Mẹ bầu bị chuột rút thì phải làm sao? Nguyên nhân và mẹo chữa

Bài viết được thẩm định bởi TS.BS. Dương Lan Dung - Phó Trưởng phòng Đào tạo, Nguyên Phó Trưởng phòng Nghiên cứu khoa học - Bệnh viện Phụ sản Trung ương.

Bầu bị chuột rút là hiện tượng rất thường gặp trong thai kỳ, gây đau nhói, khó chịu và làm gián đoạn giấc ngủ cũng sinh hoạt hàng ngày của mẹ bầu. Việc hiểu rõ nguyên nhân, cách xử lý kịp thời và biện pháp phòng ngừa khoa học giúp mẹ bầu chủ động bảo vệ sức khỏe và thai nhi. Trong Chương trình Dinh Dưỡng Mẹ và Bé, các chuyên gia y tế sẽ cung cấp những thông tin chi tiết về dinh dưỡng và thói quen sinh hoạt hợp lý, hỗ trợ mẹ bầu giảm thiểu chuột rút.

1. Bầu bị chuột rút là hiện tượng gì? Xuất hiện khi nào?

Chuột rút khi mang thai là hiện tượng sinh lý phổ biến, thường xuất hiện từ tháng thứ 3 và trở nên rõ rệt hơn ở 3 tháng cuối thai kỳ. Đây là tình trạng cơ bắp co thắt đột ngột, không chủ ý, thường gây cảm giác đau nhói, căng cứng ở vùng cơ bị ảnh hưởng, đặc biệt vào ban đêm khi mẹ bầu vừa chìm vào giấc ngủ, gây tỉnh giấc và khó ngủ lại. Chuột rút thường xảy ra ở bắp chân, bàn chân, đùi, đôi khi lan lên tay hoặc thân mình.

Khi xảy ra chuột rút, cơ bắp co thắt tạo thành các khối cứng dưới da, mẹ bầu có thể nhìn hoặc sờ thấy, cảm nhận rõ rệt kèm theo đau nhói. Phần lớn các cơn chuột rút chỉ gây khó chịu tạm thời, nhưng nếu xuất hiện ở vùng bụng, đau liên tục hoặc kèm theo triệu chứng bất thường như chảy máu, đau dữ dội, không giảm, sốt, rét run hoặc đau vai, khó thở cần đến ngay cơ sở y tế để được kiểm tra, phòng nguy cơ sảy thai hoặc biến chứng Đây có thể là dấu hiệu của các tình trạng sản khoa nghiêm trọng (dọa sảy thai, rau bong non,…).

Việc theo dõi sát thai kỳ theo các mốc quan trọng khám thai giúp bác sĩ đánh giá tổng thể sức khỏe mẹ và phát hiện sớm các vấn đề có thể ảnh hưởng đến cơ, xương, chuyển hóa.

Chuột rút là hiện tượng sinh lý thường gặp ở phụ nữ mang thai

2. Vì sao hay bị chuột rút khi mang thai?

Tại sao phụ nữ mang thai bị chuột rút? Đây là câu hỏi của rất nhiều mẹ bầu, đặc biệt khi tình trạng đau nhói ở chân, bắp chân hay đùi xuất hiện thường xuyên, ảnh hưởng đến giấc ngủ và sinh hoạt hàng ngày. Có nhiều nguyên nhân sinh lý liên quan đến thay đổi cơ thể trong thai kỳ khiến bầu bị chuột rút như:

