Đa ối là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và phương pháp điều trị

Bài viết được thẩm định bởi TS.BS. Dương Lan Dung - Phó Trưởng phòng Đào tạo, Nguyên Phó Trưởng phòng Nghiên cứu khoa học - Bệnh viện Phụ sản Trung ương.

Một trong những bệnh lý sản khoa gây nguy hiểm cho mẹ và thai nhi, đó là đa ối khi mang thai. Vậy đa ối là gì, triệu chứng và dấu hiệu như thế nào để mẹ bầu có thể nhận biết và xử trí kịp thời? Tất cả các thông tin này sẽ được Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé giải đáp qua bài viết dưới đây.

1. Đa ối là gì?

Đa ối (Polyhydramnios) là tình trạng tích tụ quá nhiều nước ối bao quanh thai nhi, gây ra cảm giác nặng nề và khó chịu cho mẹ bầu. Tình trạng này xảy ra khi cơ chế cân bằng sản xuất và hấp thụ nước ối bị xáo trộn, khiến lượng nước ối tăng lên bất thường. Nước ối có vai trò vô cùng quan trọng, giúp bảo vệ thai nhi khỏi chấn thương, nhiễm trùng, đồng thời tạo môi trường lý tưởng để thai nhi phát triển.

Thông thường, lượng nước ối sẽ tăng dần đến khoảng 1 lít vào tuần thai 37 và giảm xuống còn khoảng 0,5 lít vào tuần 40. Thai nhi liên tục nuốt nước ối và thải ra qua nước tiểu để duy trì sự cân bằng này. Khi cơ chế điều hòa bị ảnh hưởng, thể tích nước ối có thể tăng lên đến 2 lít hoặc thậm chí 3 lít, vượt xa mức bình thường, gây ra tình trạng đa ối.

Để chẩn đoán chính xác, bác sĩ sẽ thực hiện siêu âm và đo chỉ số nước ối (A.F.I: amniotic fluid index). Mẹ bầu được xác định là đa ối khi chỉ số này vượt quá 25 cm. Đây là một phương pháp gián tiếp giúp ước lượng thể tích nước ối, từ đó đưa ra đánh giá và có biện pháp xử lý kịp thời để đảm bảo an toàn cho cả mẹ và bé.

Việc theo dõi đúng mốc khám thai quan trọng sẽ giúp bác sĩ phát hiện sớm bất thường về nước ối và can thiệp kịp thời nếu cần.

Bác sĩ sẽ tiến hành siêu âm và đo chỉ số nước ối nhằm đưa ra chẩn đoán chính xác

2. Nguyên nhân gây đa ối khi mang thai

Vậy tại sao lại có tình trạng đa ối khi mang thai? Nước ối chính là sản phẩm thải từ thận của thai nhi và nó sẽ ra vào phổi, dạ dày theo một chu trình khép kín, liên tục. Như vậy lượng nước ối sẽ được duy trì ổn định, không nhiều và cũng không ít.

Trường hợp lượng nước ối ở mức cao và không tự điều chỉnh được, cả mẹ và bé sẽ đều gặp phải 1 số vấn đề nghiêm trọng. Trên thực tế, có nhiều trường hợp đa ối không tìm ra nguyên nhân. Các nguyên nhân gây đa ối khi mang thai ở mẹ có thể do:

2.1 Mẹ có bệnh lý đái tháo đường

Theo một số nghiên cứu cho thấy 10% mẹ bầu có bệnh lý đái tháo đường trước hoặc sau mang thai gặp phải tình trạng đa ối khi mang thai nếu không được kiểm soát tốt. Đặc biệt là trong giai đoạn quý 3 của thai kỳ.

Mẹ bị tiểu đường và lượng đường trong máu không được kiểm soát, lượng đường trong máu thai nhi tăng cao làm thai nhi đi tiểu nhiều ,dẫn đến tăng lượng nước ối. Vậy nên, mẹ bầu giảm lượng đường trong máu là có thể giảm được lượng nước ối.

