Trẻ kém hấp thu nên bổ sung gì để phát triển đầy đủ và toàn diện

Bài viết được thẩm định bởi GS.TS.BS. Nguyễn Ngọc Sáng, Phó Chủ tịch Hội Thận - Tiết niệu - Lọc máu và Ghép tạng trẻ em Việt Nam, Giảng viên cao cấp, Nguyên Trưởng Bộ môn Nhi Trường Đại học Y Dược Hải Phòng

Một trong những nỗi lo lớn nhất của các bậc cha mẹ là khi con yêu chậm lớn, biếng ăn và không tăng cân đều đặn. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này có thể là trẻ kém hấp thu. Vậy trẻ kém hấp thu nên bổ sung gì thì tốt? Hãy cùng Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé tìm hiểu những giải pháp dinh dưỡng và chăm sóc để giúp trẻ phát triển khỏe mạnh.

1. Tình trạng kém hấp thu dinh dưỡng ở trẻ

Trẻ ăn không hấp thụ (hay còn gọi là hội chứng kém hấp thu) là tình trạng rối loạn tiêu hóa mãn tính khiến bé không thể hấp thụ đầy đủ các dưỡng chất thiết yếu từ thức ăn như protein, tinh bột, chất béo, vitamin và khoáng chất. Mặc dù trẻ có thể ăn uống bình thường hoặc thậm chí nhiều hơn so với các bạn đồng trang lứa, nhưng do hệ tiêu hóa hoạt động kém hiệu quả dẫn đến thiếu hụt dinh dưỡng nghiêm trọng và chậm lớn.

Tình trạng hấp thu kém kéo dài có thể khiến trẻ dễ bị suy dinh dưỡng, còi cọc, giảm sức đề kháng và tăng nguy cơ mắc bệnh nhiễm trùng, ảnh hưởng xấu đến cả phát triển thể chất lẫn trí tuệ. Đặc biệt ở các nước đang phát triển, hội chứng này ngày càng phổ biến do còn nhiều nơi có điều kiện vệ sinh và chế độ dinh dưỡng chưa được đảm bảo. Khi trẻ có dấu hiệu kém hấp thu, nhiều mẹ cũng lo lắng bé suy dinh dưỡng nên bổ sung gì để hỗ trợ cải thiện thể trạng nhanh chóng.

Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), suy dinh dưỡng do kém hấp thu là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi. Tỷ lệ này vẫn còn cao tại Việt Nam, nhất là ở vùng nông thôn và miền núi. Việc mẹ nhận biết sớm các dấu hiệu, tìm rõ nguyên nhân và can thiệp giải pháp kịp thời là vô cùng cần thiết để trẻ được phát triển khỏe mạnh, đồng thời giảm thiểu gánh nặng kinh tế - xã hội cho gia đình và cộng đồng.

Hấp thu kém lâu dài khiến trẻ suy dinh dưỡng, chậm lớn và dễ bệnh

2. Nguyên nhân khiến trẻ kém hấp thu chất dinh dưỡng

Nói đến nguyên nhân dẫn đến trẻ kém hấp thu chất dinh dưỡng thì có nhiều yếu tố để khiến trẻ mắc phải tình trạng này. Tuy nhiên, những nguyên nhân phổ biến có thể kể đến như:

• Hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện: Trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ sơ sinh, có hệ tiêu hóa còn non nớt, dễ bị tổn thương và kém hiệu quả trong việc tiêu hóa và hấp thụ thức ăn.
• Chế độ dinh dưỡng không hợp lý: Việc cho trẻ ăn không đủ chất, không đa dạng hoặc không phù hợp với lứa tuổi có thể gây ra tình trạng kém hấp thu.
• Thiếu enzym tiêu hóa: Một số trẻ có thể thiếu các enzym cần thiết để tiêu hóa một số loại thức ăn, dẫn đến kém hấp thu.
• Nhiễm khuẩn đường ruột: Các bệnh nhiễm khuẩn đường ruột như tiêu chảy, viêm ruột có thể làm tổn thương niêm mạc ruột, gây giảm khả năng hấp thu dinh dưỡng.
• Không dung nạp lactose: Một số trẻ có thể không dung nạp lactose, một loại đường có trong sữa, gây ra các triệu chứng như tiêu chảy, đầy bụng, khó tiêu.