• Bầu bị chuột rút do thiếu hụt dinh dưỡng quan trọng: Khi thai nhi phát triển nhất là trong những tháng cuối của thai kỳ,  nhu cầu dinh dưỡng của cơ thể mẹ tăng cao đặc biệt là với canxi, magie, kali và một số vi chất khác. Nếu chế độ ăn không cân đối hoặc mẹ bầu không được bổ sung đầy đủ theo khuyến cáo, sự thiếu hụt các dưỡng chất cần thiết có thể làm co cơ, dẫn đến chuột rút ở bà bầu.
• Tăng trọng lượng cơ thể: Sự gia tăng nhanh chóng về cân nặng tạo áp lực lên chân và các nhóm cơ, khiến cơ dễ bị căng, tê bì hoặc chuột rút, nhất là khi mẹ đứng lâu, đi lại nhiều hoặc mang giày dép không phù hợp.
• Tử cung lớn chèn ép mạch máu và dây thần kinh vùng chậu: Khi thai lớn, tử cung mở rộng, các mạch máu và dây thần kinh dẫn xuống chân có thể bị chèn ép, làm giảm lưu thông máu, gây cảm giác nặng nề, tê nhức hoặc chuột rút.
• Mất nước và rối loạn điện giải: Mất nước (uống ít nước, ra mồ hôi nhiều, nôn nhiều ở 3 tháng đầu…)  hoặc rối loạn điện giải trong thai kỳ cũng ảnh hưởng tới hoạt động co – giãn của cơ, làm tăng nguy cơ chuột rút.

Ở một số mẹ, tình trạng chèn ép và tuần hoàn kém còn có thể đi kèm biểu hiện bầu bị khó thở, đặc biệt rõ hơn ở 3 tháng cuối thai kỳ.

Vì sao có bầu hay bị chuột rút?

3. Mẹ bầu bị chuột rút phải làm sao? Cách chữa chuột rút khi mang thai

Chuột rút là tình trạng phổ biến, không nguy hiểm trong hầu hết các trường hợp, nhưng có thể gây khó chịu, ảnh hưởng giấc ngủ và sinh hoạt hàng ngày. Vậy làm thế nào để bà bầu không bị chuột rút? Dưới đây là những phương pháp khoa học và an toàn mẹ bầu nên tham khảo:

• Kéo giãn cơ bắp khi bị chuột rút: Khi xuất hiện cơn đau, mẹ bầu nên dừng ngay hoạt động đang làm, nhẹ nhàng kéo giãn cơ bắp chân tại chỗ. Đồng thời, đi bộ nhẹ nhàng hoặc nâng cao chân cũng giúp giảm cơn chuột rút và ngăn ngừa tái phát.
• Sử dụng nhiệt hoặc massage: Tắm nước ấm, chườm nóng hoặc massage cơ bắp chân có thể giúp tăng lưu thông máu, giảm căng cơ và giảm đau hiệu quả. Trong một số trường hợp cơ bị căng nhiều, chườm lạnh ngắn cũng có thể giúp giảm sưng đau sau đó lại chườm ấm để cơ thư giãn.
• Tập thể dục nhẹ nhàng trước khi ngủ: Nếu thường xuyên bị chuột rút vào ban đêm, mẹ bầu nên thực hiện các bài tập nhẹ (như đạp xe tại chỗ, xoay cổ chân, duỗi cơ chân) trong vài phút trước khi đi ngủ. Những bài tập này giúp giãn cơ, giảm nguy cơ co thắt cơ bất ngờ trong lúc ngủ.
• Duy trì thói quen tập luyện thường xuyên: Tập thể dục vừa sức, đều đặn không chỉ giúp tăng cường sức khỏe tổng thể mà còn tăng sức bền cơ bắp, cải thiện tuần hoàn máu, phòng ngừa chuột rút hiệu quả. Các bài tập như đi bộ, yoga hoặc bơi lội nhẹ nhàng đều phù hợp với bà bầu.
• Bổ sung magie và canxi đầy đủ: Cách hỗ trợ giảm chuột rút khi mang thai được các chuyên gia y tế khuyến khích là bổ sung thực phẩm giàu magie như ngũ cốc nguyên hạt, đậu, trái cây khô, các loại hạt. Đồng thời, đảm bảo lượng canxi hàng ngày khoảng 1.000 mg thông qua sữa, tôm, cua, cá, trứng… và kali (chuối, khoai lang, bí đỏ…) để giảm nguy cơ chuột rút. Nếu chế độ ăn không đủ, bác sĩ có thể chỉ định viên bổ sung canxi, magie hoặc đa vi chất. Mẹ bầu không nên tự ý dùng liều cao mà không có hướng dẫn của bác sĩ.
• Uống đủ nước và nghỉ ngơi hợp lý: Mất nước có thể làm cơ bắp dễ bị co thắt. Mẹ bầu nên đảm bảo uống đủ nước, đồng thời dành thời gian nghỉ ngơi, giảm căng thẳng và giữ tinh thần thoải mái vì stress cũng có thể làm cơn co cơ dễ xuất hiện hơn.
• Khám bác sĩ: Nếu cơn đau kéo dài, không đỡ kèm theo vùng chân sưng đỏ, nóng, hoặc đau dữ dội (nhất là chỉ đau một bên chân kèm theo khó thở, đau ngực.), có thể liên quan đến tắc nghẽn mạch máu do cục máu đông. Lúc này, mẹ bầu cần đi khám bác sĩ ngay để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Trong một số trường hợp hiếm, chuột rút kéo dài kèm theo mệt mỏi, phù, thai máy yếu có thể liên quan đến biểu hiện thai chậm phát triển, cần được thăm khám và theo dõi chuyên sâu.

