Lịch tiêm phòng cho trẻ sơ sinh đầy đủ từ 0 - 12 tháng tuổi

Bài viết được thẩm định bởi GS.TS.BS. Nguyễn Ngọc Sáng, Phó Chủ tịch Hội Thận - Tiết niệu - Lọc máu và Ghép tạng trẻ em Việt Nam, Giảng viên cao cấp, Nguyên Trưởng Bộ môn Nhi Trường Đại học Y Dược Hải Phòng

Từng bước phát triển của trẻ nhỏ gắn liền với những thay đổi về thể chất và nguy cơ mắc bệnh riêng biệt, do đó lịch tiêm phòng cho trẻ sơ sinh cũng được điều chỉnh để phù hợp theo từng mốc tuổi cho con. Bài viết này của Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé sẽ mang đến những thông tin hữu ích giúp mẹ dễ dàng theo dõi và ghi nhớ các mũi tiêm quan trọng, đảm bảo bé luôn được bảo vệ an toàn ngay từ những tháng đầu đời.

1. Vì sao trẻ từ 0 - 12 tháng tuổi cần tiêm chủng

Vào những tháng năm đầu đời, sức đề kháng của trẻ sơ sinh còn non yếu, chưa đủ khả năng chống chọi các tác nhân gây hại từ môi trường như vi khuẩn, virus, nấm hay ký sinh trùng… Lúc này, vắc-xin vừa là “tấm khiên” bảo vệ, vừa là “người thầy” huấn luyện cơ thể trẻ nhận diện và tăng cường hệ miễn dịch phòng ngừa bệnh tật, giảm nguy cơ biến chứng nặng. Tiêm chủng đầy đủ không chỉ đảm bảo an toàn cho con mà còn góp phần tạo nên “miễn dịch cộng đồng”, xây dựng lá chắn an toàn cho cả xã hội.

Vì sao mẹ cần ghi nhớ khi theo dõi lịch tiêm phòng cho trẻ sơ sinh?

• Kháng thể từ mẹ chỉ tồn tại trong thời gian ngắn: Trong thời gian mang thai, đặc biệt là ở những tháng cuối, bé sẽ được truyền kháng thể IgG từ mẹ qua nhau thai. Sau khi chào đời, nguồn kháng thể này kết hợp cùng kháng thể trong sữa mẹ giúp con có khả năng chống chọi một số bệnh tật. Tuy nhiên, lượng kháng thể giảm dần và không đủ để bảo vệ toàn diện nên việc tiêm vắc-xin là cần thiết để bé tự tạo sức đề kháng và tăng cường hệ miễn dịch.
• Tiếp xúc sớm với môi trường bên ngoài: Khi vừa chào đời, bé phải đối mặt với nhiều tác nhân gây hại từ môi trường ngoài như vi khuẩn, virus, nấm hoặc ký sinh. Trẻ sinh non, nhẹ cân hoặc có bệnh bẩm sinh càng phải tiêm đúng lịch để phòng ngừa các loại bệnh truyền nhiễm.
• Tiêm phòng tiết kiệm chi phí hơn điều trị: Theo nghiên cứu từ UNICEF, cha mẹ chỉ cần đầu tư 100 USD (≈ 2.450.000 - 2.500.000 VND) cho tiêm chủng của bé để có thể tiết kiệm lên đến 1.600 USD (≈ 39.200.000 - 40.000.000 VND) cho chi phí điều trị về sau.
• Không bỏ lỡ “giai đoạn vàng”: Một số vắc-xin như lao, Rotavirus hay 6 trong 1 đạt hiệu quả cao nhất khi tiêm trong độ tuổi nhất định. Nếu cha mẹ bỏ lỡ mốc tiêm, cơ thể của bé sẽ mất đi cơ hội phòng bệnh tối ưu.

Bên cạnh tiêm chủng, cha mẹ cần kết hợp cách chăm sóc trẻ sơ sinh khỏe mạnh để tăng sức đề kháng tự nhiên cho bé trong những năm tháng đầu đời.

