Trẻ 4 tháng ăn dặm được không? Vấn đề mẹ cần lưu ý khi cho bé ăn dặm

Bài viết được thẩm định bởi PGS.TS. Phạm Ngọc Khái, Giảng viên cao cấp, nguyên Trưởng Bộ môn Dinh dưỡng & ATTP Trường Đại học Y Dược Thái Bình.

Nhiều mẹ thắc mắc rằng trẻ 4 tháng ăn dặm được không khi thấy bé có dấu hiệu thèm ăn hoặc bú ít đi. Tuy nhiên, việc cho bé ăn dặm quá sớm có thể ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa và sự phát triển toàn diện của trẻ. Vậy thời điểm nào mới thích hợp để bắt đầu cho bé ăn dặm và nếu cho bé ăn sớm thì có tiềm ẩn nguy cơ gì không? Hãy cùng Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé tìm lời giải đáp về vấn đề trẻ 4 tháng tuổi ăn dặm trong bài viết dưới đây.

1. Trẻ 4 tháng tuổi ăn dặm được chưa?

Trẻ 4 tháng tuổi chưa ăn dặm được vì theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) và Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), thời điểm lý tưởng để bắt đầu ăn dặm là khi trẻ tròn 6 tháng tuổi. Bởi việc này có thể làm tăng nguy cơ rối loạn tiêu hóa, dị ứng thực phẩm và giảm khả năng hấp thu sắt từ sữa mẹ.

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) cho biết, trẻ dưới 4 tháng tuổi chưa có hệ tiêu hóa và phản xạ nuốt hoàn thiện, do đó chưa thể tiếp nhận thức ăn đặc. Tương tự, Hệ thống Y tế Quốc gia Anh (NHS) cũng khuyến nghị chỉ nên cho trẻ ăn dặm từ khoảng 6 tháng tuổi trở lên, trừ khi có chỉ định cụ thể từ bác sĩ.

Vì vậy, trẻ chưa đủ điều kiện y khoa để bắt đầu ăn dặm trong giai đoạn 4 tháng tuổi. Giai đoạn này, cha mẹ nên tiếp tục cho trẻ bú sữa mẹ hoặc sữa công thức hoàn toàn. Đồng thời theo dõi sự phát triển của trẻ để khởi động quá trình ăn dặm đúng thời điểm, giúp trẻ hấp thu tốt và phát triển khỏe mạnh.

Khi chuẩn bị cho giai đoạn ăn dặm sau 6 tháng, mẹ cũng nên tìm hiểu trước những nguyên tắc trong hướng dẫn bé ăn dặm để đồng hành cùng trẻ đúng cách ngay từ những bữa đầu tiên.

Giải đáp: Trẻ 4 tháng tuổi ăn dặm được chưa?

2. Cho bé ăn dặm quá sớm có ảnh hưởng gì không?

Việc cho trẻ ăn dặm quá sớm (trước 6 tháng tuổi) không giúp trẻ phát triển nhanh hơn, mà ngược lại có thể gây ra nhiều vấn đề sức khỏe cho bé như:

• Rối loạn tiêu hóa: Ở giai đoạn sơ sinh, cơ thể trẻ chưa sản xuất đủ men amylase để tiêu hóa tinh bột. Vì vậy, khi ăn dặm sớm, trẻ dễ gặp tình trạng đầy bụng, chướng hơi hoặc tiêu chảy kéo dài.
• Suy giảm miễn dịch: Khi ăn dặm sớm, trẻ có xu hướng bú mẹ ít hơn, khiến lượng kháng thể và yếu tố miễn dịch tự nhiên từ sữa mẹ giảm, làm sức đề kháng suy yếu, trẻ dễ ốm vặt và nhiễm trùng.
• Nguy cơ nghẹn thức ăn: Trẻ dưới 6 tháng tuổi chưa phối hợp tốt hoạt động cơ hàm, lưỡi và họng, nên việc ăn thức ăn sệt hoặc rắn có thể gây nghẹn, sặc, thậm chí tắc đường thở.
• Tổn thương dạ dày: Dạ dày trẻ sơ sinh còn yếu, lớp niêm mạc mỏng nên thức ăn đặc có thể gây tổn thương niêm mạc, viêm hoặc đau dạ dày.
• Ảnh hưởng chức năng thận: Ăn dặm sớm khiến thận phải làm việc quá tải để xử lý các chất đạm, muối và khoáng chất, dẫn đến lắng cặn và suy giảm chức năng thận về sau.

Những băn khoăn như bé 5 tháng ăn bao nhiêu ml bột cũng xuất phát từ sự lo lắng của cha mẹ về dinh dưỡng, nhưng ở giai đoạn này việc bổ sung thức ăn đặc vẫn chưa được khuyến nghị.

