Đăng nhập
Đăng kí
Đăng kí lớp học
Quá trình phát triển của thai nhi qua từng tuần - Chế độ dinh dưỡng của mẹ
Thích
Bài viết được thẩm định bởi TS.BS. Dương Lan Dung - Phó Trưởng phòng Đào tạo, Nguyên Phó Trưởng phòng Nghiên cứu khoa học - Bệnh viện Phụ sản Trung ương.
Quá trình phát triển của thai nhi là hành trình kỳ diệu đánh dấu từng bước lớn lên của em bé trong bụng mẹ. Việc hiểu rõ sự thay đổi qua từng giai đoạn giúp mẹ theo dõi sát sao sức khỏe thai kỳ, chủ động điều chỉnh chế độ ăn uống, nghỉ ngơi và thăm khám hợp lý. Cùng Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé tìm hiểu cụ thể từng cột mốc phát triển của thai nhi và chế độ dinh dưỡng cho bé trong suốt 40 tuần thai ngay tại bài viết dưới đây!
1. Quá trình phát triển của thai nhi qua từng tuần
Các giai đoạn phát triển của thai nhi là hành trình sinh học phức tạp, kéo dài suốt 40 tuần thai kỳ. Việc nắm rõ diễn biến của các giai đoạn phát triển của thai nhi còn giúp mẹ chuẩn bị tốt hơn cho từng thay đổi thể chất, tâm lý cũng như chế độ dinh dưỡng phù hợp để bé chào đời khỏe mạnh.
Trong giai đoạn theo dõi sự phát triển của thai nhi, mẹ cũng đừng quên nắm rõ các mốc quan trọng khám thai để được thăm khám và tầm soát đầy đủ ở từng thời điểm.
1.1 Giai đoạn tam cá nguyệt thứ nhất (3 tháng đầu của thai kỳ)
Tam cá nguyệt đầu tiên là giai đoạn quá trình hình thành thai, kéo dài từ ngày đầu của chu kỳ kinh cuối đến hết tuần thứ 12 của thai kỳ. Trong ba tháng đầu này, từ một tế bào hợp tử nhỏ bé, phôi sẽ dần hình thành thành bào thai với những đặc điểm cơ bản nhất của cơ thể người. Đây cũng là thời điểm cơ thể người mẹ trải qua nhiều thay đổi mạnh mẽ, thể hiện qua các dấu hiệu mang thai sớm như ốm nghén, buồn nôn, mệt mỏi, thay đổi cảm xúc,…
Tam cá nguyệt đầu tiên kéo dài từ ngày đầu của chu kỳ kinh cuối đến hết tuần thứ 12
Quá trình phát triển của thai nhi trong tam cá nguyệt đầu tiên:
| Tuần 1 |
Dù chưa có sự thụ thai thực sự, cơ thể mẹ đã bắt đầu chuẩn bị cho hành trình mang thai. Lớp nội mạc tử cung dày lên, tạo môi trường lý tưởng để trứng đã thụ tinh có thể bám vào và phát triển. |
| Tuần 2 | Đây là thời điểm rụng trứng. Nếu trứng gặp tinh trùng khỏe mạnh, quá trình thụ tinh sẽ xảy ra, mở đầu cho sự hình thành phôi thai. |
| Tuần 3 | Hợp tử được tạo thành sau thụ tinh sẽ di chuyển xuống tử cung. Lúc này, các tế bào phân chia liên tục để tạo nên phôi thai nhỏ bé. |
| Tuần 4 | Phôi thai bắt đầu làm tổ trong tử cung, kích thước khoảng 2mm. Túi ối hình thành để bao quanh và bảo vệ phôi, còn nhau thai sẽ bắt đầu phát triển để nuôi dưỡng thai nhi trong bụng mẹ suốt thai kỳ. |
| Tuần 5 | Tim thai đã bắt đầu đập yếu ớt. Ống thần kinh, nền tảng hình thành não bộ và tủy sống đang phát triển mạnh. Đây cũng là giai đoạn quan trọng cần bổ sung đầy đủ axit folic để ngăn ngừa dị tật. |
