Bổ sung sắt cho trẻ sơ sinh đúng cách theo chuyên gia dinh dưỡng

Bài viết được thẩm định bởi PGS.TS. Phạm Ngọc Khái, Giảng viên cao cấp, nguyên Trưởng Bộ môn Dinh dưỡng & ATTP Trường Đại học Y Dược Thái Bình

Sắt đối với trẻ sơ sinh là khoáng chất thiết yếu giúp hình thành máu, tăng cường sức đề kháng và hỗ trợ phát triển toàn diện. Trong bài viết này, Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé sẽ hướng dẫn cách bổ sung sắt an toàn, khoa học, đảm bảo trẻ hấp thu tốt nhất trong giai đoạn đầu đời.

1. Vai trò của sắt trong sự phát triển của trẻ sơ sinh

Sắt là dưỡng chất thiết yếu, giúp hình thành hồng cầu và vận chuyển oxy cùng dưỡng chất đến mọi tế bào. Thiếu sắt sẽ làm giảm khả năng cung cấp oxy cho tế bào, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển thể chất và trí tuệ, đặc biệt ở trẻ em.

Trẻ em cần lượng sắt cao hơn đến 9 lần so người lớn theo khối lượng cơ thể. Sắt là thành phần chính của hemoglobin (huyết sắc tố), giúp máu vận chuyển oxy đến mô và cơ quan. Thiếu sắt kéo dài dẫn đến thiếu máu, suy giảm chức năng cơ và cản trở phát triển thể chất cũng như nhận thức.

Trong giai đoạn bú mẹ, trẻ nhận được sắt chủ yếu từ sữa mẹ. Tuy nhiên, khi bước vào giai đoạn ăn dặm, lượng sắt từ sữa mẹ giảm dần trong khi nhu cầu của trẻ tăng lên. Vì vậy, có nên bổ sung sắt cho trẻ sơ sinh và cách bổ sung sắt đúng cách và hợp lý về liều lượng và thời gian là điều cần thiết để đảm bảo trẻ phát triển toàn diện, khỏe mạnh và tránh thiếu hụt dinh dưỡng.

Bên cạnh bổ sung vi chất đúng cách, cha mẹ cũng cần nắm rõ cách chăm sóc trẻ sơ sinh khỏe mạnh để hỗ trợ bé phát triển toàn diện trong những năm đầu đời.

Trẻ em cần lượng sắt theo cân nặng cao gấp nhiều lần người lớn, có thể lên đến 9 lần

2. Bổ sung sắt cho trẻ sơ sinh sao cho đúng cách và hiệu quả?

Mỗi giai đoạn phát triển của trẻ có nhu cầu sắt khác nhau, do đó cha mẹ cần nắm rõ hướng dẫn bổ sung để tránh thiếu hoặc thừa sắt, đảm bảo trẻ nhận đủ dưỡng chất từ sữa và thực phẩm. Dưới đây là các hướng dẫn bổ sung sắt đúng cách và hiệu quả:

• Trẻ sử dụng sữa công thức: Nếu bé đang dùng sữa công thức, lượng sắt và vitamin D đã được cung cấp đầy đủ. Tiếp tục sử dụng trong 12 tháng đầu đời để đảm bảo dinh dưỡng.
• Trẻ bú mẹ: Theo khuyến cáo của AAP, trẻ bú mẹ một phần hoặc hoàn toàn nên bổ sung sắt dạng lỏng với liều 1mg/kg/ngày từ 4–6 tháng tuổi và tiếp tục cho đến khi bé bắt đầu ăn thức ăn đặc chứa sắt. Đồng thời, bổ sung 400 IU vitamin D mỗi ngày từ khi mới sinh đến 1 tuổi.
• Trẻ sinh non: Những bé sinh non có nhu cầu sắt cao hơn, khoảng 2mg/kg/ngày, bắt đầu ngay trong tháng đầu sau sinh. Cha mẹ nên tham khảo bác sĩ để xác định liều lượng chính xác và an toàn.
• Trẻ có mẹ ăn chay: Cha mẹ cần bổ sung vitamin B12 đầy đủ và xin tư vấn bác sĩ dinh dưỡng để đảm bảo chế độ ăn uống và các chất bổ sung phù hợp.
• Không dùng sữa bò tươi trước 1 tuổi: Sữa bò làm giảm hấp thu sắt, dễ gây thiếu máu và làm thận trẻ quá tải nếu dùng thay sữa mẹ hoặc sữa công thức giàu sắt.
• Bổ sung thức ăn giàu sắt sau 6 tháng tuổi: Khi lượng sắt dự trữ từ lúc sinh bắt đầu giảm, nên cho bé ăn các thực phẩm giàu sắt như thịt, trứng, ngũ cốc, đậu các loại, rau xanh (đậu nành, đậu lăng, đậu xanh, đậu đen, đậu phụ, rau bina, thịt bò).
• Sử dụng vi chất bổ sung: Nếu cần, cha mẹ nên hỏi ý kiến bác sĩ để được tư vấn về loại thuốc và liều lượng phù hợp, đảm bảo an toàn và phát triển tối ưu.
• Cân nhắc liều lượng sắt: Thiếu hoặc thừa sắt đều gây hại cho trẻ. Thừa sắt lâu dài có thể làm tăng nguy cơ tim mạch, tổn thương gan và tăng đường máu. Vì vậy, bổ sung sắt phải đúng cách, đúng liều và theo hướng dẫn bác sĩ nhi khoa.

Việc trẻ sơ sinh bú mẹ đúng cách cũng giúp tăng hiệu quả hấp thu vi chất, hạn chế nguy cơ thiếu sắt trong giai đoạn đầu.

Khi bổ sung sắt cho bé mẹ cần lưu ý những gì? 

3. Thời điểm phù hợp để bổ sung sắt cho trẻ

Để đảm bảo cung cấp đủ sắt cho trẻ, cha mẹ cần lưu ý các giai đoạn bổ sung sắt cho trẻ sơ sinh khi:

• Trẻ đủ tháng: Nên bắt đầu bổ sung sắt từ 4 tháng tuổi cho đến khi bé ăn hơn hai khẩu phần mỗi ngày. Trong thời gian bú mẹ hoàn toàn, sữa mẹ là nguồn chính, có thể kết hợp sữa công thức giàu sắt nếu cần. Khi bé bắt đầu ăn dặm, thực đơn nên bao gồm các thực phẩm giàu sắt như thịt xay nhuyễn, ngũ cốc, đậu và rau xanh.
• Trẻ sinh non hoặc thiếu tháng: Những trẻ sinh non, cân nặng khi sinh dưới 2,9kg hoặc mẹ mắc tiểu đường thai kỳ kiểm soát kém thường không nhận đủ sắt từ thai kỳ. Các bé này cần được bổ sung sắt sớm, bắt đầu từ khoảng 2 tuần tuổi và tiếp tục đến khi bé ăn dặm đầy đủ (khoảng 1 tuổi). Trong giai đoạn bú mẹ, cha mẹ nên ưu tiên sữa tăng cường sắt như nguồn dinh dưỡng chính.

Mẹ nên bổ sung sắt cho bé vào thời điểm nào? 

4. Khi nào thì ba mẹ cần bổ sung sắt cho bé sơ sinh?

Sắt là nguyên tố vi lượng quan trọng, cần thiết để duy trì hệ miễn dịch khỏe mạnh và hỗ trợ phát triển não bộ. Thiếu sắt có thể ảnh hưởng xấu đến sức khỏe và sự phát triển toàn diện của trẻ. Sau khi tìm hiểu bổ sung sắt cho trẻ bằng cách nào, cha mẹ cần biết các dấu hiệu trẻ đang thiếu sắt sau đây:

• Trẻ tăng cân rất chậm hoặc không tăng cân trong thời gian dài.
• Da của trẻ nhợt nhạt, thiếu sức sống.
• Trẻ bú kém, có thể bỏ bú mẹ hoàn toàn.
• Trẻ thường xuyên quấy khóc, khó chịu hoặc mệt mỏi.
• Trẻ ít vận động, cơ yếu, phát triển cơ chậm hơn so với độ tuổi.
• Trẻ dễ mắc các bệnh nhiễm khuẩn, đặc biệt là viêm đường hô hấp.

