Trẻ hay ốm vặt nên bổ sung gì? 8 loại thực phẩm bổ sung giúp trẻ tăng sức đề kháng

Bài viết được thẩm định bởi TS.BS. Dương Lan Dung - Phó Trưởng phòng Đào tạo, Nguyên Phó Trưởng phòng Nghiên cứu khoa học - Bệnh viện Phụ sản Trung ương.

Trong những năm đầu đời, hệ miễn dịch của trẻ vẫn đang trong quá trình hoàn thiện nên dễ mắc các bệnh lý, đặc biệt là tình trạng ốm vặt (ho, sổ mũi, sốt nhẹ, rối loạn tiêu hoá nhẹ…) có thể xảy ra. Tuy nhiên, nếu trẻ ốm quá thường xuyên, lâu khỏi, kèm biếng ăn chậm tăng cân thì dù mức độ bệnh nhẹ hay nặng đều có thể ảnh hưởng đến thể trạng và quá trình phát triển toàn diện của trẻ. Vì vậy, trẻ hay ốm vặt nên bổ sung gì để nâng cao sức đề kháng luôn là vấn đề được nhiều cha mẹ quan tâm. Cùng Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé tìm hiểu rõ hơn về nguyên nhân và các giải pháp hỗ trợ cải thiện tình trạng này cho trẻ qua nội dung bài viết dưới đây.

1. Trẻ hay bị ốm vặt do nguyên nhân nào?

Trong 6 tháng đầu đời, trẻ chủ yếu được bảo vệ nhờ hệ miễn dịch thụ động truyền từ mẹ (đặc biệt qua sữa mẹ), giúp chống lại nhiều tác nhân gây bệnh. Tuy nhiên, thời gian sau đó, hệ miễn dịch chủ động của trẻ bắt đầu tự hoàn thiện thông qua việc hình thành và tiếp nhận kháng thể từ môi trường. Sự chuyển tiếp này có thể tạo ra một “khoảng trống miễn dịch”, khiến trẻ dễ bị ốm vặt. Dưới đây là một số nguyên nhân phổ biến dẫn đến tình trạng ốm vặt ở trẻ.

1.1 Sức đề kháng, hệ miễn dịch kém

Sau khi chào đời, trẻ sơ sinh nhận được một lượng lớn kháng thể miễn dịch thông qua sữa mẹ, giúp tăng cường khả năng tự bảo vệ trước các tác nhân gây bệnh. Tuy nhiên, nếu hệ miễn dịch không được phát triển và hoàn thiện đầy đủ, trẻ sẽ dễ mắc các bệnh lý đường hô hấp hay nhiễm khuẩn nguy hiểm, nhất là khi đi nhà trẻ hoặc tiếp xúc môi trường đông người. 

Những đối tượng có nguy cơ suy giảm miễn dịch thường bao gồm trẻ sinh non, trẻ không được bú sữa mẹ đầy đủ trong ít nhất 6 tháng đầu đời hoặc trẻ từng mắc bệnh nặng.

Trẻ có sức đề kháng, hệ miễn dịch kém sẽ dễ bị ốm vặt

1.2 Tiêu hóa của trẻ kém

Trẻ có thể thường xuyên ốm vặt khi chức năng tiêu hóa và khả năng ăn uống kém, nguyên nhân có thể liên quan đến hoạt động của hệ đường ruột chưa hoàn thiện hoặc chế độ dinh dưỡng chưa phù hợp. Một số dấu hiệu cho thấy trẻ tiêu hóa kém gồm biếng ăn, chậm tăng cân và rối loạn tiêu hóa. Khi xuất hiện các biểu hiện này, cha mẹ nên đưa trẻ đi thăm khám để được đánh giá chính xác và can thiệp kịp thời.

1.3 Trẻ biếng ăn, ăn không ngon miệng

Tương tự người lớn, trẻ cần được cung cấp đầy đủ dinh dưỡng để đáp ứng nhu cầu năng lượng cho các hoạt động và quá trình phát triển. Khi sức khỏe suy giảm, trẻ thường mệt mỏi và giảm hứng thú ăn uống. Tình trạng chán ăn, biếng ăn kéo dài có thể dẫn đến thiếu hụt dinh dưỡng, làm suy giảm sức đề kháng và khiến trẻ dễ bị tác động bởi các yếu tố gây bệnh, từ đó gia tăng nguy cơ ốm vặt.