| Tuần 6 | Cấu trúc đầu, mắt, mũi, miệng dần xuất hiện. Tay chân của thai nhi bắt đầu nhú ra như những chồi nhỏ. Mẹ bầu có thể bắt đầu cảm nhận các triệu chứng ốm nghén rõ rệt hơn. |
| Tuần 7 | Khuôn mặt thai nhi tiếp tục phát triển. Hệ xương hình thành bước đầu, cơ quan cũng bắt đầu có sự phân hóa. Tim thai đập mạnh và rõ ràng hơn. |
| Tuần 8 | Phôi chính thức chuyển thành thai nhi. Tất cả các cơ quan chính được định hình rõ nét hơn, dây rốn phát triển mạnh để vận chuyển oxy và chất dinh dưỡng. |
| Tuần 9 |
Khuôn mặt bắt đầu có đường nét, xương và răng hình thành. Tim thai có thể được nghe qua thiết bị Doppler. |
| Tuần 10 | Ngón tay, ngón chân phân biệt rõ ràng. Các cơ quan như gan, thận, não, tim hoạt động mạnh mẽ để hỗ trợ sự phát triển của thai nhi nhanh chóng. |
| Tuần 11 | Khuôn mặt của bé đã trở nên rộng hơn, hai mắt cách xa nhau, mí mắt kết hợp lại và tai cụp xuống thấp. |
| Tuần 12 | Ở tuần tuổi thai nhi này, các cơ quan trong cơ thể thai nhi đã hoạt động tương đối hoàn chỉnh. Thai dài khoảng 5,715 cm, nặng tầm 14 gram. Đây cũng là thời điểm mẹ bầu thường giảm bớt cảm giác buồn nôn và mệt mỏi. |
Tới tuần thứ 8 đã có thể thấy rõ sự phát của thai nhi
1.2 Giai đoạn tam cá nguyệt thứ hai (3 tháng giữa)
Giai đoạn tam cá nguyệt thứ hai từ tuần 13 đến hết tuần 27 mang lại nhiều thay đổi tích cực cho mẹ và bé như cơn ốm nghén dịu bớt, mẹ bắt đầu cảm nhận được những cú đạp đầu tiên, và thai nhi phát triển nhanh về cấu trúc, giác quan lẫn chuyển động. Dưới đây là những mốc quan trọng trong các giai đoạn phát triển của thai nhi từ tuần 13 đến tuần 27:
| Tuần 13 |
Dài khoảng 7,72 cm, nặng khoảng 21,3 gram. Mắt và tai của bé giờ đây đã rõ ràng hơn, cánh tay bé phát triển cân đối với cơ thể. Vân tay cũng bắt đầu xuất hiện và hình thành trên các ngón tay của bé. |
| Tuần 14 |
Da dày hơn, lông tơ xuất hiện, cơ quan sinh dục ngoài hoàn thiện. Thai nhi có cân nặng trung bình khoảng 42,5g, chiều dài xương đùi khoảng 8,89 cm. |
| Tuần 15 |
Các cơ quan bên trong như tai, ruột di chuyển về đúng vị trí. Phổi bước đầu phát triển, bé bắt đầu có các chuyển động có chủ đích như mút tay. |
| Tuần 16 |
Môi và tai đã hình thành đầy đủ, bé có thể phản ứng với ánh sáng từ bên ngoài dù mắt vẫn nhắm. |
| Tuần 17 |
Da bé được bao phủ bởi lớp sáp vernix giúp bảo vệ khỏi nước ối và tránh mất nước. |
| Tuần 18 |
Khi chạm tay vào bụng, em bé có thể đạp nhẹ, dấu hiệu thai nhi 18 tuần tuổi khỏe mạnh là đá, đấm hoặc nấc. |
| Tuần 19 |
Thai nhi tiếp tục phát triển với tóc mọc trên đầu, thận có khả năng tạo nước tiểu, và các vùng não liên quan đến giác quan phát triển nhanh chóng. |
| Tuần 20 |
Mẹ cảm nhận được cú hích nhẹ, bé bắt đầu ngậm ngón tay cái, nắm dây rốn và luyện tập phản xạ nắm bắt, nấc cụt. Bé đã phát triển lớp mỡ dưới da, ngón tay nhỏ xíu, và cơ quan sinh sản của bé gái, bé trai cũng đang phát triển. |
| Tuần 21 |
Bé cảm nhận được sáng tối, có phản ứng với âm thanh, hệ tiêu hóa và các cơ quan quan trọng đang phát triển, đồng thời bé hoạt động mạnh mẽ trong bọc nước ối. |
