Thai ngoài tử cung là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách xử lý

Bài viết được thẩm định bởi TS.BS. Dương Lan Dung - Phó Trưởng phòng Đào tạo, Nguyên Phó Trưởng phòng Nghiên cứu khoa học - Bệnh viện Phụ sản Trung ương.

Thai ngoài tử cung là tình trạng nguy hiểm, xảy ra khi phôi thai làm tổ ở ngoài buồng tử cung, thường gặp nhất ở vòi trứng. Nếu không phát hiện sớm và xử trí kịp thời, biến chứng này có thể đe dọa tính mạng và ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe sinh sản của người mẹ. Hôm nay, hãy cùng Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé tìm hiểu nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và hướng xử lý an toàn trong trường hợp có thai ngoài tử cung.

1. Thai ngoài tử cung là gì? 

Thai ngoài tử cung là gì? Thai ngoài tử cung là tình trạng phôi thai không làm tổ trong buồng tử cung mà phát triển ở vị trí khác như vòi trứng, ổ bụng, buồng trứng hoặc cổ tử cung. Thông thường, sau khi được thụ tinh, trứng sẽ di chuyển theo vòi trứng vào buồng tử cung để làm tổ. Tuy nhiên, khi quá trình di chuyển này bị cản trở, phôi thai có thể dừng lại và phát triển sai vị trí, gây ra thai ngoài tử cung. 

Phụ nữ có tiền sử viêm nhiễm vùng chậu, viêm vòi trứng, viêm phần phụ, từng phẫu thuật ống dẫn trứng hoặc mang vòng tránh thai có nguy cơ cao gặp phải tình trạng này. Người hút thuốc lá, rối loạn nội tiết, hay mang thai trên 35 tuổi cũng là nhóm đối tượng dễ mắc chửa ngoài tử cung hơn bình thường.

Thai ngoài tử cung có thể gây ra nguy hiểm cho mẹ bầu

Vậy có thai ngoài tử cung có lên 2 vạch không? Câu trả lời là có, thai ngoài tử cung vẫn lên hai vạch. Que thử thai phát hiện hormone thai kỳ hCG (Human Chorionic Gonadotropin), do tế bào nuôi của thai được tiết ra ngay khi phôi thai bắt đầu làm tổ, bất kể vị trí làm tổ là trong hay ngoài tử cung. Vì vậy, kết quả hai vạch chỉ xác nhận bạn đã có thai, nhưng không thể xác định vị trí làm tổ của thai. Để chẩn đoán chính xác thai ngoài tử cung, bạn cần được khám chuyên khoa, siêu âm và xét nghiệm máu định lượng hCG.

Việc tuân thủ các mốc quan trọng khám thai ngay từ đầu thai kỳ giúp phát hiện sớm vị trí làm tổ của thai và giảm nguy cơ biến chứng nguy hiểm.

2. Nguyên nhân dẫn đến thai ngoài tử cung?

Thai ngoài tử cung có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, chủ yếu liên quan đến bất thường trong cấu trúc hoặc chức năng của vòi trứng. Một số nguyên nhân cụ thể như:

• Dị tật hoặc tổn thương vòi trứng: Khi vòi trứng bị dị dạng bẩm sinh, trứng thụ tinh của thai phụ có thể bị cản trở trong quá trình di chuyển vào tử cung.
• Viêm nhiễm đường sinh dục: Các bệnh lý viêm nhiễm như viêm phần phụ, viêm vòi trứng, bệnh lây truyền qua đường tình dục có thể làm tổn thương niêm mạc, gây sẹo hoặc dính, cản trở đường đi của trứng.
• Hẹp hoặc chèn ép vòi trứng: Khối u, mô sẹo hoặc các tổn thương khác khiến vòi trứng thu hẹp, làm hợp tử không di chuyển vào tử cung để làm tổ đúng vị trí.
• Có thói quen hút thuốc lá: Nicotin và các chất độc trong khói thuốc làm giảm chức năng lông mao trong vòi trứng, khiến trứng khó di chuyển đúng hướng.
• Mất cân bằng nội tiết tố: Sự thay đổi hormone của phụ nữ mang thai, đặc biệt khi dùng thuốc hỗ trợ sinh sản, cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình di chuyển của trứng, gây ra nguy cơ chửa ngoài tử cung.