Lịch tiêm chủng cho trẻ từ 0 - 12 tháng tuổi chi tiết mẹ nên biết

2. Lịch tiêm phòng cho trẻ từ 0 - 12 tháng tuổi đầy đủ và chi tiết nhất

Dưới đây là lịch tiêm chủng cho trẻ từ 0 - 12 tháng tuổi, bao gồm các mũi tiêm cơ bản và tự chọn:

Lịch tiêm phòng cho trẻ từ 0 - 12 tháng tuổi đầy đủ và chi tiết

2.1 Giai đoạn sơ sinh

Ngay sau khi chào đời, trẻ cần được tiêm các mũi vắc-xin đầu tiên để phòng ngừa bệnh nguy hiểm và tạo nền tảng miễn dịch ban đầu như:

• Vắc xin BCG (Việt Nam): Được chỉ định tiêm liều sơ sinh để giúp bé phòng ngừa bệnh lao.
• Vắc xin viêm gan B sơ sinh (Heberbiovac - Cu Ba, Gene-HBvax -Việt Nam): Bé cần được tiêm trong vòng 24 giờ đầu sau sinh để bảo vệ cơ thể khỏi nguy cơ lây nhiễm viêm gan B.

Hai mũi tiêm này là bắt buộc và đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc ngăn chặn các bệnh lý nghiêm trọng như lao, viêm gan B và hỗ trợ hệ miễn dịch còn non trẻ của bé ngay sau sinh.

2.2 Giai đoạn 2 tháng tuổi

Khi con bước sang tháng thứ 2, cha mẹ nên chuẩn bị cho con tiêm các mũi vắc xin quan trọng tiếp theo để phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm như:

• Vắc xin phối hợp 6 trong 1 (Infanrix Hexa - Bỉ, Hexaxim - Pháp, mũi 1): Bảo vệ trẻ trước 6 bệnh phổ biến như ho gà, bạch hầu, uốn ván, bại liệt, viêm gan B và nhiễm khuẩn do vi khuẩn Haemophilus influenzae týp B gây ra.
• Vắc xin 5 trong 1 (Pentaxim - Pháp, Infanrix IPV + Hib - Bỉ): Giúp trẻ phòng ngừa 5 bệnh tương tự như vắc xin 6 trong 1 nhưng không có thành phần viêm gan B.
• Vắc xin Rotavirus (Rotarix - Bỉ, Rotateq - Mỹ, Rotavin - Việt Nam, liều 1): Giúp trẻ giảm nguy cơ tiêu chảy cấp do virus Rotavirus gây ra.
• Vắc xin Bexsero (Ý, mũi 1) - mũi dịch vụ: Ngăn ngừa viêm màng não và các bệnh lý do não mô cầu nhóm B gây ra.
• Vắc xin Synflorix, Prevenar 13 (Bỉ, mũi 1) - mũi dịch vụ: Bảo vệ bé khỏi viêm phổi, viêm tai giữa, viêm màng não và nhiễm khuẩn huyết do phế cầu khuẩn.

Lưu ý: Riêng Bexsero và Synflorix là mũi dịch vụ và có loại uống 2 liều (Rotarix), có loại 3 liều (Rotateq). Cha mẹ phải cho bé uống liều đầu trước 15 tuần tuổi, kết thúc trước 8 tháng tuổi.

Ở giai đoạn này, nhiều bác sĩ cũng khuyến cáo song song bổ sung vitamin d3 cho trẻ sơ sinh để hỗ trợ hấp thu canxi và phát triển hệ xương.

Tiêm phòng cho bé 2 tháng tuổi giúp bảo vệ bé khỏi bệnh tật nguy hiểm

2.3 Giai đoạn 3 tháng tuổi

Khi con tròn 3 tháng tuổi, cha mẹ cần tiếp tục theo đúng lịch tiêm phòng cho trẻ sơ sinh để đảm bảo hệ miễn dịch của con được củng cố:

• Mũi 2 vắc xin 6 trong 1 (Infanrix Hexa/Hexaxim) hoặc 5 trong 1 (Pentaxim): Tiêm mũi thứ hai sau tháng thứ 2 giúp con phòng ho gà, bạch hầu, uốn ván, bại liệt, viêm gan B và Hib. Nếu cha mẹ chọn tiêm 5 trong 1, bé cần tiêm mũi viêm gan B bổ sung riêng lẻ.
• Liều 2 vắc xin Rotavirus: Cha mẹ cho con uống liều tiếp theo sau tháng thứ 2 để tăng khả năng phòng ngừa tiêu chảy cấp do Rotavirus (nguyên nhân phổ biến gây mất nước nặng ở trẻ nhỏ).
• Mũi 2 vắc xin phế cầu (Synflorix/Prevenar 13): Tiêm tiếp tục các mũi này để hỗ trợ con bảo vệ cơ thể khỏi các mầm bệnh do phế cầu khuẩn như viêm phổi, viêm màng não, viêm tai giữa.

