MẸ THIẾU SỮA SAU SINH PHẢI LÀM SAO? DẤU HIỆU, NGUYÊN NHÂN VÀ CÁCH KÍCH SỮA HIỆU QUẢ

Bài viết được thẩm định bởi PGS.TS. Phạm Ngọc Khái, Giảng viên cao cấp,
Trường Đại học Y Dược Thái Bình, Chủ tịch Hội Dinh dưỡng Việt Nam.

Sau khi sinh nguồn dinh dưỡng thiết yếu của trẻ phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn sữa mẹ. Nếu mẹ thiếu sữa trẻ có nguy cơ thiếu chất hoặc phải bổ sung thêm bằng sữa công thức. Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé sẽ cùng các mẹ tìm hiểu kỹ hơn về vấn đề này qua bài viết bên dưới. 

Tìm hiểu tình trạng mẹ thiếu sữa sau sinh 

1. Mẹ thiếu sữa sau sinh là như thế nào? 

Đầu tiên chúng ta cần biết được mẹ thiếu sữa sau sinh là như thế nào? Đây hiện tượng sau khi sinh xong vú của người mẹ tiết ra rất ít sữa và không đáp ứng đủ nhu cầu của em bé. Mẹ cũng cần phân biệt với hiện tượng tắc sữa cũng hay thường gặp, đó là tình trạng người mẹ đang có sữa bình thường nhưng vì một lý do nào đó mà tuyến sữa ngưng tiết. 

Tuy thiếu sữa không làm mẹ đau đớn hay ảnh hưởng tới sức khỏe nhưng nếu tình trạng này kéo dài và không được xử lý kịp thời thì mẹ có thể vĩnh viễn không đủ sữa cho con. 

2. Những nguyên nhân thiếu sữa do mẹ

Một số nguyên nhân chính gây ra tình trạng mẹ thiếu sữa sau sinh như sau:

2.1 Mẹ không cho trẻ bú thường xuyên hay chỉ cho bú trong khoảng thời gian rất ngắn

Lượng sữa được tuyến vú tiết ra sẽ tùy theo nhu cầu của em bé. Trong trường hợp mẹ không cho em bé bú thường xuyên hay bú lắt nhắt với khoảng thời gian ngắn. Như vậy cơ thể sẽ tưởng rằng nhu cầu sữa của trẻ ít và kéo theo lượng sữa tiết ra cũng ít dần đi và dẫn đến mẹ thiếu sữa sau sinh.

2.2 Tinh thần của mẹ không thoải mái, căng thẳng

Trong cơ thể của chúng ta có hai loại hormone quan trọng ảnh hưởng tới tuyến sữa đó là Prolactin và Oxytocin. Người mẹ có tâm trạng lo lắng hay căng thẳng sẽ gây ra vấn đề ức chế sự sản sinh của hai loại hormone này.

2.3 Mẹ đang bị thiếu dinh dưỡng 

Nếu trong giai đoạn sau sinh mẹ không có được chế độ thực đơn hợp lý. Ở giai đoạn này, chế độ dinh dưỡng của mẹ cho con bú đóng vai trò quan trọng hơn bao giờ hết vì chỉ cần thiếu hụt một nhóm chất cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn sữa tiết ra. Điều này dẫn đến mất sự cân bằng giữa các chất, không đáp ứng đủ nhu cầu cho cơ thể để tạo sữa.

Khi này mẹ không chỉ thiếu sữa sau sinh mà chất lượng sữa của mẹ cũng rơi vào tình trạng thiếu chất, mẹ phải nhận biết được dấu hiệu sữa mẹ thiếu chất để có thể khắc phục kịp thời không ảnh hưởng đến bé. Một số dấu hiệu sữa mẹ thiếu chất mà mẹ cần lưu ý gồm bé chậm tăng cân, bú xong vẫn đói hoặc ngủ không sâu giấc.

Vậy nên thực đơn của các bà đẻ là vô cùng quan trọng. Mẹ cũng cần lưu ý bổ sung những loại thực phẩm hỗ trợ tăng tiết sữa. 