Trẻ ăn dặm sớm có thể ảnh hưởng xấu đến sức khỏe của bé 

3. Dấu hiệu nào để nhận biết trẻ đã sẵn sàng ăn dặm?

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thời điểm lý tưởng nhất để bắt đầu cho trẻ ăn dặm là từ 6 tháng tuổi trở lên. Ở giai đoạn này, hệ tiêu hóa của trẻ đã phát triển hoàn thiện hơn, có thể tiếp nhận và hấp thu tốt các loại thực phẩm đặc hoặc phức tạp hơn sữa mẹ. Đồng thời, nhu cầu dinh dưỡng của trẻ cũng tăng cao, nên việc bổ sung thêm các nhóm thực phẩm khác ngoài sữa mẹ là cần thiết để đáp ứng sự phát triển toàn diện.

Bên cạnh việc xác định đúng thời điểm, cha mẹ cần quan sát các dấu hiệu cho thấy trẻ đã sẵn sàng ăn dặm bao gồm:

• Trẻ biết phối hợp môi và lưỡi để tiếp nhận thức ăn khi được mẹ đút, thay vì đẩy ra.
• Phản xạ đẩy lưỡi giảm rõ rệt, trẻ không còn tống các vật lạ ra khỏi miệng.
• Trẻ có thể kiểm soát tốt đầu và cổ, đồng thời tự ngồi vững khi được hỗ trợ.
• Trẻ tỏ ra hứng thú với thức ăn, quan sát và háo hức khi người lớn ăn.

Khi trẻ xuất hiện các dấu hiệu trên, cha mẹ có thể bắt đầu cho bé làm quen với thức ăn dặm mềm, loãng. Song song đó, mẹ cũng cần duy trì bú mẹ hoặc sữa công thức để đảm bảo dinh dưỡng cân đối. Các dấu hiệu này cũng giúp cha mẹ giải đáp rõ hơn câu hỏi trẻ 5 tháng ăn dặm được chưa, vì không phải bé nào cũng sẵn sàng ở cùng một thời điểm.

Làm sao biết trẻ đã sẵn sàng ăn dặm?

4. Cách nấu bột ăn dặm tại nhà cho trẻ 4 tháng tuổi

Trường hợp được bác sĩ đồng ý cho trẻ ăn dặm trong giai đoạn 4 tháng tuổi, mẹ nên ưu tiên nấu bột ăn dặm bằng các thực phẩm mềm, dễ tiêu hóa. Ví dụ như khoai lang, bí đỏ, lê, chuối, táo hoặc các loại ngũ cốc giàu sắt. 

Mỗi bữa, mẹ chỉ nên cho bé ăn khoảng 1 muỗng cà phê thực phẩm nghiền nhuyễn hoặc 1 thìa bột ngũ cốc pha cùng 60ml sữa mẹ hoặc sữa công thức để hỗn hợp loãng, giúp bé dễ nuốt và làm quen dần.

Khi chế biến, tuyệt đối không thêm đường hay muối vào bột. Mẹ nên cho bé ăn thực phẩm nguyên vị tự nhiên để hình thành thói quen ăn lành mạnh. Trong giai đoạn đầu, có thể cho bé ăn một loại thực phẩm trong 3 - 5 ngày liên tiếp để theo dõi dấu hiệu dị ứng. Nếu bé ăn ngon miệng và dung nạp tốt, mẹ có thể tăng dần lượng ăn, số bữa và độ đặc của thức ăn để hỗ trợ quá trình phát triển tự nhiên và khỏe mạnh của trẻ.

Khi bé bước sang giai đoạn phù hợp hơn, mẹ có thể dựa theo lịch ăn dặm cho bé 5 - 6 tháng để điều chỉnh số bữa và lượng thức ăn khoa học hơn.

5. Cách bổ sung dinh dưỡng cho bé 4 tháng tuổi như thế nào?

Sữa mẹ vẫn là nguồn dinh dưỡng lý tưởng nhất cho trẻ dưới 6 tháng tuổi, bao gồm cả trẻ 4 tháng tuổi. Bởi sữa mẹ sẽ giúp cung cấp đầy đủ năng lượng, kháng thể và các dưỡng chất cần thiết cho sự phát triển toàn diện của trẻ. Tuy nhiên, không phải bà mẹ nào cũng đủ sữa để cho trẻ bú. Những trường hợp này cần đưa trẻ đi khám bác sĩ chuyên khoa Nhi và cần có sự tư vấn dinh dưỡng cho từng trường hợp cụ thể kèm theo sự giám sát chặt chẽ các chỉ số phát triển của trẻ. Vậy bổ sung dinh dưỡng cho bé 4 tháng tuổi như thế nào là phù hợp?

5.1. Đối với mẹ có nhiều sữa

Nếu mẹ có nguồn sữa dồi dào, trẻ hoàn toàn không cần bổ sung thêm bất kỳ loại thực phẩm nào khác ngoài sữa mẹ. Nhiều nghiên cứu cho thấy, trẻ dưới 6 tháng tuổi được bú mẹ hoàn toàn vẫn có tốc độ tăng trưởng và phát triển cân nặng tương đương với trẻ ở các quốc gia phát triển như châu Âu và Mỹ. Điều này khẳng định sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng tối ưu, đáp ứng đầy đủ nhu cầu năng lượng, kháng thể và vi chất thiết yếu cho trẻ trong những tháng đầu đời.