1.4 Môi trường sống thay đổi

Sự thay đổi của môi trường sống khiến trẻ dễ ốm vặt, đặc biệt khi thời tiết giao mùa làm cơ thể trẻ khó thích nghi. Bên cạnh đó, ô nhiễm không khí và khói bụi có thể ảnh hưởng trực tiếp đến đường hô hấp, làm giảm sức đề kháng. Việc trẻ thường xuyên tiếp xúc với nguồn bệnh tại trường lớp hoặc nơi đông người cũng làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh.

Tình trạng ốm vặt thường xuất hiện xen kẽ trong các thời kỳ phát triển của trẻ, đặc biệt khi hệ miễn dịch chưa hoàn thiện.

Trẻ bị ốm vặt có thể do thời tiết giao mùa, trẻ khó thích nghi

2. Thời điểm nào cần tăng cường đề kháng, hạn chế ốm vặt ở trẻ?

Khi trẻ xuất hiện các dấu hiệu dưới đây, cha mẹ cần sớm chú trọng tăng cường sức đề kháng nhằm hạn chế nguy cơ bệnh tật và hỗ trợ sự phát triển toàn diện:

• Trẻ thường xuyên mắc các bệnh như sốt, ho, đau họng, cảm cúm, rối loạn tiêu hóa… kèm theo biếng ăn, bỏ ăn, quấy khóc và mệt mỏi. Nếu tình trạng kéo dài, trẻ có nguy cơ sụt cân và suy giảm thể trạng.
• Dễ bị ảnh hưởng bởi sự thay đổi thời tiết, khí hậu hoặc nơi ở; chỉ cần biến đổi nhỏ cũng có thể khiến trẻ mắc bệnh.
• Trong giai đoạn giao mùa hoặc khi có dịch bệnh, khi trẻ bắt đầu đi nhà trẻ, thời điểm cai sữa, trẻ có nguy cơ nhiễm bệnh cao hơn.
• Trẻ dễ lây bệnh từ bạn bè và thường mất nhiều thời gian hơn để hồi phục sau mỗi đợt ốm.

Sức đề kháng đóng vai trò then chốt đối với sự phát triển cả về thể chất lẫn tinh thần của trẻ. Do đó, việc tăng cường hệ miễn dịch cần được thực hiện đều đặn và liên tục, đặc biệt trong các giai đoạn nhạy cảm như sau sinh, thời điểm cai sữa, khi trẻ bắt đầu đi nhà trẻ và giai đoạn thời tiết thay đổi.

Cần tăng cường đề kháng cho trẻ trong giai đoạn giao mùa hay thường xuyên mắc bệnh

3. Có những giải pháp nào tăng sức đề kháng cho trẻ?

Trẻ hay ốm vặt thường có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện hoặc chưa được chăm sóc đúng cách. Để tăng sức đề kháng và giúp trẻ phát triển khỏe mạnh, cha mẹ cần kết hợp nhiều giải pháp khoa học, an toàn và phù hợp với từng độ tuổi, cụ thể:

• Chế độ dinh dưỡng cân bằng: đủ 4 nhóm (chất đạm, tinh bột, chất béo, rau quả), Bổ sung thực phẩm giàu kẽm, sắt, vitamin A, C như cà rốt, gan động vật, cam, ổi… Đồng thời tăng cường lợi khuẩn từ sữa chua để hỗ trợ tiêu hóa và miễn dịch.
• Bổ sung vi chất: Có thể bổ sung kẽm, sắt hoặc các vi chất cần thiết theo hướng dẫn của bác sĩ nhằm cải thiện sức đề kháng cho trẻ.
• Tiêm phòng đầy đủ: Thực hiện tiêm chủng đúng và đủ theo lịch của Bộ Y tế để giúp trẻ hình thành miễn dịch chủ động.
• Vận động và vệ sinh môi trường: Khuyến khích trẻ vận động ngoài trời, tắm nắng để hấp thụ vitamin D; rửa tay, giữ tay chân, đồ dùng và không gian sống sạch sẽ, tránh khói thuốc lá.
• Hạn chế kháng sinh: Chỉ dùng thuốc khi có chỉ định của bác sĩ.