| Tuần 22 |
Thai nhi phát triển nhanh chóng với cơ thể dần hoàn chỉnh, các cơ quan nội tạng cần thiết được hình thành. Bé bắt đầu cử động mạnh mẽ, có lông bảo vệ da, và các giác quan, bao gồm vị giác và cảm nhận va chạm, cũng bắt đầu hoàn thiện. |
| Tuần 23 |
Bắt đầu tăng trưởng nhanh chóng và phát triển các cơ quan, đặc biệt là hệ hô hấp. Bắt đầu có các hoạt động rõ rệt hơn, như thay đổi tư thế, và có thể hít thở nước ối, chuẩn bị cho sự phát triển độc lập của phổi. |
| Tuần 24 |
Thai nhi phát triển rõ rệt về hệ hô hấp, phổi bắt đầu tạo surfactant – chất giúp phổi giãn nở khi hít thở sau sinh. |
| Tuần 25 |
Tóc thai nhi bắt đầu dày và đen hơn, mí mắt đóng kín nhưng có thể phản ứng với ánh sáng. Bé thích "nhảy múa", nghe được âm thanh, và các vân tay cùng tế bào cảm nhận đang hình thành, trong khi phổi bé bắt đầu phát triển mao mạch để tập hít thở. |
| Tuần 26 |
Bé bắt đầu mở và nhắm mắt, đánh dấu bước đầu trong phát triển thị giác, mặc dù vẫn chưa nhìn rõ xung quanh. Không gian tử cung chật chội khiến bé thường chọn tư thế đầu xuống dưới, chuẩn bị cho việc sinh, nhưng cần theo dõi các dấu hiệu bất thường và thăm bác sĩ nếu cần. |
| Tuần 27 |
Bé đã nhận diện được giọng nói của mẹ và bố, có thể nghe âm thanh xung quanh và phản ứng với thay đổi nhiệt độ. Bé bắt đầu mút ngón tay cái và thay đổi tư thế trong tử cung, giúp phát triển các chức năng và chuẩn bị cho quá trình sinh. |
Tam cá nguyệt thứ hai từ tuần 13 đến hết tuần 27
1.3 Giai đoạn tam cá nguyệt thứ ba (3 tháng cuối)
Đây là giai đoạn cuối cùng của quá trình phát triển của thai nhi, cũng là thời điểm bé tăng cân nhanh và hoàn thiện toàn bộ các cơ quan để chuẩn bị chào đời.
| Tuần 28 |
Các cơ quan quan trọng như phổi và hệ tiêu hóa của bé đã dần hoàn thiện, bé có khả năng nuốt và tiêu hóa thức ăn. Bé thường nằm trong tư thế ngôi trước chẩm phải, và mắt, não của bé cũng phát triển, chuẩn bị cho việc chào đời với tư thế đầu xuống, chân lên. |
| Tuần 29 |
Bé hoạt động mạnh mẽ với các cử động và cú đạp rõ rệt, và việc đếm số lần đạp giúp theo dõi sức khỏe của thai nhi. Não và hệ thần kinh của bé phát triển nhanh, đầu chiếm phần lớn cơ thể, bé có khả năng nhắm và mở mắt, đồng thời phản ứng với nhiệt độ cơ thể. |
| Tuần 30 |
Thai nhi có kích thước tương đương một cái bắp cải, trong khi không gian tử cung dần hạn chế. Thai nhi bắt đầu phân biệt ánh sáng và bóng tối, thính lực phát triển, và có thể phản ứng với âm thanh lớn. |
| Tuần 31 |
Bé bắt đầu mút ngón tay, phát triển móng tay móng chân, tự đào thải nước tiểu và đã hình thành giấc ngủ, với sự phát triển của tủy xương để sản xuất tế bào hồng cầu. |
| Tuần 32 |
Da bé trở nên dày và mờ đục, các cơ quan gần như hoàn thiện, chỉ còn phổi và não tiếp tục phát triển. Ở tuần này, bé có cân nặng trung bình 1.901g, chiều dài xương đùi khoảng 61mm. |