5.2. Đối với mẹ có ít hoặc không có sữa

Nếu vì một lý do nào đó mẹ ít sữa hoặc mất sữa hoàn toàn, cần bổ sung dinh dưỡng cho trẻ bằng chế độ ăn nhân tạo hoặc ăn hỗn hợp để đảm bảo trẻ phát triển bình thường như những bé được bú mẹ đầy đủ.

• Chế độ ăn nhân tạo: Áp dụng cho trẻ dưới 6 tháng tuổi khi mẹ không có sữa hoặc không thể cho con bú. Trong trường hợp này, trẻ sẽ được nuôi bằng sữa công thức, loại sữa được thiết kế có thành phần dinh dưỡng gần giống sữa mẹ. Cũng như trẻ bú mẹ, trẻ ăn nhân tạo nên được cho bú theo nhu cầu, nhưng trung bình khoảng 6 lần/ngày, mỗi bữa cách nhau 3 - 3,5 tiếng để đảm bảo tiêu hóa tốt và không gây đầy bụng.
• Chế độ ăn hỗn hợp: Đây là chế độ kết hợp giữa bú mẹ và sữa công thức, thường áp dụng khi mẹ có ít sữa, không đủ đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng cho trẻ. Thực phẩm sử dụng trong chế độ ăn hỗn hợp tương tự như sữa công thức dùng trong ăn nhân tạo, chỉ khác ở tần suất cho ăn. Cụ thể, số lần cho trẻ bú sữa công thức sẽ bằng tổng số bữa ăn trong ngày trừ đi số lần trẻ được bú mẹ, đảm bảo tổng lượng dinh dưỡng đầy đủ, không gây quá tải hệ tiêu hóa của bé.

Sữa mẹ vẫn là nguồn dinh dưỡng tốt nhất cho trẻ 4 tháng tuổi

6. Những câu hỏi thường gặp về trẻ 4 tháng ăn dặm

6.1. Trẻ 4 tháng ăn dặm mấy bữa 1 ngày?

Nhiều cha mẹ thường băn khoăn trẻ 4 tháng tuổi ăn dặm bao nhiêu là đủ. Tuy nhiên, theo các chuyên gia dinh dưỡng, giai đoạn này trẻ chưa nên ăn dặm, trừ khi có chỉ định đặc biệt từ bác sĩ. Hệ tiêu hóa của bé vẫn đang phát triển, chưa sẵn sàng xử lý các loại thực phẩm khác ngoài sữa mẹ hoặc sữa công thức.

Vì vậy, mẹ không nên tự ý cho trẻ ăn dặm hay xác định số bữa ăn dặm trong ngày khi chưa có hướng dẫn y khoa. Nếu nghi ngờ bé có dấu hiệu cần bổ sung dinh dưỡng, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ nhi khoa để được tư vấn cách cho ăn phù hợp, đảm bảo an toàn và phát triển tốt nhất cho trẻ.

6.2. Trẻ 4 tháng tuổi ăn dặm hoa quả gì?

Trẻ 4 tháng tuổi chưa thể tiêu thụ bất kỳ loại thực phẩm nào ngoài sữa mẹ hoặc sữa công thức. Hệ tiêu hóa của bé lúc này vẫn còn non nớt, chưa đủ men và khả năng xử lý các loại thực phẩm khác, kể cả hoa quả hay trái cây nghiền.

6.3. Trẻ 4 tháng rưỡi có ăn dặm được không?

Trẻ 4 tháng rưỡi vẫn chưa thể ăn dặm vì hệ tiêu hóa và khả năng nhai nuốt của bé chưa hoàn thiện. Việc cho trẻ ăn quá sớm có thể gây rối loạn tiêu hóa, dị ứng hoặc ảnh hưởng đến sự hấp thu dinh dưỡng. Tốt nhất, mẹ nên chờ đến khi bé đủ 6 tháng tuổi, đây là thời điểm được các tổ chức y tế khuyến nghị là an toàn và phù hợp nhất để bắt đầu ăn dặm.

Hy vọng với những thông tin bài viết chia sẻ đã giải đáp được thắc mắc trẻ 4 tháng ăn dặm được không và ăn như thế nào đúng cách. Tất cả đều phụ thuộc vào sự phát triển của từng trẻ để lựa chọn được cách ăn dặm phù hợp. 

Đăng ký tham gia ngay Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé để tham khảo ngân hàng thực đơn với nhiều món ăn khác nhau dành cho trẻ ăn dặm thay đổi khẩu vị.

*Lưu ý: Để có thể nhận được thêm những lời khuyên chi tiết phù hợp với tình trạng sức khỏe cho mẹ và bé, bạn hãy tư vấn thêm các bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng ở các cơ sở y tế gần nhất.

Theo dõi Fanpage Dinh dưỡng Mẹ và Bé bằng cách bấm “Thích Trang” để cập nhật kiến thức bổ ích cho mẹ và bé: https://www.facebook.com/dinhduongmevabe.com.vn.