùa đông là thời điểm ít nắng, trẻ cũng dễ bị thiếu hụt canxi, nên đây là thời điểm thích hợp bổ sung canxi cho bé.
• Mỗi ngày cho trẻ tắm nắng sớm khoảng 15 - 30 phút để cơ thể tạo vitamin D hỗ trợ quá trình hấp thu canxi.

Ngoài ra, tùy tình trạng dinh dưỡng và miễn dịch, bác sĩ có thể cân nhắc bổ sung kẽm cho trẻ sơ sinh để hỗ trợ sức đề kháng và tăng trưởng.

Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé đã chia sẻ các cách bổ sung Canxi cho trẻ sơ sinh cùng nhiều lưu ý quan trọng. Hy vọng với kiến thức này, bố mẹ sẽ có thêm nhiều kinh nghiệm để giúp con được phát triển tốt nhất về cả thể chất và trí não. 

Bên cạnh dinh dưỡng, cha mẹ cũng nên theo dõi lịch tiêm phòng cho trẻ sơ sinh đúng mốc để bảo vệ bé trước các bệnh truyền nhiễm trong giai đoạn đầu đời.

*Để có thể nhận được thêm những lời khuyên chi tiết phù hợp với tình trạng sức khỏe cho mẹ và bé, bạn hãy tư vấn thêm các bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng ở các cơ sở y tế gần nhất.

Theo dõi Fanpage Dinh dưỡng Mẹ và Bé bằng cách bấm “Thích Trang” để cập nhật kiến thức bổ ích cho mẹ và bé.

https://www.facebook.com/dinhduongmevabe.com.vn