| Tuần 33 |
Não bé đang phát triển mạnh mẽ, giúp bé nhận thức môi trường xung quanh, phản ứng với ánh sáng và bắt đầu mở hé mắt, trong khi hệ hô hấp gần như hoàn thiện và bé tích tụ chất béo để chuẩn bị cho những tuần cuối của thai kỳ. |
| Tuần 34 |
Hệ tiêu hóa, hô hấp và thần kinh của bé đã hoàn thiện, giúp bé có thể hấp thụ dinh dưỡng từ sữa mẹ, trong khi lớp vernix bảo vệ da bé và tinh hoàn của bé trai đã di chuyển xuống bìu, sẵn sàng cho quá trình sinh nở. |
| Tuần 35 |
Bé có thể quay đầu và dịch chuyển sâu xuống xương chậu, chuẩn bị cho quá trình sinh, trong khi phổi đã phát triển gần hoàn chỉnh và bác sĩ có thể đề xuất xét nghiệm liên cầu khuẩn nhóm B để kiểm tra nguy cơ nhiễm trùng. |
| Tuần 36 |
Bé bắt đầu dự trữ năng lượng, lớp sáp bã nhờn biến mất, thính giác hoàn thiện, mí mắt và hộp sọ mềm đã phát triển, trong khi hệ tiêu hóa chưa hoạt động và sẽ hoàn thiện sau vài năm đầu đời. Bé có thể đã quay đầu xuống, sẵn sàng cho việc chào đời. |
| Tuần 37 |
Bé đã quay đầu xuống xương chậu, hệ miễn dịch và não bộ phát triển đầy đủ, phổi đủ khả năng tự thở, và bé có thể thực hiện các động tác như cầm nắm và mút tay, mặc dù không gian tử cung đã khá chật chội khiến bé ít di chuyển hơn. |
| Tuần 38 |
Tất cả các cơ quan đã hoàn thiện, da bé trở nên trắng hồng, bé có các phản xạ cầm nắm, mút tay, và móng chân đã mọc, phổi vẫn tiếp tục trưởng thành, và bé đã sẵn sàng cất tiếng khóc khi chào đời. |
| Tuần 39 |
Bé phát triển mạnh về não, da có màu hồng đỏ, và bắt đầu đạp mạnh, trong khi tư thế đầu đã quay xuống dưới chuẩn bị cho sinh nở, và các cơ quan như xương sọ, cơ bắp tay chân, móng tay, móng chân gần như hoàn thiện. |
| Tuần 40 |
Đây là thời điểm dự sinh. Mọi cơ quan đã hoàn thiện hoàn toàn. |
| Tuần 41 |
Nếu bé chưa chào đời thì được xem là quá ngày dự sinh. Thai phụ cần được theo dõi và có thể được chỉ định can thiệp y khoa để đảm bảo an toàn cho mẹ và bé. |
Tam cá nguyệt thứ ba bắt đầu từ tuần 28 đến hết tuần 40
2. Chế độ dinh dưỡng cho mẹ bầu theo từng giai đoạn phát triển của thai nhi
Chế độ ăn uống hợp lý đóng vai trò vô cùng quan trọng trong sự phát triển thai nhi qua từng tuần, giúp bé tăng trưởng khỏe mạnh và hỗ trợ mẹ có một thai kỳ an toàn, ít biến chứng. Lựa chọn thực phẩm phù hợp theo từng giai đoạn sẽ giúp đáp ứng đúng nhu cầu dinh dưỡng cho cả mẹ và bé.
2.1 Nguyên tắc xây dựng thực đơn cho mẹ bầu
Xây dựng thực đơn khoa học giúp mẹ bầu kiểm soát cân nặng, tăng cường sức khỏe và tạo nền tảng vững chắc cho quá trình phát triển của thai nhi. Dưới đây là những nguyên tắc dinh dưỡng quan trọng mà mẹ nên áp dụng trong suốt thai kỳ:
- Chọn thực phẩm giàu dinh dưỡng nhưng ít calo: Ưu tiên các nguồn protein nạc như thịt gà, cá, đậu, sữa ít béo. Đây là những thực phẩm giúp cung cấp dưỡng chất và năng lượng cần thiết cho thai nhi, đồng thời hỗ trợ mẹ kiểm soát cân nặng hạn chế tăng cân quá mức.
