Thủy đậu ở trẻ em có nguy hiểm không? Cách phòng ngừa và xử lý

Bài viết được thẩm định bởi TS.BS. Dương Lan Dung - Phó Trưởng phòng Đào tạo,  Nguyên Phó Trưởng phòng Nghiên cứu khoa học - Bệnh viện Phụ sản Trung ương.

Bệnh thủy đậu ở trẻ em là một bệnh truyền nhiễm cấp tính, có khả năng lây lan nhanh chóng qua đường hô hấp khi tiếp xúc với giọt bắn từ người bệnh trong quá trình ho, hắt hơi, hoặc qua tiếp xúc trực tiếp với vật dụng nhiễm virus. Thủy đậu thường có diễn tiến lành tính nếu được phát hiện và điều trị kịp thời; tuy nhiên, nếu không được chăm sóc đúng cách, bệnh có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng, thậm chí nguy cơ tử vong.

1. Bệnh thủy đậu ở trẻ em là gì?

Bệnh thủy đậu ở trẻ em là bệnh nhiễm trùng cấp tính do virus gây ra, bệnh có tỷ lệ mắc cao nhất ở trẻ trong giai đoạn dưới 10 tuổi. Bệnh này thường xuất hiện nhiều khi thời tiết giao mùa hoặc khu vực đông dân cư. Những bé hay bệnh vặt, sức đề kháng kém càng dễ mắc thủy đậu khi tiếp xúc với nguồn lây hoặc sống trong môi trường đông người, kín và thiếu thông thoáng.

Nhiều người vẫn nhầm lẫn cho rằng thủy đậu chỉ là bệnh ngoài da, dẫn đến sự chủ quan trong chăm sóc. Thực tế, mụn nước do thủy đậu không chỉ tiềm ẩn vấn đề bội nhiễm da mà còn có thể để lại sẹo, ảnh hưởng đến thẩm mỹ nếu không được xử lý đúng cách.

Thủy đậu ở trẻ không chỉ gây các triệu chứng ngoài da mà còn xảy ra nhiều biến chứng nghiêm trọng. Nhiều trẻ mắc thủy đậu có nguy cơ bị viêm phổi, viêm não, rối loạn thần kinh, co giật, hôn mê, thậm chí tử vong nếu không được điều trị kịp thời.

Tại Việt Nam, thủy đậu nằm trong nhóm 5 bệnh truyền nhiễm phổ biến nhất và có tỷ lệ lây lan cao. Bệnh đặc biệt ảnh hưởng nặng nề đến trẻ dưới 12 tháng tuổi và làm tăng nguy cơ mắc zona lên gấp 4 - 5 lần so với trẻ khác.

Hiện nay, thủy đậu vẫn là mối quan tâm lớn của nhiều gia đình do khả năng lây lan cao. Nhiều trường hợp trẻ gặp biến chứng nặng vì tự điều trị tại nhà hoặc do mắc thủy đậu bẩm sinh khi mẹ nhiễm bệnh trong thai kỳ.

Thủy đậu ở trẻ em là một bệnh nhiễm trùng cấp tính do virus gây ra

2. Bệnh thủy đậu ở trẻ em có những triệu chứng nào?

Để bảo vệ sức khỏe cho trẻ và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm, việc nhận biết sớm các triệu chứng của thủy đậu đóng vai trò quan trọng. Hiểu rõ dấu hiệu bệnh giúp cha mẹ chủ động chăm sóc trẻ, kiểm soát tình trạng lây lan và can thiệp kịp thời. Dưới đây là  các giai đoạn chính của bệnh thủy đậu:

Giai đoạn ủ bệnh: 10 - 21 ngày, chưa có biểu hiện rõ.

Giai đoạn khởi phát: trẻ có thể sốt nhẹ, mệt mỏi, đau đầu, chán ăn.

