Dấu hiệu và cách sơ cứu khi trẻ bị sặc sữa vào phổi ba mẹ nên biết

Bài viết được thẩm định bởi TS.BS. Dương Lan Dung - Phó Trưởng phòng Đào tạo, Nguyên Phó Trưởng phòng Nghiên cứu khoa học - Bệnh viện Phụ sản Trung ương.

Hiện tượng sặc sữa là khá phổ biến ở trẻ sơ sinh. Sặc sữa là hiện tượng sữa trào vào đường thở gây tắc nghẽn khiến bé khó thở, điều này rất nguy hiểm. Để biết được dấu hiệu trẻ bị sặc sữa vào phổi như thế nào, các bà mẹ cần biết được nguyên nhân tại sao trẻ mắc phải và cách khắc phục nhanh nhất. 

Vậy dấu hiệu trẻ bị sặc sữa vào phổi ra sao? Em bé bị sặc sữa phải làm sao? Hãy cùng Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé tìm hiểu ở bài viết dưới đây nhé!

1. Nguyên nhân làm trẻ bị sặc sữa vào phổi

Mũi là bộ phận được nối thông với cổ họng do vậy đôi khi sữa hoặc thức ăn khác có thể trào lên mũi dẫn đến hiện tượng trẻ sơ sinh bị sặc sữa lên mũi là cực kỳ phổ biến.

Vì khả năng kiểm soát các van đóng, mở ở chỗ cổ họng thông lên mũi của trẻ sơ sinh còn yếu nên trẻ khó có thể vừa thở vừa nuốt thức ăn. Nên khi thực hiện cùng lúc 2 việc này sẽ khiến thức ăn dễ trào lên mũi.

Bên cạnh đó, những lý do dưới đây cũng góp phần làm cho trẻ dễ bị sặc sữa hơn:

• Lỗ ở núm bình sữa quá to làm sữa chảy nhanh hoặc sữa mẹ quá nhiều, từ đó trẻ không nuốt kịp.
• Trong khi bú sữa, trẻ bị ho, hắt hơi, cười hoặc nấc.
• Trẻ có thói quen vừa bú vừa ngủ, nhưng lại không nuốt sữa kịp khiến sữa trào lên mũi, khí quản gây sặc.
• Trẻ đói quá nên vội bú sữa, bú nhanh quá sẽ dễ bị sặc, bị ọc sữa lên mũi.
• Trẻ bị mất tập trung khi đang bú sữa, ví dụ như mải nhìn hoặc nghe các chuyện xảy ra xung quanh, cười với người khác,…
• Khi trẻ quá đói, bé có xu hướng bú rất nhanh và vội vã, dẫn đến dễ bị sặc hoặc ọc sữa lên mũi.
• Trẻ bị phân tâm bởi những gì đang diễn ra xung quanh, ví dụ như mải nhìn, nghe ngóng hoặc cười đùa với người khác trong khi đang bú, làm tăng nguy cơ bị sặc.
• Trẻ mắc chứng trào ngược dạ dày thực quản (GERD).
• Trẻ mắc các bệnh lý thần kinh như hội chứng Down, bại não khiến trẻ khó phối hợp động tác bú và nuốt.
• Trẻ sinh non hoặc trẻ đã từng phải can thiệp y tế (mở khí quản, đặt ống thông dạ dày).
• Một số vấn đề bẩm sinh như hở hàm ếch, các vấn đề về thanh quản, thực quản hoặc rối loạn chức năng nuốt.

Nguy cơ sặc sữa cũng có sự khác nhau theo các mốc phát triển của trẻ, đặc biệt là giai đoạn sơ sinh và trẻ sinh non.

Trẻ dễ bị sặc sữa vào phổi khi đang nằm uống sữa

2. Dấu hiệu nhận biết trẻ bị sặc sữa vào phổi

Các phụ huynh cần nắm rõ những dấu hiệu trẻ bị sặc sữa vào phối dưới đây:

• Trẻ đang bú hoặc sau khi bú đột ngột ho mạnh, lịm đi hoặc sặc sụa, nghẹn.
• Có thể thấy sữa trào ra mũi, miệng
• Trẻ hốt hoảng, tím tái, da xanh tái.
• Trẻ thở khò khè, thở rít hoặc khó thở.
• Nhịp thở của trẻ nhanh bất thường, thở rút lõm hoặc ngừng thở đột ngột.
• Trẻ vặn vẹo cơ thể, khóc thét, nhăn mặt và nôn khi bú.
• Trường hợp nặng: có thể co giật, co cứng có thể mềm nhũn hoặc không thể khóc, nôn ra sữa hoặc nước bọt, máu,..diễn biến cuối cùng có thể ngừng thở.

