LIỆU CÓ BẦU DÙNG KHÁNG SINH ĐƯỢC KHÔNG? KHÁNG SINH CÓ ẢNH HƯỞNG GÌ TỚI SỨC KHỎE VÀ THAI NHI KHÔNG?

Bài viết được thẩm định bởi PGS.TS. Phạm Ngọc Khái, Giảng viên cao cấp,
Trường Đại học Y Dược Thái Bình, Chủ tịch Hội Dinh dưỡng Việt Nam.

Khi mang bầu ngoài các chế độ dinh dưỡng thì việc sử dụng thuốc cũng là một trong các vấn đề cần quan tâm. Vậy có bầu uống kháng sinh được không và dùng như thế nào là hợp lý. Để giải đáp thắc mắc này Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé sẽ cùng bạn tìm hiểu qua thông tin bên dưới. 

Tìm hiểu bầu dùng kháng sinh được không

1. Thuốc kháng sinh là gì? 3 nhóm thuốc kháng sinh 

Có bầu uống kháng sinh được không? Đầu tiên mẹ bầu cần phải tìm hiểu xem thực chất kháng sinh là gì. Kháng sinh chính là các loại dược phẩm có khả năng chống nấm, kháng virus, chống nhiễm khuẩn. 

Hiện nay kháng sinh được phân chia thành 3 nhóm phổ biến nhất bao gồm:

• Penicillin đây là thuốc kháng sinh phổ hẹp nên chỉ được sử dụng để khi mắc phải một số bệnh nhiễm trùng. 
• Tetracyclin hoặc Ampicillin là kháng sinh phổ rộng và có thể tấn công vào những bệnh mà vi khuẩn gây ra. 
• Thuốc Sulfa như là Septra, Trimethoprim…

Một số nhóm thuốc kháng sinh 

Mẹ bầu uống kháng sinh khi không cần thiết có sao không? Đối với trường hợp mẹ bầu sử dụng thuốc kháng sinh trong trường hợp không cần thiết có thể gặp phải những tác dụng phụ không mong muốn. Mẹ và thai nhi đều có nguy cơ gặp phải phơi nhiễm kháng sinh. 

2. Mẹ bầu dùng kháng sinh khi mang thai

Vậy bầu uống kháng sinh khi nào? Trong một số trường hợp bác sĩ sẽ kê đơn kháng sinh cho mẹ bầu để điều trị bệnh lý. Tuy nhiên khi uống kháng sinh cần đảm bảo quan tâm đến những yếu tố dưới đây:

2.1 Theo quyết định dùng thuốc từ bác sĩ

Trong 3 tháng đầu tiên của thai kỳ thai nhi rất dễ chịu những ảnh hưởng do chưa phát triển hoàn thiện. Các hệ thống mô và cơ quan chỉ mới bắt đầu được hình thành. 

Một số loại thuốc khi mẹ bầu sử dụng sẽ không ảnh hưởng đến thai nhi. Tuy nhiên song song với đó cũng sẽ có những thuốc gây nên tác động xấu tới sự phát triển của em bé và tăng nguy cơ gây dị tật bẩm sinh. Vậy nên khi sử dụng kháng sinh cho mẹ bầu bác sĩ điều trị sẽ căn cứ theo nhiều yếu tố khác nhau như là:

• Thời điểm mang thai của mẹ
• Loại kháng sinh được sử dụng 
• Liều lượng khi sử dụng thuốc.
• Những tác dụng phụ mà thuốc có thể gây ra
• Thời gian sử dụng các loại kháng sinh như thế nào

Ngoài cân nhắc những yếu tố trên thì khi sử dụng kháng sinh cho mẹ bầu còn cần cân nhắc tới cả các yếu tố khác như là: mục tiêu cần tiêu diệt là gì, khả năng kháng thuốc như thế nào, nguy cơ ảnh hưởng tới thai kỳ ra sao…

Hiện nay rất hiếm của loại thuốc nào chống chỉ định trong mọi tình huống và đi kèm đó là không phải thuốc nào cũng luôn luôn an toàn. Vậy nên bác sĩ cần giải thích về các quyết định sử dụng kháng sinh khi mang thai, sử dụng kết hợp thêm những biện pháp điều trị bệnh khác để hạn chế rủi ro. 

Việc tuân thủ đúng các mốc khám thai cũng rất quan trọng giúp bác sĩ nắm được tình trạng của mẹ và thai nhi để quyết định có nên dùng kháng sinh hay không.

2.2 Những loại kháng sinh an toàn cho mẹ bầu

Hiện nay trên thị trường có khá nhiều loại kháng sinh an toàn cho mẹ bầu đang được sử dụng. Dưới đây là một số nhóm để bạn tham khảo thêm thông tin:

• Penicillin bao gồm có Amoxicillin và Ampicillin. 
• Cephalosporin bao gồm có Cefaclor và Cephalexin. 
•  Erythromycin
• Clindamycin

2.3 Những loại kháng sinh gây rủi ro khi mang thai

Đi kèm với những loại kháng sinh không gây ảnh hưởng đến mẹ bầu thì sẽ có những loại có nguy cơ gây rủi ro. Một trong những loại kháng sinh mẹ bầu cần tránh đó là Tetracyclin. Nguyên nhân là khi sử dụng sẽ làm mất men răng của em bé đang trong giai đoạn phát triển. Vậy nên loại kháng sinh này được khuyến cáo chỉ sử dụng sau tuần thứ 15 thai kỳ. 