• Mệt mỏi, uể oải: Trẻ thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, uể oải có thể là dấu hiệu ban đầu của thủy đậu. Đây là một trong những triệu chứng sớm mà cha mẹ cần đặc biệt chú ý để kịp thời theo dõi sức khỏe của trẻ.
• Sốt cao kèm đau đầu: Sốt cao từ 38 - 39°C kèm các cơn đau đầu là triệu chứng phổ biến khi trẻ mắc thủy đậu. Thông thường, sốt xuất hiện 1 - 2 ngày trước khi phát ban, mệt mỏi hoặc chán ăn, thường kéo dài 2 - 3 ngày, nhưng có thể ngắn hơn hoặc dài hơn tùy theo sức khỏe của trẻ. Cha mẹ cần đặc biệt cảnh giác nếu trẻ sốt trên 39°C kèm khó thở, co giật, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay lập tức. 
• Chán ăn: Sốt và mệt mỏi khiến trẻ thường chán ăn và quấy khóc. Cha mẹ nên lựa chọn thức ăn mềm, dễ tiêu, chế biến dạng lỏng và phù hợp sở thích của trẻ. Điều này nhằm đảm bảo cung cấp đầy đủ dinh dưỡng, giúp cơ thể nhanh hồi phục.

Giai đoạn phát ban:

• Phát ban và nổi mụn nước: Sau khi khởi phát, trẻ thường xuất hiện phát ban, nổi mụn nước trên mặt và các chi, sau đó lan khắp cơ thể trong vòng 12 - 24 giờ. Sau 7 - 10 ngày, các mụn nước sẽ tự vỡ, khô và bong vảy. Ban đầu, mụn thường xuất hiện ở ngực, lưng và mặt, sau vài ngày lan rộng ra toàn thân, bao gồm mí mắt, niêm mạc miệng và vùng kín. Mụn nước gây ngứa, khó chịu và nếu vỡ có thể làm tăng nguy cơ bội nhiễm. Vị trí mụn nước có thể thâm hoặc để lại sẹo nếu bị bội nhiễm vi khuẩn.
• Đau cơ, đau khớp: Trẻ mắc thủy đậu có thể xuất hiện các cơn đau cơ, đau khớp, từ nhẹ đến nặng, ở một vùng nhỏ hoặc toàn thân. Đây cũng là triệu chứng phụ nhưng cần lưu ý để chăm sóc trẻ đúng cách.
• Ho, sổ mũi: Ho và chảy nước mũi là những biểu hiện đi kèm thường gặp. Để hạn chế lây nhiễm, trẻ cần che mũi và miệng khi ho hoặc hắt hơi, vứt khăn giấy dơ, vệ sinh tay thường xuyên và không dùng chung đồ dùng cá nhân, thức ăn hay đồ uống với người khác.

Giai đoạn phục hồi

• Nếu được chăm sóc và điều trị đúng cách, trẻ mắc thủy đậu thường hồi phục sau 7 - 10 ngày. Trong giai đoạn này, các nốt mụn nước sẽ khô, đóng vảy và bong tróc, đồng thời các triệu chứng khó chịu dần giảm.
• Bệnh thủy đậu lây lan chủ yếu qua đường hô hấp và tiếp xúc trực tiếp với các vật dụng, đồ dùng chung của người nhiễm virus. Do đó, việc hạn chế tiếp xúc và duy trì vệ sinh cá nhân là rất quan trọng để ngăn ngừa lây nhiễm.

Mệt mỏi, uể oải thường xuyên ở trẻ có thể là dấu hiệu ban đầu của thủy đậu

3. Nguyên nhân của bệnh thủy đậu là do đâu?

Thủy đậu là một bệnh truyền nhiễm gây ra bởi một loại virus dễ lây lan, đặc biệt qua đường hô hấp. Virus này thường lây qua các giọt bắn từ người bệnh khi họ ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Trẻ em, đặc biệt là những trẻ chưa tiêm vắc xin, dễ bị lây nhiễm khi tiếp xúc với môi trường chung như trường học hay nhà trẻ, cũng như sử dụng đồ chơi hoặc đồ dùng cá nhân chung.