Ngoài điều chỉnh dinh dưỡng, nhiều gia đình còn kết hợp các mẹo dân gian giúp trẻ ngủ sâu giấc để cải thiện thể trạng và sức đề kháng cho bé.

Thiếu sắt có thể gây tác động không tốt đến sức khỏe và quá trình lớn lên của trẻ

5. Biến chứng của tình trạng thiếu sắt kéo dài ở trẻ sơ sinh

Thiếu sắt kéo dài có thể gây ra nhiều ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ:

• Thiếu máu nhược sắc: Trẻ xanh xao, mệt mỏi, bú kém và giảm khả năng vận động.
• Hạn chế oxy cho não và mô: Thiếu sắt làm giảm hiệu quả vận chuyển oxy, ảnh hưởng đến phát triển thần kinh, giảm trương lực cơ và khả năng phối hợp vận động.
• Suy giảm miễn dịch: Trẻ dễ mắc các bệnh nhiễm trùng như viêm đường hô hấp, viêm phổi hoặc tiêu chảy kéo dài do hệ miễn dịch yếu.
• Tác động lâu dài đến trí tuệ: Thiếu máu do thiếu sắt trong 2 năm đầu đời có thể ảnh hưởng đến khả năng nhận thức, ngôn ngữ và trí nhớ, ngay cả sau khi đã được điều trị hồi phục.

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc kết hợp bổ sung kẽm cho trẻ sơ sinh để hỗ trợ miễn dịch và quá trình phát triển toàn diện.

6. Gợi ý món ăn giàu sắt cho mẹ đang cho con bú

6.1 Bò kho sả

Nguyên liệu

• Hành củ (khô): 5 g – băm nhỏ
• Hành lá / hành hoa: 1 g – thái nhỏ
• Khoai tây: 20 g – cắt miếng vuông
• Thịt bò lưng, nạc và mỡ: 70 g – cắt miếng vuông
• Sả cây: 5 g – băm nhỏ
• Nước mắm: 1 g
• Hạt nêm: 2 g
• Dầu ăn / dầu thực vật: 4 g
• Dầu điều: 1 g

Cách chế biến

• Bước 1 - Ướp thịt bò: Trộn thịt bò với hạt nêm và dầu điều, đảo đều và để thấm gia vị khoảng 15 phút.
• Bước 2 - Xào thịt bò: Phi thơm hành và sả với dầu ăn. Cho thịt bò đã ướp vào xào săn.
• Bước 3 - Kho thịt: Thêm nước vào xâm xấp thịt, đun sôi rồi hạ lửa. Hớt bọt và tiếp tục ninh đến khi thịt mềm.
• Bước 4 - Thêm khoai tây: Cho khoai tây và nước mắm vào, đảo nhẹ và nấu đến khi khoai chín mềm.
• Bước 5 - Hoàn thiện: Thêm hành lá thái nhỏ, đảo đều rồi tắt bếp.
• Bước 6 - Trình bày: Múc thịt bò kho ra dĩa và dùng nóng với cơm.

Bên cạnh việc bổ sung vi chất, nhiều mẹ cũng quan tâm mẹ nên ăn gì để trẻ sơ sinh dễ đi ngoài, từ đó giúp hệ tiêu hóa của bé hoạt động ổn định hơn.

6.2 Bò hầm cà rốt

Nguyên liệu

• Cà rốt: 30 g – thái con chì
• Thịt bò lưng, nạc và mỡ: 80 g – thái miếng vuông
• Hành lá / hành hoa: 1 g – thái nhỏ
• Rau mùi / ngò rí: 1 g – thái nhỏ
• Hành củ (khô): 1 g – băm nhỏ
• Tỏi ta: 2 g – băm nhỏ
• Hạt nêm: 2 g
• Rượu vang đỏ: 5 g
• Nước mắm: 1 g
• Dầu ăn / dầu thực vật: 3 g