Như vậy, có nhiều nguyên nhân thai ngoài tử cung khác nhau đến từ yếu tố bẩm sinh đến lối sống. Thăm khám định kỳ và điều trị các bệnh viêm nhiễm, lây truyền qua đường tình dục là cách phòng ngừa tình trạng này.

Một số tình trạng nhiễm trùng toàn thân như bầu bị sốt siêu vi trong giai đoạn sớm cũng cần được theo dõi sát vì có thể ảnh hưởng đến quá trình làm tổ của phôi thai.

Có nhiều nguyên nhân gây ra tình trạng thai ngoài tử cung 

3. Dấu hiệu mang thai ngoài tử cung tháng đầu mà mẹ cần biết

Các biểu hiện của thai ngoài tử cung thường xuất hiện sớm nhưng dễ bị nhiều mẹ bầu nhầm lẫn với dấu hiệu mang thai bình thường hoặc dọa sảy thai

Thường phát hiện thai ngoài tử cung ở tuần thứ mấy? Thai ngoài tử cung thường được phát hiện qua siêu âm và xét nghiệm máu trong khoảng tuần thứ 5 đến tuần thứ 8 của thai kỳ (tính từ ngày đầu kỳ kinh cuối). Trong thời gian này, nếu siêu âm không thấy túi thai trong buồng tử cung trong khi đó nồng độ hormone hCG tăng chậm, không tăng gấp đôi sau mỗi 48–72 giờ như thai trong tử cung, bác sĩ sẽ nghĩ đến thai ngoài tử cung. 

Dưới đây là các triệu chứng mang thai ngoài tử cung thường gặp:

• Dấu hiệu như có thai: Người phụ nữ vẫn có những biểu hiện quen thuộc như chậm kinh, thử que hai vạch, nôn nghén, mệt mỏi, căng tức ngực. Tuy nhiên, khi siêu âm nhiều lần không thấy túi thai trong buồng tử cung thì đây có thể là dấu hiệu của thai ngoài tử cung.
• Ra huyết âm đạo bất thường: Máu ra không trùng với kỳ kinh, có thể ít, kéo dài và khác về màu sắc thường sẫm hơn, loãng hoặc ít hơn bình thường. Nếu đã được chẩn đoán có thai mà vẫn ra huyết bất thường, đó là triệu chứng nghĩ đến thai ngoài tử cung.
• Đau bụng dưới: Cơn đau thường xuất hiện âm ỉ hoặc từng cơn ở một bên bụng dưới tương ứng với vị trí thai làm tổ và có thể đau dữ dội, lan khắp ổ bụng nếu thai ngoài tử cung bị vỡ, khiến các mẹ bầu phải nhập viện cấp cứu ngay.
• Dấu hiệu toàn thân: Khi thai ngoài tử cung vỡ, người bệnh có thể gặp tình trạng mất máu trong ổ bụng dẫn đến choáng váng, chóng mặt, mệt mỏi, thậm chí ngất xỉu.
• Khó chịu khi đi tiểu hoặc đi ngoài: Một số trường hợp mẹ bầu có cảm giác mót rặn, đau khi đi vệ sinh do máu và dịch tràn vào ổ bụng gây kích thích.

Nhận biết sớm biểu hiện chửa ngoài tử cung là rất quan trọng để bảo vệ tốt sức khỏe sinh sản. Khi thấy dấu hiệu bất thường nào, bạn nên đến cơ sở y tế để được kiểm tra và tư vấn ngay!