Với hệ miễn dịch còn yếu và chưa phát triển đầy đủ, trẻ em là đối tượng dễ bị virus tấn công. Bên cạnh đó, do chưa tự ý thức được các biện pháp phòng ngừa, trẻ thường chơi chung, ăn chung và ngủ chung, tạo điều kiện thuận lợi cho bệnh lây lan nhanh chóng.

Sốt 38 - 39°C kèm đau đầu thường xuất hiện 1 - 2 ngày trước khi phát ban, khó chịu hoặc chán ăn

4. Thủy đậu ở trẻ em có nguy hiểm không?

Thủy đậu ở trẻ em thường không nguy hiểm nếu được chăm sóc đúng cách, nhưng nếu không điều trị kịp thời, có thể dẫn đến biến chứng nghiêm trọng như viêm phổi hoặc nhiễm trùng da. Tương tự như băn khoăn viêm phế quản ở trẻ em có nguy hiểm không, thủy đậu tuy thường lành tính nhưng vẫn có thể gây nhiều biến chứng nếu cha mẹ chủ quan hoặc tự ý điều trị tại nhà mà không theo dõi sát. Tuy nhiên, nếu bệnh không được xử trí kịp thời hoặc diễn biến nặng, trẻ có thể gặp phải những biến chứng nghiêm trọng, bao gồm:

• Nhiễm trùng da tại vị trí mụn nước: Đây là biến chứng phổ biến nhất. Mặc dù thường nhẹ và ít nguy hiểm, nhưng có thể để lại sẹo, ảnh hưởng thẩm mỹ và khiến trẻ tự ti về sau.
• Nhiễm trùng huyết: Khi mụn nước vỡ, vi khuẩn có thể xâm nhập vào máu, dẫn đến tình trạng nhiễm trùng huyết, đe dọa sức khỏe nghiêm trọng.
• Zona thần kinh: Sau khi bệnh khỏi, virus Varicella Zoster vẫn có thể tồn tại trong các hạch thần kinh ở dạng ngủ đông và tái hoạt động sau nhiều năm (10 - 30 năm), gây bệnh zona thần kinh (giời leo) khi gặp yếu tố thuận lợi như hệ miễn dịch suy giảm, sang chấn tâm lý, cơ thể yếu hoặc thay đổi thời tiết.
• Các biến chứng nguy hiểm khác: Một số trường hợp có thể xuất hiện viêm não, viêm tiểu não, viêm màng não, viêm phổi… Những biến chứng này có thể để lại di chứng nặng nề suốt đời hoặc đe dọa tính mạng nếu không được điều trị kịp thời.

Nhiễm trùng da tại vị trí mụn nước là biến chứng phổ biến nhất của bệnh thủy đậu

Thủy đậu ở trẻ sơ sinh, đặc biệt là dưới 1 tháng tuổi, rất nguy hiểm

5. Cách chữa trị bệnh thủy đậu ở trẻ em

Điều trị bệnh thủy đậu hiện nay chủ yếu dựa vào giảm triệu chứng như giảm ngứa, giảm sốt, không cho trẻ gãi mụn nước sẽ bị vỡ và lây lan thêm sang các vị trí khác. 

5.1. Điều trị trẻ bị bệnh thủy đậu tại nhà

Với các trường hợp nhẹ, trẻ có thể theo dõi và điều trị tại nhà theo hướng dẫn, đồng thời tái khám đúng lịch. Một số biện pháp chăm sóc bao gồm:

• Sử dụng thuốc tím pha loãng (1/4000) hoặc chấm methylen lên các nốt mụn nước vỡ để ngăn ngừa nhiễm trùng.
• Dùng thuốc kháng histamin hoặc thoa kem calamine để giảm ngứa, giúp trẻ cảm thấy dễ chịu.
• Mặc quần áo rộng rãi, thoáng mát, chất liệu mềm để hạn chế cọ xát lên mụn nước.
• Bù nước bằng cách cho trẻ uống nhiều nước, đồng thời giúp làm dịu các cơn khó chịu và đau do mụn nước.