Cách chế biến

• Bước 1 - Ướp thịt: Trộn thịt bò với hạt nêm, rượu vang và nước mắm. Để thấm gia vị khoảng 30 phút.
• Bước 2 - Xào thịt: Phi thơm hành khô và tỏi với dầu ăn. Cho thịt bò đã ướp vào xào trên lửa vừa đến khi săn lại.
• Bước 3 - Hầm bò: Thêm nước lọc vào sao cho xâm xấp mặt thịt, đun sôi rồi hớt bọt. Hạ nhỏ lửa và hầm trong khoảng 40 – 50 phút. Trong quá trình hầm, nếu nước cạn có thể bổ sung thêm nước.
• Bước 4 - Thêm cà rốt: Khi thịt bò đã mềm, cho cà rốt vào hầm tiếp đến khi cà rốt chín mềm và nước hơi sệt lại.
• Bước 5 - Hoàn thiện: Cho hành lá và rau mùi vào, đảo đều rồi tắt bếp.
• Bước 6 - Trình bày: Múc bò hầm cà rốt ra bát và dùng nóng với cơm.

6.3 Canh su hào ngô ngọt nấu tôm

Nguyên liệu

• Tôm khô: 8 g – ngâm nước ấm cho mềm, giã dập
• Ngô / bắp tươi: 10 g – thái miếng vừa ăn
• Hành lá / hành hoa: 2 g – thái nhỏ
• Nước lọc: 200 g
• Su hào: 60 g – thái lát mỏng
• Nấm hương khô: 3 g – ngâm nở, cắt đôi
• Hành củ (khô): 1 g – băm nhỏ
• Bột ngọt: 1 g
• Dầu ăn / dầu thực vật: 3 g
• Bột canh: 1 g

Cách chế biến

• Bước 1 - Xào tôm khô: Phi thơm hành củ băm với dầu ăn, cho tôm vào xào đến khi dậy mùi thơm.
• Bước 2 - Nấu nước dùng: Đổ nước lọc vào nồi tôm đã xào, đun sôi.
• Bước 3 - Cho rau củ vào nấu: Lần lượt cho su hào, ngô và nấm hương vào. Đun đến khi rau củ chín mềm.
• Bước 4 - Nêm gia vị: Khi canh sôi lại và các nguyên liệu đã mềm, cho bột ngọt AJI-NO-MOTO và bột canh vào, khuấy nhẹ cho hòa tan.
• Bước 5 - Hoàn thiện: Rắc hành lá thái nhỏ, đảo đều rồi tắt bếp.
• Bước 6 - Trình bày: Múc canh su hào – ngô – tôm khô ra bát, dùng nóng.

>>> Truy cập Ngân hàng thực đơn dinh dưỡng để xem đầy đủ công thức món ăn giàu sắt, hỗ trợ mẹ sau sinh cải thiện sức khỏe và duy trì nguồn sữa chất lượng.

Sắt cho trẻ sơ sinh là dưỡng chất quyết định sự phát triển toàn diện của bé. Hy vọng qua những hướng dẫn về bổ sung sắt đúng thời điểm và đúng cách, cha mẹ sẽ dễ dàng nuôi con bằng sữa mẹ, chuẩn bị ăn dặm hợp lý và lựa chọn thực phẩm giàu sắt phù hợp. Hãy luôn theo dõi sức khỏe bé cùng bác sĩ nhi khoa để đảm bảo con phát triển khỏe mạnh. Nếu bạn muốn được tư vấn chi tiết hơn về dinh dưỡng và phát triển của trẻ, hãy đăng ký tham gia Chương trình Dinh Dưỡng Mẹ và Bé để nhận hướng dẫn chuyên sâu từ đội ngũ chuyên gia.

* Lưu ý: Để có thể nhận được thêm những lời khuyên chi tiết phù hợp với tình trạng sức khỏe cho mẹ và bé, bạn hãy tư vấn thêm các bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng ở các cơ sở y tế gần nhất.

Theo dõi Fanpage Dinh dưỡng Mẹ và Bé bằng cách bấm “Thích Trang” để cập nhật kiến thức bổ ích cho mẹ và bé.

https://www.facebook.com/dinhduongmevabe.com.vn