Phát hiện sớm dấu hiệu chửa ngoài tử cung giúp bảo vệ sức khỏe sinh sản

4. Mang thai ngoài tử cung nguy hiểm ra sao?

Hiểu rõ mang thai ngoài tử cung là sao sẽ giúp mẹ bầu nhận biết mức độ nguy hiểm của tình trạng này. Đây là cấp cứu sản khoa nghiêm trọng, nếu không phát hiện và điều trị sớm có thể gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe, khả năng sinh sản, thậm chí là tính mạng của người mẹ.

Một số nguy cơ khi mang thai ngoài tử cung mà mẹ bầu cần chú ý:

• Nguy cơ vỡ khối thai và xuất huyết ổ bụng: Thai ngoài tử cung thường làm tổ sai vị trí, nếu ở vòi trứng rất dễ vỡ. Khi thai phát triển, các gai nhau xâm lấn vào mô xung quanh khiến vòi trứng bị rách, gây xuất huyết trong ổ bụng. Mẹ bầu có thể bị đau bụng dữ dội, choáng, da tái nhợt, mạch nhanh và có nguy cơ tử vong nếu không cấp cứu kịp thời.
• Nguy cơ tái phát cao: Phụ nữ từng bị thai ngoài tử cung có khả năng tái phát cao gấp rất nhiều so với người bình thường. Nguyên nhân do các tổn thương ở vòi trứng hoặc do bệnh lý đi kèm như viêm nhiễm, u xơ, đặt vòng tránh thai…
• Dễ dẫn đến vô sinh: Khi phát hiện muộn, thai ngoài tử cung có thể khiến vòi trứng bị hủy hoại nghiêm trọng. Việc phẫu thuật hoặc nội soi lấy thai có thể để lại sẹo, làm giảm khả năng trứng và tinh trùng gặp nhau, từ đó tăng nguy cơ vô sinh thứ phát.
• Thai chết lưu và nhiễm trùng máu: Nếu bỏ qua các dấu hiệu mang thai ngoài tử cung, bào thai có thể chết lưu mà không được xử lý kịp thời. Khi đó, thai phân hủy trong cơ thể người mẹ, gây nhiễm trùng cơ quan sinh dục và đe dọa đến tính mạng.

Trong những lần mang thai tiếp theo, nhiều mẹ băn khoăn thai chậm phát triển thì phải làm sao, vì tiền sử thai ngoài tử cung có thể ảnh hưởng đến tuần hoàn và quá trình làm tổ.

Thai ngoài tử cung có giữ được không?

Không, thai ngoài tử cung không thể giữ lại được. Tình trạng này xảy ra khi thai làm tổ ở vị trí không phù hợp (thường là vòi trứng) và không thể phát triển thành em bé. Nếu không được can thiệp kịp thời, khối thai có thể vỡ ra, gây xuất huyết nghiêm trọng đe dọa tính mạng người mẹ. Việc điều trị bắt buộc là loại bỏ khối thai bằng thuốc hoặc phẫu thuật theo chỉ định của bác sĩ để đảm bảo an toàn cho người mẹ.

5. Biện pháp điều trị thai ngoài tử cung 

Thai ngoài tử cung là một tình trạng sản khoa nguy hiểm, đòi hỏi được chẩn đoán và điều trị sớm để bảo vệ tính mạng cũng như khả năng sinh sản. Tùy theo vị trí làm tổ, kích thước khối thai,mức độ chảy máu và tình trạng sức khỏe của mẹ, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Dưới đây là hai biện pháp điều trị thai ngoài tử cung thường được áp dụng phổ biến hiện nay:

• Điều trị nội khoa: Với những trường hợp phát hiện sớm, khối thai còn nhỏ, chưa có chảy máu trong ổ bụng, người bệnh ổn định, bác sĩ có thể chỉ định dùng thuốc Methotrexate. Thuốc có tác dụng làm ngừng sự phát triển của tế bào thai, giúp cơ thể tự hấp thu dần khố thai mà không cần phẫu thuật. Phương pháp này giúp giảm thiểu tổn thương vòi trứng và bảo tồn khả năng sinh sản.
• Điều trị ngoại khoa: Khi khối thai đã lớn, có dấu hiệu rỉ máu hoặc nguy cơ vỡ, hoặc không đáp ứng với điều trị nội khoa thì bác sĩ sẽ tiến hành can thiệp phẫu thuật. Nếu phát hiện sớm, có thể mổ nội soi để loại bỏ thai ngoài tử cung và bảo tồn vòi trứng. Trong trường hợp khối thai đã vỡ hoặc chảy máu ổ bụng nhiều, cần mổ mở để cầm máu và loại bỏ khối tổn thương để an toàn.