5.2. Thuốc điều trị bệnh thủy đậu ở trẻ

Bệnh thủy đậu ở trẻ có thể được điều trị bằng thuốc kháng virus, thuốc kháng sinh hoặc thuốc hạ sốt, kết hợp với các loại vitamin nhằm làm giảm triệu chứng và thúc đẩy quá trình hồi phục. Tùy vào độ tuổi và mức độ biểu hiện bệnh, bác sĩ sẽ chỉ định sử dụng thuốc kháng virus phù hợp. Trong trường hợp xuất hiện bội nhiễm, các loại kháng sinh thích hợp sẽ được kê thêm để hỗ trợ điều trị.

Khi trẻ bị thủy đậu kèm sốt cao, bác sĩ có thể chỉ định thuốc hạ sốt thông thường và thuốc giảm ngứa nhằm hạn chế trẻ gãi, tránh bội nhiễm da. Phụ huynh cần lưu ý không sử dụng Aspirin cho trẻ vì thuốc này làm tăng nguy cơ tổn thương gan và não.

Tùy theo độ tuổi và mức độ bệnh, bác sĩ sẽ chỉ định thuốc kháng virus phù hợp

6. Hướng dẫn cách chăm sóc trẻ bị bệnh thủy đậu

Khi chăm sóc trẻ bị thủy đậu tại nhà, ngoài việc tuân thủ hướng dẫn điều trị từ bác sĩ, cha  mẹ cũng cần chú ý đến những thói quen sinh hoạt hằng ngày. Những hướng dẫn dưới đây sẽ giúp hạn chế biến chứng, ngăn ngừa lây lan và giúp trẻ nhanh chóng hồi phục:

• Cách ly trẻ tại nhà: Tránh để trẻ đến trường hoặc nơi đông người vì thủy đậu rất dễ lây lan.
• Tránh gãi, chà xát mụn nước: Hướng dẫn trẻ không được gãi hay chạm vào nốt thủy đậu để hạn chế nhiễm trùng và giảm nguy cơ để lại sẹo.
• Không dùng chung đồ dùng cá nhân: Quần áo, khăn, chăn gối của trẻ cần được giặt riêng, khử khuẩn và phơi nắng để ngăn bệnh lây lan cho người khác.
• Không kiêng tắm: Vệ sinh cơ thể hằng ngày bằng nước ấm, thay quần áo sạch giúp trẻ thoải mái, giảm ngứa ngáy và hạn chế vi khuẩn phát triển.
• Chế độ ăn: Cho trẻ ăn thức ăn mềm, lỏng và bổ sung đủ dinh dưỡng, nước, nước ép hoa quả để tăng sức đề kháng. Hạn chế thức ăn cay nóng, nhiều dầu mỡ, gia vị kích thích và thực phẩm cứng
• Nghỉ ngơi: Cho trẻ nghỉ ngơi đầy đủ, tránh hoạt động mạnh làm tiêu hao năng lượng.