Những dấu hiệu sặc sữa muộn hơn có thể xuất hiện sau khi bú (1, 2 ngày) ba mẹ cũng cần để tâm:

• Sốt nhẹ
• Bỏ bú, lười bú
• Quấy khóc, khó chịu

Trẻ đang bú hoặc đang nằm (sau ăn) bỗng ho sặc sụa, tím tái và lịm đi

3. Sặc sữa ở trẻ sơ sinh có nguy hiểm không?

Các chuyên gia bác sĩ ở khoa Nhi khẳng định, sặc sữa ở trẻ sơ sinh là một trong những tai nạn thường gặp. Nếu trẻ không được sơ cứu nhanh chóng, kịp thời có thể gây nguy hiểm đến tính mạng. Khi sặc sữa bé cần phải được sơ cứu (vỗ lưng-ấn ngực) và đưa đi cấp cứu ngay lập tức vì có thể dẫn đến viêm phổi, suy hô hấp và nguy hiểm đến tính mạng.

Người chăm sóc trẻ để trẻ bú, ăn thường không đúng tư thế, cho bú quá no, cho trẻ bú khi đang khóc, sữa mẹ nhiều khiến trẻ nuốt không kịp, đặc biệt trẻ sơ sinh non tháng cũng thường rất dễ bị sặc sữa. Các phụ huynh cần lưu ý điều này để tránh việc trẻ bị sặc sữa.

Ngoài ra, triệu chứng bị sặc sữa ở phổi còn hay gặp ở những trẻ bị dị tật vùng hầu họng như: khe hở môi, khe hở vòm…

Sau khi xử lý cấp cứu, cha mẹ cần quan tâm đến chế độ dinh dưỡng phù hợp như trẻ bị viêm phổi nên ăn cháo gì để hỗ trợ phục hồi phổi cho bé.

Sặc sữa ở trẻ sơ sinh rất nguy hiểm, cần phải xử lý tại chỗ kịp thời

4. Cách sơ cứu khi trẻ bị sặc sữa vào phổi 

Cần tiến hành sơ cứu ngay bằng cách vỗ lưng – ấn ngực và nhanh chóng bé bị sặc sữa đến cơ sở y tế, vì tình trạng này có thể gây viêm phổi hoặc dẫn đến suy hô hấp. Các bước sơ cứu có thể làm khi bé bị sặc sữa:

Bước 1: Bế trẻ ở tư thế ngồi

Khi bị sặc sữa lên mũi, bé vẫn ho được thì bạn nên cho bé ngồi dậy thẳng lên, để bé ho và phun sữa ra. Lau sạch sữa ở miệng, mũi và các bộ phận khác. Đợi bé ổn định rồi mới cho tiếp tục cho trẻ bú sữa.

Bước 2: Hút sữa

Nếu trẻ trào sữa lên mũi, da trở nên tím tái hơn, bạn cần phải hút sữa từ mũi và miệng ngay lập tức. Đây là bước sơ cứu đầu tiên trong khi đợi xe cấp cứu.

Dùng miệng của mình hút sữa ngay lập tức, càng nhanh và mạnh càng tốt. Sau đó kích thích để trẻ thở ra được bằng cách búng chân hoặc nhéo trẻ một cái.

Bước 3 + 4: Vỗ lưng và ấn ngực  

Sau khi thực hiện đến bước thứ 3 mà trẻ vẫn có biểu hiện khó thở, da tím tái thì nhanh chóng làm thủ thuật vỗ lưng và ấn ngực.

Vỗ lưng:

• Đặt trẻ nằm sấp.
• Nâng đầu và cổ bằng bàn tay trái và để đầu thấp hơn than.
• Dùng gốc bàn tay phải vỗ 5 cái vào lưng trẻ ở khoảng giữa 2 xương bả vai.
• Lật bé trở lại xem đã ọc sữa ra hết chưa và đã hít thở lại bình thường chưa.