Mẹ bầu nên tập vận động nhẹ nhàng để duy trì sức khỏe 

4. Cách phòng tránh bị chuột rút khi mang thai

Chuột rút khi mang thai là hiện tượng co thắt cơ bắp đột ngột, thường xuất hiện ở chân, gây đau nhức, đặc biệt vào ban đêm. Tình trạng này tuy phổ biến nhưng có thể phòng ngừa nếu mẹ bầu áp dụng những biện pháp khoa học sau:

• Dinh dưỡng cân đối, tăng cường thực phẩm giàu Canxi, magie và kali: Ăn các thực phẩm giàu canxi (sữa, trứng, cá, tôm, cua), magie (ngũ cốc nguyên hạt, đậu, các loại hạt, trái cây khô) và kali (chuối, khoai lang, bí đỏ) để duy trì chức năng cơ bắp và giảm nguy cơ chuột rút.
• Viên uống bổ sung: Theo chỉ dẫn của bác sĩ, có thể bổ sung thêm canxi hoặc magie nếu cần.
• Uống đủ nước: Giúp cơ bắp hoạt động bình thường và tránh tình trạng co thắt.
• Tập thể dục nhẹ nhàng: Yoga, đi bộ, bơi lội giúp cơ thể dẻo dai và phòng ngừa chuột rút.
• Duỗi cơ và kéo căng: Trước khi đi ngủ, thực hiện các bài tập kéo giãn cơ chân để giảm cơn chuột rút ban đêm.
• Đi bộ và nâng chân: Khi ngồi lâu, đi bộ nhẹ nhàng hoặc nâng cao chân giúp máu lưu thông tốt hơn.
• Massage cơ bắp: Xoa bóp chân và tay giúp tăng lưu thông máu, giảm nguy cơ co thắt.
• Tắm hoặc ngâm chân nước ấm: Trước khi đi ngủ để thư giãn cơ và tăng cường lưu thông máu.
• Tư thế ngủ hợp lý: Nằm nghiêng về bên trái, dùng gối mềm gác chân để máu lưu thông toàn cơ thể, đặc biệt ở vùng bắp chân.
• Tránh đứng hoặc ngồi quá lâu ở một tư thế. Nếu cần, nên vận động nhẹ hai chân để máu lưu thông.
• Nghỉ ngơi đầy đủ, không làm việc nặng nhọc.
• Chọn giày dép phù hợp, thoải mái, tránh tắc nghẽn mạch máu.