2.4 Sử dụng những loại thực phẩm gây mất sữa 

Ngoài những loại thực phẩm giúp tuyến sữa tăng tiết thì bên cạnh đó sẽ có những loại gây mất sữa. Nếu mẹ không biết và vô tình ăn phải có thể là nguyên nhân khiến lượng sữa giảm dần. 

2.5 Mẹ có tiền sử bệnh lý liên quan tuyến vú

Một số mẹ thiếu sữa sau sinh nếu như trước đó từng có tiền sử bệnh lý như là viêm tuyến vú, áp xe tuyến vú, thiểu sản tuyến vú, từng thực hiện phẫu thuật ngực,... 

2.6 Thiếu sữa do sót rau 

Sau sinh nhiều mẹ có thể gặp phải tình trạng sót rau. Nhau thai có thể bám một phần hoặc tất cả ở thành tử cung. Đây là trường hợp hiếm gặp. Nếu gặp phải mẹ sẽ cảm nhận được những cơn đau do tử cung bị co bóp. Ngoài ra, lượng hormone Progesterone sẽ giảm xuống và ảnh hưởng đến tuyến vú tiết sữa. 

2.7 Sử dụng thuốc kháng sinh 

Đối với những mẹ sinh mổ cần sử dụng thêm một số loại thuốc như kháng viêm, giảm đau,... Nếu như mẹ có cơ thể dị ứng với các thành phần của thuốc có thể là nguyên nhân gây ra mất sữa. 

2.8 Dùng máy hút sữa sai cách

Máy hút sữa đang là dụng cụ được rất nhiều mẹ sử dụng. Tuy nhiên nếu các mẹ không dùng đúng cách có thể là nguyên nhân gây ra tình trạng thiếu sữa và tổn thương đầu vú của mẹ. Nhiều mẹ sau khi hút sữa thường quên cho trẻ bú trực tiếp nên không kích thích tuyến vú tăng tiết. 

Một số nguyên nhân gây thiếu sữa

3. Nguyên nhân thiếu sữa do trẻ sơ sinh 

3.1 Trẻ bú ít, ngủ nhiều 

Thông thường với những trẻ dưới 3 tháng tuổi cơ thể bé còn non yếu, dung tích dạ dày nhỏ nên bú ít. Nếu tình trạng này vẫn duy trì khi bé lớn hơn thì cơ thể của mẹ sẽ tự hiểu là nhu cầu sữa của trẻ ít. Điều này làm tuyến vú không tăng tiết sữa nữa mà sẽ giảm lại. 

3.2 Bé quen với sữa công thức và không bú sữa mẹ 

Với những mẹ sau sinh chưa kịp có sữa về thường sử dụng sữa công thức để thay thế. Khi trẻ đã quen với loại sữa này sẽ không muốn bú sữa mẹ. Nguyên nhân là sữa mẹ có vị nhạt hơn và dẫn đến tuyến sữa hạn chế tiết dần. 

4. Mẹ thiếu sữa sau sinh phải làm sao?

Khi mẹ thiếu sữa sau sinh phải làm sao? Mẹ có thể thực hiện theo những phương pháp sau:

4.1 Cho trẻ bú càng sớm càng tốt 

Ngay sau khi bé chào đời nên để trẻ được bú sữa mẹ và tiếp xúc trực tiếp với làn da của mẹ. Với những mẹ sinh mổ, câu hỏi sinh mổ bao lâu có sữa rất phổ biến; thường sau 24–72 giờ sữa sẽ về tùy cơ địa và mức độ tiếp xúc da kề da với bé. Điều này sẽ kích thích bé tăng được phản xạ tìm đến vú của mẹ khi nào đói. Không những vậy, trẻ bú mẹ sẽ giúp tuyến sữa được tăng tiết nhiều hơn, khắc phục được tình trạng mẹ thiếu sữa sau sinh. 

Mẹ nên cho bé bú khoảng 2 tiếng một cữ. Trường hợp bé ngủ nhiều hơn 3 tiếng mẹ cần phải đánh thức bé dậy bú. 