Đặt bé nằm úp lên cánh tay của bạn, tay còn lại vỗ nhẹ vào lưng, 5 cái một

Ấn ngực:

• Sau khi vỗ lưng, đặt bé nằm ngửa ra bằng cách đỡ đầu trẻ và kẹp giữa bàn tay và cánh tay, để đầu thấp hơn thân.
• Quan sát vùng mũi họng, nếu có sữa trào ra thì hút sạch.
• Dùng hai ngón của bàn tay phải ấn mạnh vào vùng giữa và dưới của xương ức 5 lần.

Đặt bé nằm ngửa, dùng ngón của bàn tay phải ấn 5 lần vào vùng xương ức

Bước 5: Đưa đi cấp cứu

Nếu trong trường hợp trẻ vẫn chưa thở được hãy thực hiện lại từ bước 2, 3, 4 trong quá trình đưa bé đi cấp cứu. Có thể làm lại nhiều lần để đảm bảo tống hết sữa ra khỏi đường thở của trẻ.

Khi trẻ ổn định hô hấp, cha mẹ có thể áp dụng thêm các biện pháp trị nghẹt mũi cho bé để giúp đường thở thông thoáng hơn.

5. Cách phòng ngừa trẻ bị sặc sữa vào phổi

Để phòng ngừa sặc sữa cho trẻ, bố mẹ cần nhớ những nguyên tắc cốt lõi sau:

• Luôn bế trẻ khi bú, không cho bú nằm. Sau khi bú xong, giữ bé ở tư thế thẳng lưng 10 - 15 phút.
• Chọn núm vú bình có lỗ chảy phù hợp. Nếu sữa mẹ chảy quá mạnh, hãy dùng 2 ngón tay điều chỉnh để dòng sữa chảy chậm lại.
• Cho trẻ bú ở nơi yên tĩnh, tránh phân tâm. Không để trẻ quá đói hoặc quá no.
• Nếu trẻ đang ho, khóc hoặc vừa bị sặc, hãy dừng lại và đợi trẻ ổn định rồi mới cho bú tiếp. 
• Chỉ nên cho trẻ bú một lượng sữa vừa đủ, tránh ép trẻ bú quá no hoặc thúc giục trẻ bú nhanh.

Sặc sữa có thể xảy ra bất cứ lúc nào, kể cả khi bé đang bú hoặc sau khi bú và đang ngủ. Nên cha mẹ cần lưu ý việc nhận biết sớm và xử lý đúng cách là cực kỳ quan trọng để tránh biến chứng sau này. 

Nếu sau sặc sữa trẻ xuất hiện tình trạng trẻ bị ho sổ mũi kéo dài, cha mẹ nên đưa bé đi khám để loại trừ biến chứng hô hấp.

Dùng tay bóp bầu vú để điều chỉnh dòng sữa chậm lại khi cho bé bú

Với mong muốn đem đến những điều tốt đẹp nhất cho bé yêu, giúp các mẹ biết được dấu hiệu trẻ bị sặc sữa vào phổi. Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé đã xây dựng Ngân hàng thực đơn dinh dưỡng. Tại đây, mẹ có thể tham khảo các thực đơn có sẵn để bữa ăn thêm phần phong phú và đảm bảo dinh dưỡng cho cả mẹ và bé. Các bà mẹ có thể tham khảo thêm nhé!

Với bài viết trên hy vọng các phụ huynh đã có thể phát hiện ra dấu hiệu trẻ bị sặc sữa vào phổi và biết cách xử lý khi trẻ bị sặc sữa kịp thời. Chúc mẹ và các bé luôn khỏe mạnh!

*Để có thể nhận được thêm những lời khuyên chi tiết phù hợp với tình trạng sức khỏe cho mẹ và bé, bạn hãy tư vấn thêm các bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng ở các cơ sở y tế gần nhất.

Theo dõi Fanpage Dinh dưỡng Mẹ và Bé bằng cách bấm “Thích Trang” để cập nhật kiến thức bổ ích cho mẹ và bé.

https://www.facebook.com/dinhduongmevabe.com.vn