4. Các thực phẩm nên bổ sung cho trẻ, tránh bị ốm vặt

Chế độ dinh dưỡng hằng ngày có ảnh hưởng trực tiếp đến sức đề kháng và khả năng phòng bệnh của trẻ. Lựa chọn và bổ sung đúng các nhóm thực phẩm giàu vitamin, khoáng chất và lợi khuẩn sẽ giúp tăng cường hệ miễn dịch, hỗ trợ trẻ phát triển toàn diện, giảm nguy cơ mắc các bệnh vặt thường gặp như cảm cúm, ho, sốt hay rối loạn tiêu hóa. Dưới đây là những thực phẩm cha mẹ nên ưu tiên bổ sung vào thực đơn của trẻ.

4.1 Thực phẩm giàu kẽm

Các thực phẩm giàu kẽm như tôm, cua, sò, ngao mang lại giá trị dinh dưỡng cao, hỗ trợ tăng cường sức đề kháng tối ưu cho trẻ. Kẽm tham gia vào quá trình hình thành và hoạt hóa các tế bào miễn dịch, giúp cơ thể nâng cao khả năng chống lại sự xâm nhập của vi khuẩn và virus, góp phần giảm nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng, đặc biệt trong thời điểm thời tiết thay đổi.

Tăng cường đề kháng thông qua các thực phẩm giàu kẽm để hạn chế trẻ bị ốm vặt

4.2 Thực phẩm giàu omega 3

Omega-3 giữ vai trò thiết yếu trong quá trình hỗ trợ và điều hòa hoạt động của hệ miễn dịch, hạn chế sự xâm nhập của vi khuẩn và virus, góp phần giảm nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm. Bên cạnh đó, omega-3 còn có đặc tính chống viêm, làm giảm các triệu chứng của cảm lạnh, viêm họng.

Không chỉ vậy, omega-3 là thành phần quan trọng đối với sự phát triển não bộ của trẻ, giúp cải thiện khả năng tập trung và hỗ trợ phát triển trí não. Vì vậy, cha mẹ nên bổ sung các thực phẩm giàu omega 3-6-9 vào khẩu phần ăn hằng ngày của trẻ như cá hồi, cá thu, cá mòi, cá cơm, hạt óc chó, hạt chia…

4.3 Thịt nạc

Một số thịt nạc như thịt lợn, thịt bò và thịt gà là nguồn cung cấp protein chất lượng cao và kẽm dồi dào. Đây đều là những vi chất thiết yếu, góp phần hỗ trợ chức năng miễn dịch, thúc đẩy hoạt động của tế bào bạch cầu và nâng cao khả năng phòng vệ của cơ thể trẻ trước các tác nhân gây nhiễm trùng.

4.4 Khoai lang

Khoai lang là nguồn giàu beta-caroten (tiền vitamin A), khi vào cơ thể sẽ được chuyển hóa thành vitamin A. Từ đó góp phần hỗ trợ chức năng thị giác và giảm nguy cơ mắc các bệnh lý liên quan đến mắt. 

Bên cạnh đó, vitamin E trong khoai lang có tác dụng chống oxy hóa, giúp bảo vệ tế bào trước sự tấn công của các gốc tự do. Đồng thời hỗ trợ tăng cường miễn dịch và duy trì sự phát triển lành mạnh của da cũng như các mô trong cơ thể. Ngoài ra, khoai lang còn cung cấp vitamin C - vi chất cần thiết giúp kích thích hoạt động của hệ miễn dịch và nâng cao sức đề kháng của trẻ.

Khoai lang giúp tăng cường miễn dịch, bảo vệ trẻ không bị ốm vặt

4.5 Rau có lá

Cải bó xôi và bông cải xanh là những nguồn cung cấp vitamin C và chất xơ quan trọng. Vitamin C giúp kích thích sản xuất tế bào miễn dịch, trong khi chất xơ hỗ trợ quá trình tiêu hóa, giúp trẻ duy trì sức khỏe tốt. 

Rau dền cũng là một nguồn khoáng chất quan trọng và chất chống oxy hóa, ngăn chặn tác động của gốc tự do và bảo vệ cơ thể trẻ khỏi các bệnh lây nhiễm. Rau ngót với canxi và vitamin K không chỉ làm xương chắc khỏe mà còn hỗ trợ quá trình đông máu.