6. Dinh dưỡng hỗ trợ phục hồi sau điều trị thai ngoài tử cung

Sau khi điều trị thai ngoài tử cung, cơ thể mẹ cần thời gian để phục hồi cả thể chất lẫn tinh thần. Bên cạnh việc nghỉ ngơi hợp lý và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ, chế độ dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng giúp tái tạo máu, tăng sức đề kháng và hỗ trợ quá trình lành thương.

Những nhóm thực phẩm nên bổ sung sau điều trị thai ngoài tử cung:

• Thực phẩm giàu chất dinh dưỡng: Ưu tiên bổ sung rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, hạt và sản phẩm từ sữa. Các loại thực phẩm này sẽ giúp tăng cường sức khỏe tổng thể, cải thiện năng lượng cho cơ thể sau quá trình điều trị.
• Thực phẩm giàu sắt: Mất máu là tình trạng thường gặp sau điều trị, vì vậy cần bổ sung thực phẩm chứa nhiều sắt như thịt đỏ, gan, trứng, ngũ cốc nguyên hạt và các loại hạt. Sắt giúp tái tạo hồng cầu, cải thiện tình trạng thiếu máu và phục hồi nhanh hơn.
• Thực phẩm giàu chất chống oxy hóa: Trái cây tươi (cam, việt quất, dâu tây, táo) và rau củ như cà rốt, bông cải xanh, rau bina giúp trung hòa các gốc tự do, giảm viêm và thúc đẩy quá trình hồi phục tế bào. Dầu ô-liu và các loại hạt cũng là lựa chọn tốt.
• Thực phẩm chứa Omega-3: Cá hồi, cá ngừ, hạt chia, hạt lanh và dầu cá là nguồn Omega-3 dồi dào giúp giảm viêm, hỗ trợ tái tạo mô tổn thương và cân bằng hormone.
• Thực phẩm chống viêm tự nhiên: Gừng, tỏi, hành tây, đậu Hà Lan và chanh sẽ giúp giảm viêm, hỗ trợ hệ miễn dịch và tăng cường khả năng hồi phục của cơ thể.
• Thực phẩm giàu chất xơ: Bổ sung rau xanh, hoa quả, ngũ cốc nguyên hạt và hạt giúp cải thiện hệ tiêu hóa, tránh táo bón một tình trạng dễ gặp sau khi điều trị.

Khi mang thai trở lại, mẹ cũng nên được theo dõi lượng nước ối để kịp thời nhận biết đa ối là gì và các bất thường liên quan đến sự phát triển của thai.

Thai ngoài tử cung là một biến chứng nguy hiểm, đòi hỏi phải được phát hiện và điều trị kịp thời, đồng thời có chế độ dinh dưỡng, nghỉ ngơi hợp lý để phục hồi sức khỏe. Trang bị kiến thức chăm sóc sau điều trị sẽ giúp mẹ bảo vệ khả năng sinh sản. Đăng ký ngay Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé để được chuyên gia đồng hành trong hành trình chăm sóc sức khỏe.

*Lưu ý: Để có thể nhận được thêm những lời khuyên chi tiết phù hợp với tình trạng sức khỏe cho mẹ và bé, bạn hãy tư vấn thêm các bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng ở các cơ sở y tế gần nhất.

Theo dõi Fanpage Dinh dưỡng Mẹ và Bé bằng cách bấm “Thích Trang” để cập nhật kiến thức bổ ích cho mẹ và bé.

https://www.facebook.com/dinhduongmevabe.com.vn