2.2 Mẹ mang song thai hoặc đa thai

Với những mẹ bầu mang song thai hoặc đa thai, sự trao đổi nước ối có thể diễn ra không được cân bằng. Một bào thai có thể ít nước ối hơn và bào thai còn lại nhiều nước ối.

Với mẹ bầu mang song thai hoặc đa thai, nước ối có thể trao đổi không đều

2.3 Bất thường ở bào thai

Tình trạng dư ối có thể liên quan đến các bất thường về cấu trúc hoặc di truyền ở thai nhi. Một trong những nguyên nhân phổ biến là do các khiếm khuyết giải phẫu ảnh hưởng đến khả năng nuốt và xử lý nước ối của thai nhi. 

Các bất thường này bao gồm khiếm khuyết ở hệ thần kinh trung ương như khuyết tật ống thần kinh, vô sọ.

Các dị tật khác ở hệ tiêu hóa, tim mạch, cơ xương, tiết niệu sinh dục, sứt môi và hở hàm ếch, cũng như hẹp môn vị. Khi không thể nuốt đủ lượng nước ối cần thiết, lượng dịch bao quanh thai nhi sẽ tích tụ và gây ra tình trạng đa ối.

Ngoài ra, bất thường về nhiễm sắc thể cũng là một nguyên nhân đáng chú ý. Các hội chứng di truyền như Down (Trisomy 21), Edwards (Trisomy 18) và Patau (Trisomy 13) đều có thể dẫn đến tình trạng đa ối. Những hội chứng này thường đi kèm với các dị tật bẩm sinh khác, ảnh hưởng đến sự phát triển bình thường của thai nhi.

Trong trường hợp mang song thai, hội chứng truyền máu song thai (TTTS) cũng là một nguyên nhân thường gặp gây ra đa ối. Hội chứng này xảy ra khi một thai nhi nhận quá nhiều máu từ nhau thai trong khi thai còn lại nhận quá ít. Thai nhi nhận nhiều máu sẽ có lượng nước tiểu tăng lên, dẫn đến dư ối, trong khi thai còn lại có thể bị thiểu ối.

2.4. Các nguyên nhân khác gây đa ối

Ngoài những nguyên nhân phổ biến đã nêu trên, đa ối còn có thể xuất phát từ một số yếu tố ít gặp hơn, liên quan đến những bất thường của rau thai và các bệnh lý phức tạpnhư u mạch máu màng đệm, viêm nội mạc tử cung và phù rau thai,..

Bên cạnh đó, một số trường hợp đa ối là do nhiễm trùng trong thai kỳ do các loại vi khuẩn và virus như giang mai, rubella, toxoplasma, parvovirus hoặc CMV (Cytomegalovirus).

Nếu mẹ đang lo lắng bầu bị sốt siêu vi phải làm sao, hãy đi khám sớm để được đánh giá nguyên nhân, theo dõi thai và được hướng dẫn chăm sóc phù hợp theo chỉ định bác sĩ.

Đa ối cũng có thể là biểu hiện của các bệnh lý hiếm gặp

3. Một số dấu hiệu nhận biết tình trạng đa ối ở mẹ bầu

Khi lượng nước ối tích tụ quá nhiều, mẹ bầu có thể nhận thấy một số triệu chứng rõ rệt do áp lực lên tử cung và các cơ quan xung quanh. Mặc dù đa ối nhẹ thường không có dấu hiệu rõ ràng, nhưng ở mức độ từ trung bình đến nặng, mẹ bầu có thể gặp phải các biểu hiện sau:

• Khó thở do tử cung chèn ép lên phổi.
• Sưng phù ở bàn chân hoặc mắt cá chân.
• Đau và căng tức ở vùng bụng.
• Ợ nóng và táo bón do tử cung gây áp lực lên dạ dày và ruột.
• Tăng tần suất đi tiểu vì bàng quang bị chèn ép.
• Cảm giác co thắt hoặc căng cứng ở các cơ tử cung.