4.6 Trái cây

Trái cây đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ và tăng cường hệ miễn dịch cho trẻ nhờ cung cấp vitamin, khoáng chất và các chất chống oxy hóa cần thiết. Việc bổ sung đa dạng trái cây mỗi ngày giúp nâng cao sức đề kháng và hỗ trợ sự phát triển toàn diện. Một số loại trái cây tăng cường sức đề kháng được khuyến nghị như:

• Trái cây họ cam, quýt: Giàu vitamin C, giúp tăng cường miễn dịch và bảo vệ tế bào khỏi các tổn thương gây bệnh.
• Việt quất: Chứa anthocyanin, chống oxy hóa và tăng cường chức năng miễn dịch.
• Táo: Cung cấp vitamin, chất xơ và nguồn đường tự nhiên, lành mạnh.
• Lê: Chứa vitamin C, kali và chất xơ, có đặc tính chống viêm, hỗ trợ sức đề kháng.

Việc bổ sung đủ chất xơ từ trái cây còn giúp hạn chế tình trạng trẻ bị táo bón, yếu tố thường làm trẻ mệt mỏi và dễ ốm vặt hơn.

4.7 Sữa chua

Sữa chua là thực phẩm giàu lợi khuẩn, đặc biệt là probiotic, có vai trò cân bằng hệ vi sinh đường ruột và hỗ trợ tăng cường miễn dịch cho trẻ. Việc bổ sung sữa chua đều đặn có thể làm giảm nguy cơ mắc một số bệnh thường gặp như viêm họng, nhiễm trùng tai và cảm lạnh. 

Cha mẹ có thể đưa sữa chua vào khẩu phần ăn hằng ngày của trẻ bằng cách kết hợp với trái cây, ngũ cốc hoặc chế biến thành sinh tố, kem sữa chua để tăng hương vị và sự hấp dẫn. Trong một số trường hợp, kết hợp thực phẩm lên men cùng men vi sinh cho bé có thể hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh đường ruột tốt hơn.

Sữa chua giàu lợi khuẩn, cân bằng tốt hệ vi sinh đường ruột của trẻ

4.8 Các vi chất cần thiết

Bổ sung đầy đủ các vi chất như kẽm, selen, crom cùng các vitamin B1, B6 và vitamin C có vai trò quan trọng trong việc tăng cường sức đề kháng cho trẻ. Kẽm có nhiều trong thịt bò, tôm và hạnh nhân, hỗ trợ hoạt động của hệ miễn dịch. Selen và crom thì hiện diện trong cá ngừ và hạt bí ngô, giúp bảo vệ tế bào và hỗ trợ điều hòa chuyển hóa.

Bên cạnh đó, vitamin B1 và B6 từ gạo, thịt gia cầm và thịt bò tham gia vào quá trình chuyển hóa năng lượng. Trong khi vitamin C từ cam, dâu tây và kiwi giúp tăng cường miễn dịch và phòng ngừa nhiễm trùng. Việc kết hợp đa dạng các dưỡng chất này trong khẩu phần ăn hằng ngày góp phần hỗ trợ sự phát triển toàn diện và giảm nguy cơ mắc các bệnh thường gặp ở trẻ.

5. Một số lời khuyên khác của chuyên gia cho trẻ hay ốm vặt

Để xây dựng hệ miễn dịch khỏe mạnh, giúp trẻ hạn chế tình trạng ốm vặt, cha mẹ cần chú trọng ngay từ những năm đầu đời. Sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng tối ưu, cung cấp kháng thể tự nhiên giúp trẻ chống lại các tác nhân gây nhiễm trùng. Việc nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu đời được xem là nền tảng quan trọng để hình thành hệ miễn dịch vững chắc.

Khi trẻ bắt đầu giai đoạn ăn dặm và tập đi, chế độ dinh dưỡng cần được đa dạng hóa với trái cây, rau xanh, các loại hạt và sản phẩm từ sữa nhằm bổ sung vitamin, khoáng chất và vi chất cần thiết. Song song đó, cha mẹ nên hình thành cho trẻ lối sống lành mạnh thông qua vận động thường xuyên, vui chơi ngoài trời, giữ vệ sinh cá nhân và hạn chế sử dụng kháng sinh khi không thực sự cần thiết.