7. Cách giúp phòng ngừa bệnh thủy đậu cho trẻ

Phòng ngừa thủy đậu là yếu tố quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe trẻ, hạn chế nguy cơ lây lan và giảm thiểu biến chứng nguy hiểm. Hiểu và áp dụng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả sẽ giúp cha mẹ chủ động bảo vệ con ngay từ giai đoạn đầu, đồng thời duy trì môi trường sống an toàn, lành mạnh cho trẻ. Dưới đây là những cách giúp phòng ngừa bệnh thủy đậu cho trẻ mà các bậc cha mẹ nên tham khảo:

• Tiêm vắc xin phòng thủy đậu: Đây là cách hiệu quả nhất để bảo vệ trẻ và mẹ. Phụ nữ nên hoàn tất 2 liều vắc xin ít nhất 1 - 3 tháng trước khi mang thai, tuyệt đối không tiêm khi đang mang thai hoặc người suy giảm miễn dịch. Vắc xin giúp tạo kháng thể truyền sang thai nhi và qua sữa mẹ, bảo vệ trẻ trong năm đầu đời. Khi trẻ đủ 9 tháng tuổi, cha mẹ có thể cho trẻ tiêm theo lịch tiêm chủng để phòng bệnh hiệu quả.
• Hạn chế tiếp xúc với người mắc thủy đậu: Tránh để trẻ gần gũi hoặc chơi với những người có dấu hiệu nghi ngờ hoặc đang mắc bệnh để giảm nguy cơ lây nhiễm.
• Tránh tiếp xúc với nước bọt của người bệnh: Thủy đậu lây qua đường hô hấp; do đó, không để trẻ tiếp xúc gần với người mắc bệnh để ngăn nguy cơ nhiễm virus từ các giọt bắn.
• Giữ vệ sinh cá nhân cho trẻ: Dạy trẻ thói quen rửa tay bằng xà phòng trước và sau khi ăn, sau khi đi vệ sinh, đồng thời sử dụng đồ dùng cá nhân riêng biệt.
• Vệ sinh môi trường sống: Giữ nhà cửa và không gian xung quanh trẻ luôn sạch sẽ, thoáng mát, sử dụng dung dịch sát khuẩn chuyên dụng để lau chùi các vật dụng trong nhà.
• Dinh dưỡng và tăng cường sức đề kháng: Cung cấp chế độ ăn đầy đủ dinh dưỡng, kết hợp vận động thường xuyên để nâng cao hệ miễn dịch, giúp trẻ chống lại các tác nhân gây bệnh.

Khi xây dựng chế độ ăn, cha mẹ cũng nên quan tâm đến các nguyên nhân gây béo phì ở trẻ em để tránh cho trẻ ăn quá nhiều đồ ngọt, thức ăn nhanh, vừa tăng nguy cơ thừa cân vừa làm giảm sức đề kháng.

Khi trẻ đủ 9 tháng, cha mẹ nên cho trẻ tiêm vắc xin phòng thủy đậu

10. Một số câu hỏi thường gặp về bệnh thủy đậu ở trẻ 

10.1. Bệnh thủy đậu ở trẻ bao lâu thì khỏi hẳn?

Theo chuyên gia, bệnh thủy đậu thường trải qua quá trình tiến triển rõ ràng theo từng giai đoạn. Thông thường, sau khi ủ bệnh từ 7 đến 21 ngày, trẻ mới bắt đầu xuất hiện triệu chứng đặc trưng. 

Từ giai đoạn toàn phát đến khi hồi phục hoàn toàn mất khoảng 7 - 10 ngày. Tuy nhiên, ở những trẻ có hệ miễn dịch yếu, thời gian mắc bệnh có thể kéo dài hơn, thậm chí từ 2 - 4 tuần mới khỏi hẳn.

10.2. Trẻ em cần kiêng gì khi bị bệnh thủy đậu?

Khi trẻ bị thủy đậu, chế độ dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong quá trình hồi phục. Ngoài việc bổ sung thực phẩm giàu dinh dưỡng để tăng cường miễn dịch, bố mẹ cũng cần lưu ý một số nhóm thực phẩm nên kiêng để tránh kích ứng da, hạn chế nguy cơ bội nhiễm và sẹo, cụ thể:

• Thịt gia cầm, thịt dê, lươn: dễ gây ngứa ngáy, làm bệnh trở nên nặng hơn.
• Thức ăn nhanh nhiều dầu mỡ: làm nóng trong, khiến mụn nước nổi nhiều, tăng tiết nhờn, dễ viêm nhiễm và để lại sẹo.
• Hải sản: dễ gây kích ứng da, khiến mụn nước lâu lành, để lại thâm sẹo.
• Thực phẩm từ nếp (xôi, chè, bánh chưng, bánh tét...): làm tình trạng mụn nước trầm trọng hơn.
• Chế phẩm từ sữa: có thể làm tăng tiết nhờn, ảnh hưởng đến quá trình hồi phục da.
• Trái cây, hạt sấy khô, món ăn nhiều muối: dễ gây mất nước, làm tăng cảm giác ngứa ngáy.
• Trái cây chua và nóng (cam, chanh, xoài chín...): hàm lượng axit cao có thể kích ứng các vết loét trong miệng.

Nếu lựa chọn thực phẩm không hợp lý, khiến bé bị táo bón rất dễ mệt mỏi, chán ăn hơn, từ đó làm chậm quá trình hồi phục khi đang mắc thủy đậu.

10.3. Cách để giảm nhẹ các triệu chứng bệnh thủy đậu cho bé là gì?

Khi chăm sóc trẻ bị thủy đậu, ngoài việc tuân thủ thuốc theo chỉ định của bác sĩ, bố mẹ có thể áp dụng thêm một số biện pháp hỗ trợ để giúp con dễ chịu hơn. Việc dùng thuốc kháng histamin, clorpheniramin hoặc thoa kem calamine sẽ giúp làm dịu cảm giác ngứa ngáy do mụn nước gây ra. 

Bên cạnh đó, cha mẹ nên tắm rửa cho trẻ bằng nước ấm, thay quần áo thường xuyên để da luôn sạch sẽ, thông thoáng, giảm nguy cơ nhiễm khuẩn. Đồng thời, hãy cho trẻ uống nhiều nước để bù lại lượng nước đã mất và giúp cơ thể cảm thấy thoải mái, hạn chế cơn đau.

10.4. Bệnh thủy đậu ở trẻ em có lây sang cho người lớn không?

Bệnh thủy đậu có khả năng lây lan rất nhanh từ người bệnh sang người khỏe mạnh. Theo các nghiên cứu, những ai chưa từng mắc bệnh hoặc chưa được tiêm vắc xin phòng ngừa có nguy cơ nhiễm bệnh lên đến 90% nếu tiếp xúc với giọt bắn từ ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc trực tiếp với dịch từ mụn nước bị vỡ của người bệnh.

Trên đây bài viết vừa chia sẻ những thông tin về nguyên nhân, dấu hiệu, cách chữa trị, cách dự phòng bệnh thủy đậu ở trẻ em hiệu quả. Do đó, để phòng tránh, cha mẹ cần cho bé tiêm vắc xin phòng bệnh và với người bị bệnh. Ngoài ra, hãy chú ý bổ sung đủ chất dinh dưỡng cho trẻ để tăng cường sức đề kháng, nâng cao hệ miễn dịch để phòng ngừa bệnh tật. 

Đăng ký tham gia ngay Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé để tham khảo Ngân hàng thực đơn với hàng nghìn món ăn bổ dưỡng cho trẻ ở các lứa tuổi. Hãy chú ý bổ sung dinh dưỡng đầy đủ cho trẻ để nâng cao hệ miễn dịch, chống lại bệnh tật.

*Để có thể nhận được thêm những lời khuyên chi tiết phù hợp với tình trạng sức khỏe cho mẹ và bé, bạn hãy tư vấn thêm các bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng ở các cơ sở y tế gần nhất.

Theo dõi Fanpage Dinh dưỡng Mẹ và Bé bằng cách bấm “Thích Trang” để cập nhật kiến thức bổ ích cho mẹ và bé.

https://www.facebook.com/dinhduongmevabe.com.vn