Ngoài ra, bác sĩ có thể nghi ngờ tình trạng đa ối khi thăm khám và nhận thấy các dấu hiệu dưới đây:

• Kích thước tử cung lớn hơn nhiều so với tuổi thai.
• Khó khăn khi xác định vị trí của thai nhi trong tử cung.
• Nghe tiếng tim thai không rõ ràng.

4. Đa ối khi mang thai có gây nguy hiểm không?

Mẹ bầu bị đa ối khi mang thai sẽ lo lắng sợ rằng tình trạng đa ối có nguy hiểm không và đa ối ảnh hưởng gì đến thai nhi khi gặp phải. Đa ối xuất hiện càng sớm trong thai kỳ và lượng dịch ối càng cao thì nguy cơ biến chứng càng tăng. Dưới đây là 1 số rủi ro mà các mẹ bầu có thể gặp phải khi mắc chứng đa ối như là:

• Các tình huống sinh không thuận lợi cho mẹ ví dụ sinh ngôi mông.
• Lượng chất lỏng trong tử cung mẹ cao sẽ có nguy cơ vỡ ối sớm.
• Sa dây rốn.
• Bong - rau.
• Thai chết lưu.
• Sự tăng trưởng và phát triển của thai nhi không được tốt.
• Để an toàn mẹ cần sinh mổ và vì vậy có thêm rủi ro so với sinh thường, có thể gặp nhiễm trùng hậu sản.
• Em bé sinh non nên các chức năng bộ phận chưa được hoàn thiện, có thể mẹ sẽ được cho thuốc steroid để giúp phổi của em bé trưởng thành nhanh hơn.
• Khả năng bị chảy máu hay băng huyết sau sinh ở những bà mẹ bị đa ối thường cao hơn. Điều này là do tử cung bị chèn ép do lượng ối lớn và không thể co lại hoàn toàn như thông thường.
• Thai chết lưu, đây là trường hợp xấu nhất có thể xảy ra.

Trên thực tế, thường không có biến chứng trong phần lớn các trường hợp đa ối nhẹ (dư ối). Tất nhiên những rủi ro này còn thay đổi tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng và nguyên nhân gây ra đa ối. Ngay sau khi em bé được sinh ra, lượng chất lỏng dư thừa cũng tháo ra và người mẹ cảm thấy thoải mái hơn ngay lập tức.

Thai kỳ xuất hiện đa ối sớm và lượng ối cao thường đi kèm rủi ro biến chứng cao hơn

5. Phương pháp chẩn đoán đa ối 

Khi các dấu hiệu lâm sàng như kích thước tử cung lớn bất thường, khó sờ thấy thai hay khó nghe tim thai xuất hiện, bác sĩ sẽ chỉ định các xét nghiệm chuyên sâu để chẩn đoán chính xác tình trạng đa ối. Siêu âm là phương pháp quan trọng và hữu ích nhất, cho phép đánh giá trực tiếp lượng nước ối 

Ngoài ra, siêu âm còn giúp xác định các nguyên nhân tiềm ẩn như dị tật thai nhi, đa thai hoặc hội chứng truyền máu song thai. Độ tin cậy của chẩn đoán phụ thuộc rất nhiều vào kinh nghiệm của bác sĩ và chất lượng thiết bị siêu âm.

Sau khi chẩn đoán, bác sĩ có thể yêu cầu thực hiện thêm một số xét nghiệm cận lâm sàng như xét nghiệm máu, nghiệm pháp dung nạp đường huyết, hoặc chọc ối làm nhiễm sắc thể đồ. 

Ở giai đoạn đầu thai kỳ, siêu âm cũng giúp kiểm tra vị trí làm tổ để loại trừ các tình huống nguy hiểm như thai ngoài tử cung.