Theo bác sĩ nhi khoa, liều nhắc lại có ý nghĩa quan trọng vì không phải trẻ nhỏ nào cũng đủ sức đề kháng sau lần tiêm đầu. Tiêm liều tiếp theo sé giúp con tăng hiệu quả bảo vệ, tạo hệ miễn dịch bền vững và duy trì khả năng phòng bệnh lâu dài.

2.4 Giai đoạn 4 tháng tuổi

Đến giai đoạn trẻ 4 tháng tuổi, cha mẹ cần tiếp tục cho con tiêm chủng để duy trì và mở rộng “lá chắn” bảo vệ:

• Vắc xin 6 trong 1 hoặc 5 trong 1 (mũi 3): Nếu trẻ tiêm loại vắc xin 5 trong 1, con cần tiêm thêm mũi viêm gan B để hoàn thiện hệ miễn dịch.
• Vắc xin phế cầu (Synflorix/Prevenar 13) - mũi 3: Phòng ngừa cao các bệnh do phế cầu khuẩn gây ra như viêm phổi, viêm màng não, viêm tai giữa.
• Vắc xin Rotavirus (liều 3 đối với Rotateq): Hạn chế nguy cơ tiêu chảy cấp nặng.
• Vắc xin Bexsero (mũi 2): Tăng cường ngăn ngừa bệnh viêm màng não do não mô cầu nhóm B (bệnh lý có tỷ lệ tử vong cao và để lại nhiều di chứng nguy hiểm).

Khi trẻ lớn dần, việc bổ sung canxi cho trẻ sơ sinh đúng thời điểm cũng góp phần giúp bé phát triển xương chắc khỏe và hạn chế còi xương.

2.5 Giai đoạn 6 tháng tuổi

Các mũi tiêm phòng quan trọng ở giai đoạn trẻ 6 tháng tuổi mà cha mẹ nên lưu ý:

• Vắc xin Vaxigrip Tetra - Pháp hoặc Influvac Tetra - Hà Lan: Hỗ trợ con phòng ngừa bệnh cúm mùa. Trẻ cần tiêm 2 liều, mỗi liều cách nhau 1 tháng để có thể đạt hiệu quả cao và được bảo vệ tốt hơn.
• Vắc xin VA-MENGOC-BC - Cuba: Ngăn ngừa viêm màng não do não mô cầu nhóm B và nhóm C.

Tiêm phòng cho bé 6 tháng giúp củng cố hệ miễn dịch và bảo vệ bé khỏi các bệnh nguy hiểm

2.6 Giai đoạn 7 tháng tuổi

Khi trẻ được 7 tháng tuổi, cha mẹ cần đưa con đi tiêm mũi Vaxigrip Tetra (Pháp) hoặc Influvac Tetra (Hà Lan) để phòng ngừa bệnh cúm mùa (một bệnh truyền nhiễm dễ lây lan, có thể gây biến chứng nặng như viêm phổi, viêm tai giữa và co giật ở trẻ nhỏ).

2.7 Giai đoạn 8 tháng tuổi

Giai đoạn trẻ 8 tháng tuổi, cha mẹ cho bé tiêm vắc xin VA-MENGOC-BC (Cuba) để phòng ngừa bệnh viêm màng não do não mô cầu tuýp B va C gây ra (đây là loại bệnh truyền nhiễm, có thể tiến triển nhanh gây tử vong hoặc để lại di chứng nặng như điếc và chậm phát triển trí tuệ ở trẻ).

2.8 Giai đoạn 9 tháng tuổi

Khi còn tròn 9 tháng, lịch tiêm phòng cho trẻ sơ sinh mở rộng thêm nhiều loại vắc xin quan trọng khác, cha mẹ cần lưu ý đầy đủ các mũi tiêm ở giai đoạn này:

• Tiêm mũi 1 MVVac (Việt Nam): Bảo vệ con khỏi bệnh sởi (bệnh truyền nhiễm dễ lây lan gây biến chứng viêm phổi và viêm não).
• Tiêm mũi 1 Priorix (Bỉ): Ngừa được 3 bệnh phổ biến ở trẻ nhỏ như sởi, quai bị, đặc biệt là Rubella vì đây là bệnh có thể gây ra biến chứng nghiêm trọng.
• Tiêm mũi 1 Menactra (Mỹ): Giúp phòng viêm màng não mô cầu tuýp A, C, Y, W-135 (đây là bệnh có nguy cơ tử vong cao và để lại nhiều di chứng nặng nề)
• Tiêm mũi 1 Imojev (Thái Lan): Phòng bệnh do muỗi truyền, giúp giảm nguy cơ viêm não với tỉ lệ tử vong và di chứng thần kinh cao.
• Tiêm mũi 1 Varilrix (Bỉ): Ngăn ngừa bệnh thủy đậu, hạn chế biến chứng sẹo, viêm phổi hoặc nhiễm trùng da sau khi mắc bệnh.

