KẼM CÓ TÁC DỤNG GÌ ĐỐI VỚI TRẺ? LIỀU LƯỢNG, THỜI ĐIỂM BỔ SUNG PHÙ HỢP THEO CHUYÊN GIA

Dinh dưỡng có vai trò đặc biệt quan trọng trong sự phát triển của trẻ nhỏ cả về thể chất và chiều cao. Trong nhóm các vi chất dinh dưỡng, kẽm được biết đến là chất có vai trò không thể thiếu trong sự phát triển của trẻ nhỏ trong những năm đầu đời. Vậy kẽm có tác dụng gì đối với trẻ?

Kẽm có nhiều tác dụng cần thiết cho sự phát triển của trẻ nhỏ

1. Tác dụng của kẽm đối với sức khỏe của trẻ

Trong cơ thể mỗi người, kẽm là nguyên tố khoáng vi lượng đứng thứ 6 và chỉ chiếm khoảng 2 – 3 gam trọng lượng. Tuy nhiên, dù chiếm ít nhưng kẽm vẫn là chất không thế thiếu trong cơ thể chúng ta nhất là trẻ nhỏ. Dưới đây là các lợi ích mà kẽm mang lại cho sức khỏe của trẻ.

1.1. Phát triển và cải thiện não bộ

Theo nhiều nghiên cứu trung tâm bộ nhớ của não bộ chứa một lượng lớn kẽm. Kẽm là nguyên tố cần thiết cho sự phát triển của não bộ, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Cùng với vitamin B6, kẽm thúc đẩy sự hoạt động của các chất dẫn truyền thần kinh trong não bộ. Do đó, nếu thiếu kẽm còn khiến trẻ dễ cáu gắt, nổi nóng do kẽm có nhiệm vụ vận chuyển canxi lên não, chất này rất quan trọng giúp ổn định hệ thần kinh và não.

KẼM CÓ TÁC DỤNG GÌ ĐỐI VỚI TRẺ? LIỀU LƯỢNG, THỜI ĐIỂM BỔ SUNG PHÙ HỢP THEO CHUYÊN GIA

Kẽm cần thiết cho sự phát triển trí não

1.2. Kẽm có tác dụng tăng cường hệ miễn dịch cho cơ thể

Kẽm rất tốt cho hệ miễn dịch của trẻ giúp hỗ trợ và duy trì hoạt động tốt nhất. Đặc biệt, kẽm còn kích thích sự phát triển và biệt hóa các tế bào miễn dịch như lympho T và lympho B tạo nên một hệ bảo vệ chất lượng giúp chống lại các tác nhân gây bệnh, từ đó giúp trẻ có sức khỏe để chống lại bệnh tật.

Nếu cơ thể thiếu kẽm còn làm giảm sự phát triển và chức năng của hầu hết các tế bào miễn dịch cũng bị ảnh hưởng, tăng nguy cơ mắc các bệnh nhiễm khuẩn cao, nghiêm trọng hơn có thể khiến trẻ bị tử vong.

1.3. Hấp thu và chuyển hóa các chất

Kẽm tham gia vào sự hấp thu và chuyển hóa các nguyên tố vi lượng khác như đồng, nhôm, mangan, magie, canxi,… cùng rất nhiều các enzym khác trong cơ thể. Ngoài ra, nhiều nghiên cứu còn cho thấy, Kẽm còn có tác dụng làm giảm độc tính của các kim loại nặng: Asen (As), Cadimin (Cad),… từ đó hạn chế gây độc cơ thể, làm chậm quá trình oxy hóa tế bào. Kẽm còn có tác dụng thúc đẩy sự tăng trưởng, tăng cảm giác ngon miệng nên rất quan trọng đối với trẻ em.

1.4. Tác động đến sự tăng trưởng trong cơ thể

Nếu có thể trẻ bị thiếu kẽm sẽ ảnh hưởng đến quá trình phân chia tế bào, chiều cao phát triển chậm, gây rối loạn phát triển xương, khiến chức năng sinh dục ở trẻ bị suy giảm và dẫn đến trẻ dậy thì chậm hơn so với lứa tuổi. Ngoài ra, nếu thiếu kẽm còn gây ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa tế bào vị giác dẫn đến trẻ bị biếng ăn.

Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng chỉ cần bổ sung kẽm đầy đủ sẽ cải thiện được chiều cao ở trẻ thấp bé và tăng cân nhanh đối với trẻ bị suy dinh dưỡng. Khi tìm hiểu vai trò của kẽm, nhiều mẹ cũng quan tâm bé suy dinh dưỡng nên bổ sung gì để hỗ trợ tăng trưởng và cải thiện thể trạng.