Cách phòng ngừa chuột rút khi mang thai

Mẹ bầu nên bổ sung đủ dưỡng chất để hạn chế và phòng ngừa chuột rút

5. Bầu bị chuột rút nên ăn gì? Thực đơn dinh dưỡng cho mẹ bầu

Thực đơn dinh dưỡng cho mẹ bầu 3 tháng đầu 

Danh sách các món ăn:

• Bữa sáng: Bánh canh tôm thịt
• Bữa trưa: Cơm, Lươn xào lăn, Canh đậu hũ giá hẹ nấu tôm, Salad đậu cô ve, Táo ta
• Bữa tối: Cơm, Gà chiên xốt me, Canh khoai tây củ dền hầm xương, Cải ngồng xào nấm linh chi, Xoài
• Bữa phụ 1: Sữa tươi tách béo không đường
• Bữa phụ 2: Sữa chua, Nho

Giá trị dinh dưỡng của thực đơn

(Phê duyệt bởi Viện Dinh dưỡng Quốc gia – Bộ Y tế)

Thực đơn dinh dưỡng cho mẹ bầu 3 tháng giữa

Danh sách các món ăn:

• Bữa sáng: Bánh mì bò bít tết, Nước cam tươi
• Bữa trưa: Cơm, Chả trứng, Canh đậu cô ve cà rốt nấu sườn, Gỏi bông bí, Nho
• Bữa tối: Lẩu hải sản hoa đồng nội, Trứng cút bách hoa, Dưa hấu
• Bữa phụ 1: Sữa tươi tách béo không đường, Sữa chua
• Bữa phụ 2: Sữa tươi tách béo không đường, Thanh long

Giá trị dinh dưỡng của thực đơn:

(Phê duyệt bởi Viện Dinh dưỡng Quốc gia – Bộ Y tế)

Thực đơn dinh dưỡng cho mẹ bầu 3 tháng cuối

Danh sách các món ăn:

• Bữa sáng: Bánh mì trứng ốp la, Nước cam tươi
• Bữa trưa: Cơm, Mực tẩm bột chiên, Canh bông thiên lý nấu sườn, Bắp cải bông hẹ xào thịt, Chuối tiêu
• Bữa tối: Lẩu Thái thịt bò, Hoành thánh chiên giòn, Nho
• Bữa phụ 1: Sữa tươi tách béo không đường, Chuối tiêu
• Bữa phụ 2: Sữa chua, Phô mai
• Bữa phụ 3: Sữa tươi tách béo không đường

Giá trị dinh dưỡng của thực đơn:

(Phê duyệt bởi Viện Dinh dưỡng Quốc gia – Bộ Y tế)

>>> Khám phá thêm nhiều thực đơn cân đối dinh dưỡng cho mẹ bầu với hướng dẫn nguyên liệu và cách chế biến chi tiết trong Ngân hàng thực đơn dinh dưỡng.

Bầu bị chuột rút là tình trạng thường gặp trong thai kỳ, gây khó chịu và ảnh hưởng giấc ngủ nếu không được phòng ngừa đúng cách. Việc duy trì dinh dưỡng đầy đủ với canxi, magie, kali, kết hợp tập luyện nhẹ nhàng, massage, ngâm chân nước ấm và thói quen sinh hoạt khoa học là chìa khóa giúp giảm thiểu cơn chuột rút hiệu quả.

Ngoài sử dụng các vi chất, mẹ cũng cần lưu ý vấn đề thiếu máu thai kỳ, vì có bầu bị thiếu máu có sao không là câu hỏi liên quan trực tiếp đến tình trạng mệt mỏi, co cơ và chuột rút kéo dài.

Để chăm sóc sức khỏe toàn diện cho mẹ và bé, đồng thời ngăn ngừa tình trạng bầu bị chuột rút, mẹ bầu nên tham khảo Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé – cung cấp các giải pháp dinh dưỡng khoa học, cân bằng khoáng chất và vitamin cần thiết, giúp mẹ khỏe, bé phát triển tối ưu trong suốt thai kỳ.

*Lưu ý: Để có thể nhận được thêm những lời khuyên chi tiết phù hợp với tình trạng sức khỏe cho mẹ và bé, bạn hãy tư vấn thêm các bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng ở các cơ sở y tế gần nhất.

Theo dõi Fanpage Dinh dưỡng Mẹ và Bé bằng cách bấm “Thích Trang” để cập nhật kiến thức bổ ích cho mẹ và bé.

https://www.facebook.com/dinhduongmevabe.com.vn