Tiêm phòng cho bé 9 tháng là bước quan trọng để bảo vệ bé khỏi các bệnh nguy hiểm

2.9 Giai đoạn 10 tháng tuổi

Khi bước sang giai đoạn 10 tháng tuổi, trẻ cần được tiến hành tiêm vắc xin Synflorix (Bỉ). Đây là loại vắc xin quan trọng giúp phòng ngừa nhiều bệnh nguy hiểm do phế cầu khuẩn gây ra như viêm phổi, viêm tai giữa, viêm màng não hay nhiễm khuẩn huyết. Việc tuân thủ lịch tiêm phòng cho trẻ sơ sinh không chỉ giúp bé duy trì khả năng tăng miễn dịch tối ưu mà còn giảm nguy cơ mắc các biến chứng nặng ảnh hưởng đến sức khỏe lâu dài.

2.10 Giai đoạn 12 tháng tuổi

Khi trẻ tròn 1 năm tuổi, đây là cột mốc quan trọng vì bé cần được bổ sung nhiều loại vắc xin để tăng cường sức đề kháng trước các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Cha mẹ cần lưu ý các mũi sau:

• Tiêm mũi 4 Prevenar 13 (Bỉ): Hỗ trợ trẻ phòng bệnh viêm phổi, viêm tai giữa, viêm màng não và nhiễm khuẩn huyết do phế cầu khuẩn.
• Tiêm mũi 2 MVVac (Việt Nam): Tiêm sởi đơn để phòng bệnh sởi.
• Tiêm mũi 2 Menactra (Mỹ): Bảo vệ trẻ khỏi viêm màng não do não mô cầu tuýp A, C, Y, W-135.
• Tiêm mũi Varilrix (Bỉ) và Varivax (Mỹ) / Varicella (Hàn Quốc): Ngăn ngừa bệnh thủy đậu và biến chứng viêm da, viêm phổi, sẹo lõm.
• Tiêm mũi 1 MMR-II (Mỹ): Phòng ngừa đồng thời các bệnh phổ biến như sởi, quai bị và Rubella.
• Tiêm mũi 1 Jevax (Việt Nam): Tiêm ngừa viêm não Nhật Bản (bệnh truyền nhiễm nguy hiểm có thể gây di chứng thần kinh).
• Tiêm mũi 1 Twinrix (Bỉ): Bảo vệ kép trước viêm gan A và viêm gan B.
• Tiêm mũi 1 AVAXIM 80U (Pháp): Ngăn ngừa viêm gan A, giúp giảm nguy cơ lây nhiễm qua đường tiêu hóa.

Mẹ nên cho trẻ tiêm chủng đúng thời gian

3. Phải làm gì nếu bỏ lỡ lịch tiêm chủng cho trẻ sơ sinh?

Tuân thủ lịch tiêm phòng cho trẻ sơ sinh giúp con được bảo vệ tốt nhất trước các bệnh truyền nhiễm. Tuy nhiên, trong thực tế nhiều cha mẹ vì bận rộn hoặc do thiếu thông tin mà lỡ mất lịch tiêm của con.

Nếu trẻ bị bỏ lỡ lịch tiêm phòng, cơ thể sẽ không được bảo vệ đầy đủ, dễ có nguy có mắc phải các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, nhất là khi chưa tiêm đủ mũi cơ bản hoặc các mũi nhắc lại. Trong trường hợp cha mẹ quên có thể xử lý theo những cách sau:

• Theo dõi và cập nhật lịch tiêm: Bố mẹ nên ghi chú hoặc lưu lại lịch tiêm chủng của con. Việc hiểu rõ các mốc tiêm và ý nghĩa từng loại vắc xin sẽ giúp cha mẹ chủ động hơn, tránh bỏ sót các mũi quan trọng.
• Nhờ hỗ trợ tư vấn từ nhân viên y tế: Khi con bị lỡ lịch, cha mẹ cần liên hệ bác sĩ hoặc trung tâm tiêm chủng. Dựa trên lịch sử tiêm và tình trạng sức khỏe của trẻ, bác sĩ sẽ đưa ra lịch tiêm bù hoặc tiêm tăng cường phù hợp để bé vẫn được bảo vệ tối đa.
• Linh hoạt chọn địa điểm tiêm: Trong trường hợp trạm y tế hết vắc xin, cha mẹ có thể đưa bé đến các bệnh viện hoặc trung tâm tiêm chủng dịch vụ uy tín. Việc này giúp con không bị gián đoạn và đảm bảo tiêm đủ các mũi cần thiết.