2. Dấu hiệu trẻ cần được bổ sung kẽm

Dấu hiệu trẻ thiếu kẽm ba mẹ cần chú ý để bổ sung ngay

Trẻ thiếu kẽm sẽ ảnh hưởng đến quá trình hấp thụ các chất khác nên khi nhận thấy một trong những dấu hiệu trẻ thiếu kẽm dưới đây, ba mẹ hãy cho trẻ đến bác sĩ thăm khám và chú ý bổ sung ngay nhé:

Trẻ bị biếng ăn, nôn không rõ nguyên nhân hoặc bị rối loạn tiêu hóa, tiêu chảy kéo dài. Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị nếu trẻ xuất hiện triệu chứng tiêu chảy cấp cần bổ sung khoảng 20mg kẽm mỗi ngày trong 10 – 14 ngày để giảm tình trạng bệnh nhanh nhất và ngăn ngừa nguy cơ bị mất nước.
Trẻ bị rối loạn giấc ngủ, khó ngủ, hay quấy khóc về đêm chủ yếu xảy ra ở trẻ bị còi xương và suy dinh dưỡng do thiếu kẽm.
Trẻ chậm phát triển thể lực, giảm trí nhớ, suy dinh dưỡng,…
Trẻ xuất hiện các dấu hiệu suy giảm miễn dịch như dễ bị nhiễm khuẩn, tiêu chảy, mẩn đỏ da,…
Trẻ đang có những tổn thương trên da như viêm da, chàm da, nám da, bong da, viêm lưỡi, viêm niêm mạc miệng, hay bị dị ứng… cũng là dấu hiệu cần bổ sung kẽm ngay.

Các dấu hiệu lâm sàng trên, gợi ý kiểm tra xét nghiệm hàm lượng kẽm trong máu. Khi thực hiện các xét nghiệm kẽm huyết thanh, chỉ số xét nghiệm này sẽ được các bác sĩ cho biết trẻ có đang trong tình trạng thiếu kẽm hay không.

3. Thời điểm nên bổ sung kẽm cho trẻ là khi nào?

Thời điểm bổ sung kẽm phù hợp nhất là từ 6 tháng tuổi trở lên là tốt nhất. Nếu muốn cơ thể trẻ hấp thụ kẽm hiệu quả và tối ưu nhất hãy bổ sung kẽm vào thời điểm trước bữa ăn 30 phút hoặc sau bữa ăn từ 30 – 60 phút và duy trì bổ sung trong khoảng 2 – 3 tháng là tốt nhất. Lưu ý khả năng hấp thụ kẽm của cơ thể sẽ tốt hơn nếu ba mẹ bổ sung kết hợp với vitamin C cho trẻ. Bên cạnh kẽm, mẹ cũng cần hiểu vai trò của chất béo đối với sự phát triển của trẻ trong việc giúp trẻ hấp thu năng lượng và phát triển toàn diện.

Nên bổ sung kẽm cho trẻ khi nào?

Sự kết hợp giữa kẽm và vitamin C không chỉ nâng cao hiệu quả hấp thụ dưỡng chất của cơ thể mà còn thúc đẩy quả trình tăng trưởng về thể chất và phát triển chiều cao của trẻ. Ngoài ra, kẽm còn giúp điều hòa phản ứng oxy hóa khử để chống lại các gốc tự do và tăng cường sức đề kháng cho trẻ.

Cha mẹ không nên bổ sung cả canxi và kẽm cùng nhau và tốt nhất nên cách xa nhau 2 tiếng để không làm giảm hấp thu kẽm cho cơ thể. Nếu trẻ thiếu sắt được bác sĩ chỉ định bổ sung thêm sắt thì nên cho trẻ uống sắt và kẽm cách nhau ít nhất 2 tiếng để không bị cản trở hấp thụ kẽm.

>>> Gợi ý cho mẹ:

4. Liều lượng và cách bổ sung kẽm cho trẻ hiệu quả

Mặc dù, kẽm có nhiều tác dụng cho cơ thể trẻ nhưng khi bổ sung kẽm cần phải đúng cách thì mới đạt được hiệu quả tối ưu nhất. Nếu thừa kẽm sẽ khiến cơ thể quá tải và sinh ra những tác dụng phụ không tốt. Nhu cầu kẽm trong cơ thể mỗi trẻ đều không giống nhau nên liều lượng kẽm bổ sung theo độ tuổi như sau:

Trẻ từ 0 - 6 tháng tuổi: mỗi ngày 2mg kẽm.
Trẻ từ 7 - 3 tuổi: mỗi ngày 3mg kẽm.
Trẻ từ 4 – 8 tuổi: mỗi ngày 5mg kẽm.
Trẻ từ 9 - 13 tuổi: mỗi ngày 8mg kẽm.
Trẻ từ 14 tuổi trở lên: bé gái mỗi ngày 9mg và bé trai mỗi ngày 11mg kẽm.