Sử dụng kháng sinh dựa theo nhiều yếu tố

Ngoài ra còn có Sulfa được sử dụng để kết hợp với Trimethoprim dùng được sử dụng để điều trị nhiễm trùng đường tiết niệu. Tuy rằng không gây ra dị tật bẩm sinh ở trẻ nhưng sử dụng tiêm trong giai đoạn đầu mang thai dễ gây ra vàng da trẻ sơ sinh. Loại kháng sinh này chỉ nên sử dụng cho các tháng cuối. 

3. Phân loại kháng sinh ảnh hưởng tới thai nhi

Có bầu uống kháng sinh được không? Mẹ bầu có thể sử dụng những loại kháng sinh để điều trị bệnh khi mang theo theo chỉ định của bác sĩ. Tuy nhiên cần phải tránh sử dụng một số loại loại kháng sinh để không ảnh hưởng tới sức khỏe. 

Trên thực tế thì các nghiên cứu y khoa không thể thực hiện được các thí nghiệm về sử dụng kháng sinh trên phụ nữ mang thai. Vậy nên sẽ thường dựa theo các dữ liệu nghiên cứu trên động vật và theo thực tế. 

Vào năm 1979, cơ quan quản lý thực phẩm và dược phẩm Hoa Kỳ viết tắt là FDA đã phát triển về hệ thống phân loại kháng sinh có nguy cơ ảnh hưởng không tốt đến mẹ bầu như sau:

• Loại A: Theo các dữ liệu thu thập từ thực tế thì kháng sinh loại A sẽ ảnh hưởng chủ yếu trong vòng 3 tháng đầu tiên của thai kỳ. Hiện cũng chưa có thông tin kháng sinh nhóm này gây ảnh hưởng cho trẻ khi tiêm vào 3 tháng giữa và 3 tháng cuối thai kỳ. 
• Loại B: Tuy chưa có nghiên cứu chính xác nào về ảnh hưởng của kháng sinh này. Tuy nhiên một số nghiên cứu đã cho thấy sự ảnh hưởng trên động vật. 
• Loại C: Loại kháng sinh này được nghiên cứu trên động vật và có kết quả là gây ảnh hưởng thai nhi là dị tật hoặc tử vong. Vậy nên loại thuốc này chỉ được kê toa khi đạt lợi ích điều trị lớn hơn nguy cơ. 
• Loại D: Kháng sinh loại này đã có những bằng chứng khi sử dụng gây ra những rủi ro cho thai nhi nhưng cũng có tác dụng điều trị. Vậy nên nhóm thuốc này chỉ được cân nhắc sử dụng trong trường hợp thai phụ bị đe dọa tới tính mạng hay không thể thay thế các loại thuốc khác điều trị. 
• Loại X: Loại thuốc kháng sinh này đã có dữ liệu chứng minh gây ảnh hưởng cả trên người và động vật. Kháng sinh này không cho phép sử dụng cho thai phụ hay phụ nữ nghi ngờ có thai. 

4. Những điều mẹ bầu cần lưu ý khi dùng kháng sinh

Bầu dùng kháng sinh cần theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Để tránh những ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe cả mẹ và bé cần phải lưu ý đến những vấn đề sau: 

4.1 Tác dụng phụ khi dùng kháng sinh

Khi sử dụng thuốc kháng sinh ngoài tác dụng điều trị thì có thể xảy ra những tác dụng phụ. Người dùng có thể gặp phải một số phản ứng như đau dạ dày, dị ứng, dị tật bẩm sinh ở thai nhi và nặng hơn là ảnh hưởng đến tính mạng. 

Trong quá trình thuốc kháng sinh hoạt động để tiêu diệt các tác nhân gây bệnh cho cơ thể có thể sẽ tiêu diệt một số vi khuẩn có lợi. Vì vậy mà sẽ làm giảm đi khả năng phòng và chống lại một số tác nhân gây bệnh bên ngoài. 

Trong thai kỳ, mẹ cũng có thể xuất hiện nhiều thay đổi sinh lý khác như bầu 5 tháng ra sữa non có sao không, và những điều này cần được theo dõi song song để tránh nhầm lẫn với tác dụng phụ của thuốc.

4.2 Kháng kháng sinh

Với những trường hợp lạm dụng kháng sinh có thể tạo ra điều kiện thuận lợi để các vi khuẩn tăng khả năng chịu đựng và từ đó kháng thuốc. Thuốc kháng sinh có thể mất đi tác dụng không như ban đầu sau một thời gian sử dụng. 

Lưu ý dùng kháng sinh khi mang bầu 

Sử dụng kháng sinh không đúng cách, lạm dụng kháng sinh có thể gây ra tình trạng các loại vi khuẩn kháng thuốc ngày càng nhiều. Vì vậy mà nhiều căn bệnh xuất hiện ngày càng khó điều trị hơn. 

Trong nhiều trường hợp, mẹ có thể chăm sóc sức khỏe bằng các biện pháp an toàn hơn, chẳng hạn tìm hiểu nặn mụn có ảnh hưởng đến thai nhi không trước khi tự ý xử lý tại nhà thay vì dùng thuốc.

Bài viết trên Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé đã chia sẻ thông tin về mẹ bầu uốn kháng sinh được không và có sao không. Khi gặp những vấn đề không tốt về sức khỏe mẹ bầu nên đến các cơ sở y tế để được thăm khám. Chỉ nên sử dụng thuốc kháng sinh khi được bác sĩ kê đơn và chỉ định để tránh ảnh hưởng đến sức khỏe.