Trong trường hợp chế độ ăn chưa đáp ứng đủ nhu cầu vi chất, cha mẹ có thể cân nhắc bổ sung thông qua thực phẩm chức năng. Ưu tiên lựa chọn các sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên, thành phần rõ ràng để hỗ trợ khả năng hấp thu và đảm bảo an toàn cho sự phát triển toàn diện của trẻ.

Cha mẹ nên hình thành lối sống lành mạnh cho trẻ thông qua vận động, vui chơi ngoài trời,...

6. Các câu hỏi thường gặp về tình trạng trẻ hay ốm vặt

6.1 Trẻ ốm vặt có phải do sức đề kháng kém không?

Trẻ ốm vặt có thể liên quan đến sức đề kháng, nhưng không phải lúc nào cũng do hệ miễn dịch kém. Nhiều trường hợp trẻ hay ốm là vì môi trường sinh hoạt, độ tuổi còn nhỏ hoặc chế độ ăn - ngủ chưa phù hợp. Việc theo dõi tổng thể sức khỏe và chăm sóc đúng cách sẽ giúp trẻ cải thiện tình trạng này.

6.2 Trẻ ốm vặt có ảnh hưởng đến sự phát triển không?

Trẻ ốm vặt thường không ảnh hưởng đáng kể đến sự phát triển nếu chỉ là các bệnh nhẹ và được chăm sóc, điều trị đúng cách. Tuy nhiên, nếu trẻ ốm kéo dài hoặc tái diễn nhiều lần có thể làm trẻ mệt mỏi, ăn ngủ kém, ảnh hưởng đến tăng trưởng thể chất và khả năng học tập. 

6.3 Trẻ ốm vặt có cần dùng kháng sinh không?

Trẻ ốm vặt không phải lúc nào cũng cần dùng kháng sinh, vì phần lớn các bệnh thường gặp như cảm cúm, sổ mũi, viêm họng nhẹ là do virus. Kháng sinh chỉ được chỉ định khi trẻ bị nhiễm khuẩn và cần có đánh giá của bác sĩ. Việc tự ý dùng kháng sinh có thể gây kháng thuốc và ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe của trẻ.

6.4 Có nên bổ sung vitamin cho trẻ ốm vặt không?

Bổ sung vitamin có thể cần thiết với trẻ ốm vặt nếu chế độ ăn chưa đầy đủ hoặc trẻ có dấu hiệu thiếu vi chất. Tuy nhiên, vitamin nên được bổ sung đúng loại, đúng liều và theo tư vấn của bác sĩ, tránh tự ý dùng kéo dài. Ưu tiên hàng đầu vẫn là chế độ dinh dưỡng cân đối từ thực phẩm hằng ngày.

6.5 Trẻ ốm vặt có thể tự cải thiện theo thời gian không?

Có. Khi trẻ lớn dần, hệ miễn dịch sẽ hoàn thiện hơn nên tình trạng ốm vặt thường giảm dần theo thời gian. Nếu trẻ được chăm sóc đúng cách, ăn uống đủ chất, ngủ nghỉ hợp lý và tiêm chủng đầy đủ thì sức đề kháng sẽ ngày càng tốt hơn.

Hy vọng những thông tin trên đã giúp giải đáp thắc mắc trẻ hay ốm vặt nên bổ sung gì. Việc duy trì chế độ dinh dưỡng cân đối, kết hợp 8 nhóm thực phẩm hỗ trợ tăng cường sức đề kháng, sẽ góp phần giảm nguy cơ mắc các bệnh thường gặp ở trẻ. Bên cạnh đó, hình thành thói quen ăn uống lành mạnh ngay từ sớm đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển toàn diện và lâu dài của trẻ.

Cha mẹ có thể đăng ký tham gia Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé để được tư vấn và đồng hành cùng chuyên gia trong việc chăm sóc sức khỏe cho bé yêu.

*Lưu ý: Để có thể nhận được thêm những lời khuyên chi tiết phù hợp với tình trạng sức khỏe cho mẹ và bé, bạn hãy tư vấn thêm các bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng ở các cơ sở y tế gần nhất.

Theo dõi Fanpage Dinh dưỡng Mẹ và Bé bằng cách bấm “Thích Trang” để cập nhật kiến thức bổ ích cho mẹ và bé.

https://www.facebook.com/dinhduongmevabe.com.vn