Tương tự, bác sĩ cũng sẽ tư vấn thời gian bổ sung kẽm cho trẻ sơ sinh phù hợp với từng giai đoạn phát triển của bé.

Bác sĩ sẽ đề xuất lịch tiêm bù hoặc tiêm tăng cường phù hợp khi bé bị lỡ lịch tiêm phòng

4. Những lưu ý trước và sau khi tiêm phòng cho trẻ sơ sinh

Để mỗi mũi tiêm vừa an toàn vừa mang lại hiệu quả bảo vệ tối ưu, cha mẹ cần chuẩn bị và theo dõi con cẩn thận ở cả trước và sau khi tiêm chủng. Một số điểm quan trọng bố mẹ nên lưu ý như sau:

Trước khi đưa bé đi tiêm:

• Mang theo sổ tiêm chủng: Nhớ mang theo sổ tiêm chủng để giúp bác sĩ nắm rõ lịch sử tiêm của bé để có chỉ định phù hợp.
• Thông báo tình trạng sức khỏe: Cha mẹ cần chia sẻ với bác sĩ nếu phát hiện bé đang mắc các dấu hiệu hay triệu chứng của các bệnh, dị tật bẩm sinh hay từng dị ứng với vắc xin.
• Kiểm tra thông tin vắc xin: Bảo gồm loại vắc xin, nhà sản xuất, lợi ích, các tác dụng phụ cần biết, hạn sử dụng và cách dùng để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho con.

Sau khi bé tiêm xong:

• Theo dõi tại điểm tiêm ít nhất 30 phút: Để kịp thời xử lý nếu bé có phản ứng bất thường hoặc dị ứng với loại vắc xin đó.
• Quan sát tại nhà trong 24 - 48 giờ: Đặc biệt là vào ban đêm, cha mẹ cần chú ý biểu hiện của con như sốt cao, khó thở, sưng đỏ tại vết tiêm, phát ban hoặc da tím tái để kịp thời xử lý.
• Đưa trẻ đến bệnh viện khi có bất thường: Đôi khi trẻ phản ứng không phải do vắc xin mà là trùng hợp với một loại bệnh khác, cha mẹ tuyệt đối không nên chủ quan.

Nếu trẻ sốt nhẹ sau tiêm, cha mẹ nên tìm hiểu cách hạ sốt cho trẻ sơ sinh an toàn và theo dõi sát các dấu hiệu bất thường.

>>> Để đồng hành cùng từng bước lớn khôn của con trẻ, cha mẹ hãy sử dụng ngay Theo dõi sức khỏe của bé để cập nhật thể trạng của con, từ đó cha mẹ có thể theo sát quá trình phát triển toàn diện của bé một cách khoa học, tiện lợi và chính xác.

Cha mẹ cần chú ý hiểu hiện của bé sau khi tiêm phòng để kịp thời xử lý

Lịch tiêm phòng cho trẻ sơ sinh trên chỉ là hướng dẫn chung cơ bản. Cha mẹ nên tham khảo ý kiến bác sĩ để được tư vấn cụ thể và cập nhật lịch tiêm chủng phù hợp nhất cho con yêu của mình. Hy vọng bài viết trên Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé có thể giúp cho cha mẹ có thêm những kiến thức bổ ích về lịch tiêm chủng cho trẻ chi tiết trong thời gian chăm sóc bé dưới 12 tháng tuổi.

*Để có thể nhận được thêm những lời khuyên chi tiết phù hợp với tình trạng sức khỏe cho mẹ và bé, bạn hãy tư vấn thêm các bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng ở các cơ sở y tế gần nhất.

Theo dõi Fanpage Dinh dưỡng Mẹ và Bé bằng cách bấm “Thích Trang” để cập nhật kiến thức bổ ích cho mẹ và bé.

https://www.facebook.com/dinhduongmevabe.com.vn