- Bổ sung nhiều chất xơ: Tăng cường rau xanh, trái cây tươi và ngũ cốc nguyên hạt trong bữa ăn hàng ngày. Chất xơ giúp mẹ cảm thấy no lâu, hỗ trợ tiêu hóa và ngăn ngừa tình trạng táo bón thường gặp trong thai kỳ.
- Kiểm soát khẩu phần ăn hợp lý: Thay vì ăn 3 bữa chính, mẹ nên chia thành 5 - 6 bữa nhỏ mỗi ngày. Kết hợp sử dụng đĩa nhỏ để kiểm soát lượng thức ăn nạp vào, giúp tránh cảm giác quá no hoặc tăng cân nhanh.
- Uống đủ nước: Duy trì từ 1,5 đến 2 lít nước mỗi ngày, có thể xen kẽ với nước trái cây không đường hoặc trà thảo mộc. Thói quen này giúp giảm cảm giác đói giả, hạn chế việc ăn vặt không cần thiết. Nếu mẹ còn băn khoăn lựa chọn loại nước phù hợp, có thể tham khảo thêm bầu nên uống nước gì để bổ sung nước đúng cách và an toàn.
- Tránh thực phẩm nhiều đường và dầu mỡ: Hạn chế bánh kẹo, nước ngọt có gas và đồ chiên rán. Các thực phẩm này vừa không cung cấp dưỡng chất thiết yếu vừa dễ khiến mẹ tăng cân nhanh và mệt mỏi.
- Thay thế chất béo bão hòa bằng cách chế biến lành mạnh: Ưu tiên các món hấp, luộc hoặc nướng thay cho chiên xào nhiều dầu mỡ để đảm bảo dinh dưỡng mà vẫn kiểm soát năng lượng hiệu quả.
- Tăng cường vitamin và khoáng chất: Bổ sung axit folic qua rau xanh, đậu và ngũ cốc giúp hỗ trợ hình thành ống thần kinh của thai nhi. Ngoài ra, mẹ nên chú ý bổ sung canxi (sữa, sữa chua) và sắt (thịt đỏ, đậu) để tăng cường sức khỏe xương và máu cho cả mẹ và bé.
Bên cạnh việc tuân thủ các nguyên tắc cơ bản, mẹ cũng có thể tham khảo thêm bà bầu nên ăn gì để xây dựng khẩu phần ăn đa dạng và đầy đủ dưỡng chất hơn.
Xây dựng thực đơn khoa học tạo nền tảng vững chắc cho quá trình phát triển của thai nhi
2.2 Chế độ dinh dưỡng theo từng giai đoạn tam cá nguyệt
Nhu cầu dinh dưỡng của mẹ bầu thay đổi theo từng giai đoạn phát triển của thai nhi. Vì vậy, khẩu phần ăn cũng cần điều chỉnh phù hợp để đáp ứng đủ năng lượng, hỗ trợ sự hình thành và phát triển toàn diện của bé, đồng thời giúp mẹ có một thai kỳ khỏe mạnh.
- Giai đoạn tam cá nguyệt thứ nhất: Đây là giai đoạn hình thành các cơ quan nền tảng của thai nhi, dù nhu cầu năng lượng chưa tăng nhiều. Mẹ cần chú trọng bổ sung 41,1mg sắt và 600mcg acid folic mỗi ngày, bắt đầu từ khi có thai và kéo dài đến sau sinh với mức tăng cân khoảng 0,5 - 2kg trong suốt giai đoạn này là hợp lý. Thực đơn nên nhẹ nhàng, giàu rau xanh, trái cây và thực phẩm giàu sắt để hạn chế thiếu máu.