Có nhiều nguyên nhân khiến trẻ hấp thu kém

3. Biểu hiện thường gặp ở trẻ kém hấp thu 

Khi trẻ gặp vấn đề về hấp thu dinh dưỡng, cơ thể sẽ phát ra những tín hiệu cảnh báo mà cha mẹ cần chú ý. Một số triệu chứng phổ biến cho thấy trẻ có thể đang kém hấp thu như là:

Rối loạn tiêu hóa:

• Trẻ thường xuyên kêu đau bụng, đặc biệt là sau khi ăn.
• Trẻ có thể cảm thấy buồn nôn và nôn ói, đặc biệt là sau bữa ăn.
• Trẻ đi ngoài phân lỏng nhiều lần trong ngày, kéo dài hơn bình thường. Phân có thể có mùi hôi tanh, màu nhợt nhạt hoặc có váng mỡ nổi lên trên.
• Trẻ cảm thấy khó chịu, bụng căng cứng do đầy hơi.

Suy giảm sức khỏe và phát triển:

• Trẻ thường xuyên mắc các bệnh nhiễm trùng như cảm cúm, viêm đường hô hấp do hệ miễn dịch suy yếu.
• Trẻ tăng cân chậm hoặc thậm chí sụt cân, chậm lớn so với các bạn cùng trang lứa.
• Trẻ thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, uể oải, không muốn vận động.
• Da trẻ trở nên khô ráp, bong tróc, tóc khô xơ, dễ gãy rụng.
• Trẻ trở nên cáu kỉnh, quấy khóc, khó chịu do cơ thể không khỏe mạnh.

Khi trẻ hấp thu dinh dưỡng kém, cơ thể sẽ xuất hiện tín hiệu cảnh báo để cha mẹ nhận biết

4. Trẻ kém hấp thu nên bổ sung gì?

Trẻ kém hấp thu nên bổ sung gì là nỗi băn khoăn của không ít mẹ bỉm. Việc cho con ăn đúng bữa thôi là chưa đủ, mẹ cần phải lựa chọn những loại thực phẩm giàu dưỡng chất và dễ hấp thụ để giúp cơ thể của con được khỏe mạnh và phát triển tốt. Dưới đây là các nhóm thực phẩm mẹ nên ưu tiên trong chế độ ăn hàng ngày của con. Trong chế độ ăn cho trẻ kém hấp thu, mẹ cần hiểu rõ vai trò của chất béo vì đây là nguồn năng lượng quan trọng giúp bé phát triển.

4.1 Nhóm thực phẩm giàu đạm

Đạm là thành phần quan trọng để xây dựng và phát triển cơ thể. Trẻ không hấp thụ thức ăn cần được bổ sung đầy đủ đạm từ các nguồn như:

• Thịt (thịt bò, thịt gà, thịt lợn): Thịt cung cấp năng lượng cao và nhiều dưỡng. Trẻ trên 1 tuổi có thể ăn các phần thịt nạc như thịt vai, thịt mông để tăng cường đạm, sắt và năng lượng cho cơ thể.
• Cá: Trong cá có chứa nhiều protein giúp con dễ tiêu hóa hơn so với thịt đỏ, đồng thời giàu canxi, phốt pho giúp phòng ngừa chứng còi xương và hỗ trợ xương chắc khỏe.
• Trứng: Đây là nguồn thực phẩm giàu đạm, chất béo, vitamin và khoáng chất. Trứng cung cấp đầy đủ các acid amin thiết yếu, dễ hấp thụ, đặc biệt lòng đỏ trứng rất tốt cho sự phát triển toàn diện của trẻ.
• Sữa và các chế phẩm từ sữa: Mẹ nên ưu tiên cho trẻ bú sữa mẹ để nhận đủ dưỡng chất và năng lượng cần thiết. Nếu không có sữa mẹ hoặc lượng sữa không đủ, bạn có thể cho bé sử dụng sữa công thức giàu năng lượng, đảm bảo dinh dưỡng cân đối.
• Các loại đậu: Đậu xanh, đậu đỏ, đậu nành… là các loại có chứa nhiều protein thực vật, chất xơ, vitamin và khoáng chất giúp hỗ trợ tiêu hóa, tăng cường sức đề kháng và bổ sung dinh dưỡng bị thiếu hụt cho trẻ kém hấp thu.