Bác sĩ có thể chỉ định thêm một số xét nghiệm cận lâm sàng để xác định nguyên nhân gây đa ối

6. Cần chuẩn bị gì khi bị đa ối trong thai kỳ?

Khi được chẩn đoán đa ối, mẹ bầu thường băn khoăn về cách xử lý và điều trị. Tùy thuộc vào mức độ nặng nhẹ của tình trạng mà bác sĩ sẽ có phác đồ điều trị phù hợp:

• Đa ối mức độ nhẹ: Tình trạng đa ối mức độ nhẹ thường không cần can thiệp điều trị mà chỉ cần theo dõi định kỳ bằng siêu âm. Mẹ bầu vẫn có thể tiếp tục thai kỳ khỏe mạnh và sinh con đủ tháng, thường vào tuần thứ 39 - 40.
• Đa ối mức độ trung bình: Phác đồ xử lý đối trường hợp đa ối ở mức trung bình là theo dõi bằng siêu âm. Mẹ bầu chỉ cần nhập viện khi có các triệu chứng khó chịu như khó thở hoặc đau bụng. Tại bệnh viện, mẹ sẽ được nghỉ ngơi, dưỡng thai tại giường và theo dõi sát sao. Bác sĩ sẽ cân nhắc chỉ định chọc ối để làm xét nghiệm sinh hóa và tế bào nếu cần thiết, tùy thuộc vào tuổi thai và nguyên nhân gây đa ối.
• Đa ối mức độ nặng: Tình trạng đa ối ở mức độ nặng thường liên quan đến các bất thường của thai nhi. Bác sĩ sẽ chỉ định chọc ối để giảm bớt lượng nước ối, giúp mẹ bầu cảm thấy dễ chịu hơn, giảm căng cứng bụng và khó thở. Dịch ối được lấy ra cũng dùng để xét nghiệm tìm nguyên nhân như bất thường nhiễm sắc thể hoặc nhiễm trùng ở thai nhi. 

Trong trường hợp thai trên 34 tuần có đa ối nặng gây quá tải cho tuần hoàn của mẹ, bác sĩ có thể cân nhắc bấm ối chủ động để giảm áp lực, hỗ trợ quá trình chuyển dạ và hạn chế các biến chứng nguy hiểm. Khi thực hiện, bác sĩ sẽ hết sức thận trọng, để nước ối chảy ra từ từ và luôn sẵn sàng cho tình huống chuyển sang mổ lấy thai nếu cần.

7. Những lưu ý khi bị tình trạng đa ối 

Mẹ bầu gặp phải đa ối khi mang thai cần lưu ý đến một số điều sau:

• Thăm khám để được điều trị kịp thời. Điều này tránh những ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe của mẹ và bé.
• Cần quan tâm và lưu ý đến chế độ dinh dưỡng khi mang thai.
• Đảm bảo đủ thời gian nghỉ ngơi cho cả mẹ và thai nhi. Mẹ nên có những hoạt động giúp thư giãn và có tinh thần thỏa mái như nghe nhạc, massage…
• Kiểm soát cân nặng hợp lý trong quá trình mang thai.
• Tầm soát dị tật thai nhi, tầm soát tiểu đường để không ảnh hưởng đến mẹ và bé.
• Nên tìm hiểu các kiến thức về dấu hiệu dọa sinh sớm để có thể xử lý được kịp thời.

Chế độ dinh dưỡng khi mẹ bầu bị đa ối cần được quan tâm đúng mức

8. Những câu hỏi thường gặp về tình trạng đa ối

8.1. Chỉ số bao nhiêu là bị đa ối?

Theo các chuyên gia y tế, một mẹ bầu được xác định là đa ối khi chỉ số ối (AFI) lớn hơn 25 cm hoặc độ sâu xoang ối lớn nhất (SDP) vượt quá 8 cm. Chỉ số này thể hiện lượng nước ối đã vượt quá mức bình thường, có thể gây ra những biến chứng nếu không được theo dõi và xử lý kịp thời.