- Giai đoạn tam cá nguyệt thứ hai: Thai nhi phát triển nhanh về chiều cao và khung xương nên nhu cầu năng lượng của mẹ thường tăng lên, trung bình 2200-2300 kcal/ngày (đối với phụ nữ có cân nặng trước mang thai bình thường và mức độ lao động nhẹ). Mẹ nên bổ sung thực phẩm giàu canxi, kẽm như tôm, cua, cá, trứng, sữa. Nhu cầu canxi khuyến nghị khoảng 1.080 - 1.440 mg/ngày. Duy trì 2 ly sữa mỗi ngày sẽ giúp hệ xương - răng của bé phát triển tốt.
- Giai đoạn tam cá nguyệt thứ ba: Đây là giai đoạn thai nhi tăng cân nhanh, nhu cầu năng lượng của mẹ cao nhất trong thai kỳ với mức năng lượng ~2.350–2.500 kcal/ngày
Thực đơn nên đủ nhóm chất, ưu tiên đạm, rau xanh, trái cây, các loại hạt và giảm tinh bột, chất béo nếu tăng cân quá nhanh. Song song đó, mẹ nên bổ sung thêm sắt, canxi và DHA để hỗ trợ não bộ, hệ thần kinh và xương phát triển tối ưu.
Nhu cầu dinh dưỡng của mẹ bầu sẽ thay đổi theo từng giai đoạn lớn lên của thai nhi
3. Những lưu ý quan trọng giúp thai nhi phát triển khoẻ mạnh
Chăm sóc sức khỏe toàn diện cho mẹ bầu đóng vai trò then chốt trong quá trình phát triển thai nhi. Những thói quen lành mạnh, chế độ dinh dưỡng hợp lý, kiểm tra y tế định kỳ và môi trường sống an toàn đều góp phần giúp thai nhi tăng trưởng tốt, giảm thiểu rủi ro trong thai kỳ.
- Kiểm tra tổng quát, tầm soát bệnh lý, yếu tố di truyền và tuân thủ lịch khám thai giúp phát hiện sớm bất thường, được tư vấn dinh dưỡng, tiêm chủng và theo dõi sự phát triển của bé.
- Ăn đa dạng nhóm chất, cung cấp đủ năng lượng, kết hợp bổ sung axit folic, sắt, i-ốt, canxi để hỗ trợ tạo máu, phát triển não bộ và xương thai nhi, phòng ngừa dị tật ống thần kinh.
- Uống đủ nước, ngủ đủ giấc, nghỉ ngơi hợp lý giúp duy trì huyết áp ổn định, giảm mệt mỏi và hỗ trợ tinh thần thoải mái.
- Chọn các bài tập phù hợp giúp cải thiện lưu thông máu, giảm đau lưng, ngừa táo bón, hỗ trợ tăng cân lành mạnh và sinh nở thuận lợi.
- Không hút thuốc, uống rượu hay dùng chất kích thích; tránh tiếp xúc hóa chất độc hại để bảo vệ thai nhi khỏi nguy cơ dị tật, sinh non và nhẹ cân.
- Lựa chọn trang phục thoải mái, giày dép chống trơn trượt; cân nhắc khi đi du lịch và quan hệ tình dục, luôn tham khảo ý kiến bác sĩ khi cần.
- Chủ động tìm hiểu biến chứng thai kỳ, đồng hành cùng bác sĩ có chuyên môn giúp thai kỳ ổn định và sinh nở an toàn.
Những điều mẹ cần lưu ý để thai nhi phát triển khỏe mạnh
Chăm sóc đúng cách và tuân thủ các lưu ý quan trọng sẽ giúp quá trình phát triển thai nhi diễn ra khỏe mạnh, giảm thiểu rủi ro và tạo nền tảng tốt cho sức khỏe lâu dài của trẻ. Những thói quen lành mạnh giúp mẹ bầu an toàn và thai nhi phát triển toàn diện. Tham khảo ngay Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé để nhận hướng dẫn chi tiết, giúp mẹ khỏe, bé phát triển tối ưu.
*Để có thể nhận được thêm những lời khuyên chi tiết phù hợp với tình trạng sức khỏe cho mẹ và bé, bạn hãy tư vấn thêm các bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng ở các cơ sở y tế gần nhất.
Theo dõi Fanpage Dinh dưỡng Mẹ và Bé bằng cách bấm “Thích Trang” để cập nhật kiến thức bổ ích cho mẹ và bé.