Đạm là dưỡng chất thiết yếu cho sự hình thành và phát triển cơ thể bé

4.2 Nhóm thực phẩm giàu chất béo

Chất béo cung cấp năng lượng và giúp hấp thu các vitamin tan trong dầu. Một số nguồn chất béo tốt cho trẻ bao gồm:

• Dầu thực vật (dầu ô liu, dầu hướng dương)
• Bơ
• Các loại hạt (hạnh nhân, óc chó, hạt điều)
• Cá béo (cá hồi, cá thu)

4.3 Nhóm thực phẩm giàu glucid

Glucid là nguồn cung cấp năng lượng chính cho cơ thể. Trẻ cần được ăn đủ các loại thực phẩm giàu glucid như:

• Gạo
• Khoai tây
• Ngũ cốc
• Bánh mì
• Mì
• Trái cây

4.4 Nhóm thực phẩm giàu vitamin và khoáng chất

Trẻ kém hấp thu cần ưu tiên các nhóm thực phẩm giàu Vitamin và Khoáng chất để tăng cường miễn dịch và phục hồi niêm mạc ruột.

Các vi chất cần thiết:

• Vitamin A, C, E: Chống oxy hóa, bảo vệ ruột. (Nguồn: Rau xanh, trái cây màu đỏ/vàng).
• Vitamin Nhóm B: Kích thích tiêu hóa, tăng tạo máu. (Nguồn: Thịt, trứng, ngũ cốc). 
• Kẽm và Sắt: Kẽm (quan trọng nhất) giúp tăng vị giác và lành ruột. (Nguồn: Thịt đỏ, hải sản). Với các bé hấp thu kém, công dụng của kẽm cho bé đặc biệt quan trọng vì kẽm hỗ trợ tiêu hóa và duy trì cảm giác ngon miệng.
• Vitamin D và Canxi: Hỗ trợ xương và hấp thu. (Nguồn: Sữa, ánh nắng).

Lưu ý: 

• Chế biến mềm, chia nhỏ bữa ăn. Tham khảo ý kiến bác sĩ nếu tình trạng kéo dài.
• Lưu ý rằng không phải tất cả trẻ kém hấp thu đều cần bổ sung giống nhau, mà phụ thuộc vào nguyên nhân cụ thể; ví dụ, trẻ không dung nạp lactose cần tránh sữa bò và thay bằng sữa không lactose.
• Trẻ kém hấp thu kéo dài cần xét nghiệm, chẩn đoán nguyên nhân cụ thể (bệnh celiac, dị ứng đạm sữa bò, bệnh tụy ngoại tiết…) để tránh cha mẹ tự ý chỉ bổ sung dinh dưỡng mà bỏ qua bệnh nền.

Glucid (carbohydrate) là nguồn năng lượng chủ yếu của cơ thể bé

5. Một số giải pháp giúp bé hấp thu dinh dưỡng tốt hơn

Trẻ hấp thụ kém phải làm sao? Để trả lời câu hỏi đó, các mẹ cần biết rằng chế độ ăn uống và sinh hoạt hàng ngày đóng vai trò quan trọng trong việc tiêu hóa. Mẹ có thể áp dụng một số nguyên tắc đơn giản dưới đây để hỗ trợ bé hấp thụ tốt hơn mà vẫn đảm bảo bữa ăn ngon miệng:

• Chia nhỏ bữa ăn: Thay vì cho bé ăn 3 bữa lớn, mẹ có thể chia nhỏ thành 5 - 6 bữa trong ngày. Cách này giúp hệ tiêu hóa của trẻ không bị quá tải, tăng khả năng hấp thụ dưỡng chất nhanh chóng.
• Ưu tiên thực phẩm dễ tiêu hóa: Mẹ nên ưu tiên các món mềm, lỏng và dễ tiêu như cháo, súp, thịt gà luộc, cá hấp, trứng, sữa chua và rau xanh nấu mềm. Những thực phẩm này giúp bé hấp thụ tốt hơn và hạn chế rối loạn tiêu hóa.
• Bổ sung sữa: Ưu tiên sữa mẹ, nếu không đủ thì có thể bổ sung sữa công thức giàu năng lượng hoặc tăng calo bằng cách pha thêm sữa bột vào sữa nguyên chất, giúp con nhận đủ năng lượng và các dưỡng chất thiết yếu.
• Hạn chế thực phẩm khó tiêu: Tránh cho bé ăn đồ chiên nhiều dầu mỡ, thức ăn nhanh, nước ngọt có gas hoặc đồ ăn có chứa đường tinh luyện. Những món này gây áp lực lên hệ tiêu hóa.
• Chế biến đơn giản: Ưu tiên các phương pháp chế biến đơn giản như luộc, hấp thay vì chiên, rán. Cách chế biến này giúp giữ nguyên giá trị dinh dưỡng có trong thực phẩm và giúp bé dễ tiêu hóa hơn.
• Việc bổ sung đúng vi chất còn góp phần tăng đề kháng trẻ em, giúp bé ít ốm vặt hơn trong giai đoạn phát triển.

Lưu ý về chế độ ăn và sinh hoạt cho trẻ kém hấp thu

6. Gợi ý một số món ngon theo ngày cho trẻ kém hấp thu 

Bé ăn được nhưng không hấp thu, phải làm sao? Thực tế, vấn đề không nằm ở lượng ăn mà ở khả năng hấp thu của hệ tiêu hóa. Để giúp mẹ tháo gỡ nỗi lo này một cách khoa học, Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé gợi ý thực đơn hàng ngày giúp bé từ 7 - 8 tháng tuổi hấp thụ tốt hơn, mẹ an tâm chăm con mỗi ngày.

>>>  Khám phá ngay công cụ Ngân hàng thực đơn dinh dưỡng cho bé để xây dựng thực đơn bổ dưỡng, giúp bé yêu phát triển toàn diện!

Trẻ kém hấp thu là một vấn đề đáng lo ngại, ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ. Bằng cách bổ sung đầy đủ các nhóm chất dinh dưỡng, kết hợp với chế độ chăm sóc hợp lý, mẹ có thể giúp trẻ cải thiện tình trạng kém hấp thu và phát triển tốt nhất mẹ nhé. 

Nếu sau khi đã áp dụng nhiều biện pháp hỗ trợ mà tình trạng kém hấp thu của bé vẫn không cải thiện, cha mẹ nên đưa con đến các cơ sở y tế đáng tin cậy để được bác sĩ/ chuyên gia thăm khám. Tại đây, bác sĩ sẽ kiểm tra, xác định nguyên nhân và mức độ kém hấp thu, từ đó xây dựng phác đồ điều trị phù hợp giúp sức khỏe của bé được cải thiện hiệu quả nhanh chóng.

>>> Đăng ký ngay Chương trình Dinh dưỡng mẹ và bé để nhận thêm nhiều thực đơn bổ dưỡng, giúp mẹ chăm sóc sức khỏe và sự phát triển toàn diện cho bé yêu!

Khuyến khích bé vận động, tập thể dục để tăng cường sức khỏe và kích thích nhu động ruột

Hy vọng rằng những thông tin này có thể giúp mẹ biết được những gì mẹ cần làm trong thời gian sắp tới để giúp trẻ kém hấp thu phát triển tốt hơn. Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé luôn đồng hành cùng mẹ vì thế mẹ hãy luôn truy cập để cập nhật những thông tin mới nhất hữu ích. 

Cuối cùng, Ngân hàng thực đơn dinh dưỡng là điều cuối cùng mà Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé muốn giới thiệu đến mẹ để mẹ có thể xây dựng một chế độ dinh dưỡng khoa học, lành mạnh và hiệu quả cho bé. Chúc mẹ và bé luôn khỏe mạnh!

*Lưu ý: Để có thể nhận được thêm những lời khuyên chi tiết phù hợp với tình trạng sức khỏe cho mẹ và bé, bạn hãy tư vấn thêm các bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng ở các cơ sở y tế gần nhất.

Theo dõi Fanpage Dinh dưỡng Mẹ và Bé bằng cách bấm “Thích Trang” để cập nhật kiến thức bổ ích cho mẹ và bé.

https://www.facebook.com/dinhduongmevabe.com.vn