4.2 Quan tâm đến chế độ ăn uống hàng ngày 

Mẹ cần quan tâm đến thực đơn hàng ngày của mình đảm bảo đa dạng nguồn thực phẩm để cung cấp đủ chất dinh dưỡng. Như vậy cơ thể của mẹ mới đáp ứng được nhu cầu về năng lượng cho cả mẹ và em bé. 

Một lưu ý quan trọng đó là trong khẩu phần ăn luôn đảm bảo 4 nhóm chất sau:

• Chất đạm có nhiều trong một số thực phẩm như thịt, cá, trứng, sữa, đậu,...
• Chất béo có nhiều trong các loại hạt, dầu ô liu,...
• Chất đường bột có trong gạo, khoai lang, khoai tây,...
• Vitamin và khoáng chất có ở các loại rau củ quả, trái cây tươi.

Mẹ cần ăn uống đầy đủ dinh dưỡng

4.3 Cho trẻ bú đúng cách 

Cách mà mẹ cho trẻ bú cũng là một trong những nguyên nhân gây ra tình trạng thiếu sữa sau sinh. Vậy nên mẹ cần chuẩn bị cho mình những kiến thức để biết tư thế bú đúng. Mẹ có thể tham gia vào các lớp học tiền sản trước khi sinh. 

Ngoài ra, mẹ nên cho trẻ bú hoàn toàn bằng sữa mẹ, hạn chế tối đa việc sử dụng sữa công thức hay núm vú giả. 

4.4 Mẹ không sử dụng các chất kích thích 

Những chất kích thích là yếu tố nguy hiểm có thể gây ra các ảnh hưởng đến hệ hô hấp và sự phát triển trí não của trẻ. Vậy nên mẹ cần tránh sử dụng đồ uống có cồn, rượu, bia, thuốc lá,... Ngoài ra, nhiều mẹ cũng thắc mắc sữa mẹ để ngoài được bao lâu, đặc biệt khi vắt ra để dành; với nhiệt độ phòng mát mẻ, sữa thường bảo quản được 4 giờ nhưng cần lưu trữ đúng cách để đảm bảo an toàn cho bé.

4.5 Luôn giữ tinh thần thoải mái, vui vẻ

Ngoài chế độ ăn uống thì mẹ cũng cần lưu ý đến việc giữ tinh thần lạc quan, thoải mái. Nhiều mẹ sau sinh có tâm lý rất nhạy cảm và là nguyên nhân gây ra trầm cảm. Trầm cảm kéo dài không chỉ làm mẹ bị thiếu sữa sau sinh mà còn ảnh hưởng tới sức khỏe. 

4.6 Massage ngực 

Một trong những cách xử lý được nhiều người áp dụng đó là massage ngực. Ngoài mang đến tác dụng tránh bị thiếu sữa sau sinh còn giúp kích thích tuyến sữa tăng tiết, tránh áp xe ngực.

Massage ngực tốt cho tuyến vú của mẹ

4.7 Khắc phục ở trẻ

Ngoài các nguyên nhân gây thiếu sữa sau sinh mẹ cần khắc phục thì còn lưu ý đến một số điều sau:

• Mẹ hãy dạy cho bé làm quen từ từ cách ngậm và bắt vú mẹ. Điều này giúp bé thường xuyên bú mẹ, tăng kích thích tuyến sữa và gắn kết tình cảm mẹ con. 
• Nếu không phải là trường hợp bắt buộc thì không nên cho bé sử dụng sữa công thức.

Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé vừa chia sẻ những thông tin hữu ích về tình trạng mẹ thiếu sữa sau sinh. Hy vọng rằng với kinh nghiệm và kiến thức trên sẽ giúp ích cho các mẹ. 

Ngoài ra, mẹ có thể tham khảo Ngân hàng thực đơn dinh dưỡng để xây dựng chế độ dinh dưỡng cân đối bổ sung đầy đủ các chất dinh dưỡng cần thiết cho mẹ để giúp sữa mẹ về nhiều hơn cũng như là chất lượng sữa mẹ tốt hơn. Tại đây mẹ sẽ dễ dàng thiết lập thực đơn hàng ngày với các món ăn ngon đa dạng khác nhau giúp mẹ ăn ngon miệng hơn cải thiện được hiệu quả hấp thu chất dinh dưỡng.