8.2. Nên ăn uống như thế nào khi bị đa ối?

Khi bị đa ối, mẹ bầu nên điều chỉnh chế độ ăn uống để kiểm soát lượng nước nạp vào cơ thể. Ưu tiên các loại thực phẩm giàu protein và chất béo lành mạnh, đồng thời hạn chế thực phẩm và đồ uống chứa nhiều nước hoặc muối. Nên tránh các loại trái cây mọng nước như dưa hấu, cam, dứa, cũng như các món ăn chế biến sẵn, nhiều muối và đồ ngọt.

8.3. Có cách nào làm giảm nước ối không?

Việc tự ý tìm cách làm giảm nước ối mà không có chỉ định y tế có thể gây nguy hiểm. Tuy nhiên, mẹ bầu có thể hỗ trợ kiểm soát tình trạng này bằng cách hạn chế tiêu thụ các thực phẩm và đồ uống có tính lợi tiểu hoặc chứa nhiều đường. Thay vào đó, hãy duy trì chế độ ăn uống lành mạnh và sinh hoạt khoa học. Trong trường hợp đa ối nặng gây khó chịu, bác sĩ có thể chỉ định can thiệp y khoa như chọc ối để giảm bớt áp lực.

8.4. Bị đa ối có sinh thường được không?

Việc sinh thường hay sinh mổ sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm mức độ đa ối và tình trạng sức khỏe của cả mẹ và thai nhi. Nếu là đa ối nhẹ và không có các biến chứng như ngôi thai bất thường hoặc suy thai, mẹ bầu vẫn có thể sinh thường. Tuy nhiên, nếu đa ối nặng hoặc có các yếu tố rủi ro khác, bác sĩ sẽ chỉ định sinh mổ để đảm bảo an toàn tối đa.

8.5. Chẩn đoán bị đa ối tuần 36 - 37 của thai kỳ có sinh sớm được không?

Chẩn đoán đa ối vào những tuần cuối thai kỳ không đồng nghĩa với việc phải sinh sớm. Bác sĩ sẽ theo dõi sát sao để đánh giá mức độ và các dấu hiệu bất thường. Chỉ khi xuất hiện các triệu chứng nguy hiểm như khó thở, bụng căng cứng, đau tức ngực, mẹ bầu mới cần nhập viện và có thể được chỉ định sinh sớm nếu cần thiết, nhằm đảm bảo an toàn cho cả mẹ và bé.

8.6. Bị đa ối có phòng ngừa được hay không?

Mặc dù không thể phòng ngừa tuyệt đối, mẹ bầu có thể giảm nguy cơ đa ối bằng cách duy trì lối sống khoa học và kiểm soát các yếu tố nguy cơ. Cụ thể, cần xây dựng một chế độ ăn uống lành mạnh, hạn chế đồ ngọt để kiểm soát đường huyết (đặc biệt với những người có nguy cơ tiểu đường thai kỳ) và thăm khám thai định kỳ theo lịch hẹn của bác sĩ để sớm phát hiện và xử lý các vấn đề bất thường.

Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé đã cùng các mẹ tìm hiểu tình trạng đa ối khi mang thai. Đa ối là vấn đề bất thường trong sản khoa và cần được phát hiện sớm để không ảnh hưởng đến sức khỏe mẹ và bé. Chúc mẹ có một thai kỳ an toàn và khỏe mạnh.

*Để có thể nhận được thêm những lời khuyên chi tiết phù hợp với tình trạng sức khỏe cho mẹ và bé, bạn hãy tư vấn thêm các bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng ở các cơ sở y tế gần nhất.

Theo dõi Fanpage Dinh dưỡng Mẹ và Bé bằng cách bấm “Thích Trang” để cập nhật kiến thức bổ ích cho mẹ và bé.

https://www.facebook.com/dinhduongmevabe.com.vn