Lưu ý hạn chế cho bé uống kẽm trước khi đi ngủ sẽ làm giảm sự hấp thụ kẽm trong cơ thể và ảnh hưởng đến giấc ngủ. Việc bổ sung kẽm đúng liều và đúng thời điểm là một trong những cách hiệu quả để tăng đề kháng cho bé, giúp con ít ốm vặt hơn.

5. Một số lưu ý khi bổ sung kẽm và phòng ngừa thiếu kẽm cho trẻ

Khi bé có những dấu hiệu thiếu kẽm và được xác định bằng những biểu hiện lâm sàng, xét nghiệm sinh hóa hoặc trẻ đang bị tổn thương niêm mạc đường tiêu hóa dẫn đến giảm hấp thu kẽm, cha mẹ hãy bổ sung kẽm theo liều lượng khuyến nghị và theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.

Không uống kẽm, canxi hoặc sắt cùng lúc và tốt nhất nên dùng kẽm trước 2 giờ vì sắt cản trở sự hấp thụ kẽm. Chỉ bổ sung trong khoảng 2 – 3 tháng rồi ngưng.
Để tăng cường hấp thu kẽm mẹ có thể bổ sung kết hợp với vitamin A, B6, C để cơ thể hấp thụ tối đa.
Khi chưa có sự hướng dẫn hay chỉ định từ bác sĩ, tuyệt đối không bổ sung kẽm với liều lượng cao, do thừa kẽm có thể ảnh hưởng đến nguy cơ chuyển hóa và tăng trưởng ở trẻ.

Cách bổ sung kẽm cho trẻ theo thời điểm thích hợp

Một số lời khuyên dành cho bố mẹ cần được thực hiện để tránh tình trạng thiếu kẽm ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ:

Nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng và tiếp tục cho trẻ bú đến 24 tháng
Khuyến khích chế độ ăn đa dạng thực phẩm trong bữa ăn của trẻ, sử dụng thực phẩm giàu kém, thay đổi thói quen ăn uống có lợi cho việc hấp thụ kẽm
Dự phòng điều trị các bệnh liên quan đến thiếu kẽm
Tăng khả năng hấp thụ kẽm nhờ tăng cường thực phẩm có nhiều vitamin C như rau xanh, hoa quả, cách chế biến như nảy mầm giá đỗ, lên men dưa chua làm tăng cường hàm lượng vitamin C, giảm axit phytic trong thực phẩm do vậy làm tăng hấp thu sắt/ kẽm từ khẩu phần.
Sử dụng các thực phẩm giàu kẽm như thức ăn từ động vật như cua bể, thịt bò, tôm, thịt, cá...
Sử dụng thực phẩm bổ sung kẽm tại cộng đồng như hạt nêm bổ sung kẽm, bánh quy bổ sung kẽm, bột mì bổ sung kẽm, mì tôm bổ sung kẽm, bột dinh dưỡng, sữa, cốm bổ sung kẽm...) trong bữa ăn hàng ngày của trẻ
Nên bổ sung kẽm cho trẻ biếng ăn chậm lớn, phụ nữ có thai, cho con bú. Bổ sung các thuốc chứa kẽm (gluconat kẽm hay sulfat kẽm); uống sau ăn 30 phút; thời gian bổ sung là 2-3 tháng theo chỉ định của bác sĩ
Chữa các bệnh gây thiếu kẽm ở trẻ trước khi bổ sung như bệnh rối loạn tiêu hóa
Tiêm chủng đúng lịch cho bé phòng ngừa các bệnh nhiễm khuẩn như sởi, bạch hầu, ho gà, uốn ván, lao, bại liệt, viêm gan B, viêm não nhật bản B
Tẩy giun định kỳ cho trẻ từ 2 tuổi trở lên, 6 tháng một lần.

Với những thông tin bài viết vừa chia sẻ hy vọng sẽ giúp cha mẹ hiểu được kẽm có tác dụng gì đối với trẻ và biết cách bổ sung kẽm hợp lý theo từng độ tuổi khác nhau. Kẽm có tác dụng rất tốt đối với quá trình phát triển chiều cao, thể chất và giúp trẻ phòng bệnh tật hiệu quả nên hãy chú ý bổ sung thực phẩm giàu kẽm để đảm bảo cho sự phát triển tối ưu của trẻ. Khi bé có dấu hiệu thiếu kẽm, mẹ cũng cần tìm hiểu trẻ hấp thụ kém nên uống gì để hỗ trợ quá trình tiêu hóa và hấp thu dưỡng chất tốt hơn.

Đăng ký tham gia Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé với những chia sẻ hàng đầu về chất dinh dưỡng và cách bổ sung qua những thực phẩm giàu dinh dưỡng rất tốt cho trẻ, dễ hấp thụ và không bị mất cân bằng dưỡng chất.

Bài viết được thẩm định bởi TS.BS. Dương Lan Dung - Phó Trưởng phòng Đào tạo, Nguyên Phó Trưởng phòng Nghiên cứu khoa học - Bệnh viện Phụ sản Trung ương.