Trẻ ho có đờm và cách điều trị, chăm sóc hiệu quả tại nhà

Bài viết được thẩm định bởi TS.BS. Dương Lan Dung - Phó Trưởng phòng Đào tạo, Nguyên Phó Trưởng phòng Nghiên cứu khoa học - Bệnh viện Phụ sản Trung ương.

Khi trẻ ho có đờm, nhiều phụ huynh lo lắng không biết phải xử lý như thế nào để giúp con giảm bớt triệu chứng khó chịu này. Để ho đờm kéo dài sẽ dẫn đến các bệnh khác gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của trẻ. Trong bài viết này, Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé sẽ mách mẹ những cách xử lý trẻ bị ho có đờm hiệu quả tại nhà đơn giản và dễ thực hiện, giúp bé nhanh chóng khỏi bệnh và lấy lại sức khỏe. Đây cũng là những cách trị ho cho bé được nhiều phụ huynh tìm kiếm khi bé xuất hiện triệu chứng ho đờm kéo dài.

1. Nguyên nhân khiến trẻ ho có đờm 

Trẻ ho có đờm nhiều phải làm sao?

Thông thường, ho là phản xạ tự nhiên của cơ thể nhằm loại bỏ bụi bẩn hay những gì mắc trong cổ họng ra ngoài không khí. Nhưng ho có đờm là tình trạng cơ thể đang tống khứ các dịch nhầy, đờm do đường hô hấp tiết ra làm tắc nghẽn đường hô hấp hoặc dị vật lọt từ bên ngoài vào như thức ăn, bụi bẩn… để bảo vệ cơ thể và giúp trẻ dễ thở hơn. Nhiều bố mẹ cũng nhận thấy rằng bé ho nhiều về đêm thường nặng hơn ban ngày do đờm ứ đọng khi nằm, khiến trẻ khó chịu và dễ thức giấc

Trẻ sơ sinh bị ho đờm do một số nguyên nhân dưới đây: 

• Thời tiết thay đổi thất thường : Khoảng thời gian giao mùa nhiệt độ rồi nắng mưa thất thường, đang nóng chuyển sang lạnh khiến trẻ em nhất là trẻ sơ sinh chưa thích ứng kịp nên rất dễ bị bệnh. Khi đó, triệu chứng thường xuyên xuất hiện là ho khan ho nhiều đờm. 
• Môi trường ô nhiễm, không khí nhiều bụi bẩn: Trẻ em sống trong môi trường quá kín, không thoáng khí và có nhiều khói bụi là yếu tố hàng đầu gây ra các bệnh về hô hấp. Trong môi trường bụi bẩn, khi trẻ tiếp xúc với dị nguyên (bụi, phấn hoa,..vv) cũng là yếu tố gây dị ứng hoặc hen suyễn ở trẻ do tăng tiết dịch nhầy đặc Hệ miễn dịch chưa hoàn thiện: Do trẻ sơ sinh có hệ miễn dịch còn yếu kèm theo cấu trúc đường hô hấp chưa phát triển hoàn chỉnh là nguyên nhân dễ dẫn đến các bệnh viêm nhiễm đường hô hấp gây ra có đờm
• Bị viêm hô hấp do vi khuẩn, virus xâm nhập: Khi đường hô hấp bị virus hay vi khuẩn xâm nhập vào là nguyên nhân chính gây ra bệnh ho đờm ở trẻ sơ sinh. Dịch nhầy đờm tiết ra để bảo vệ lớp niêm mạc và hạn chế tổn thương đến đường hô hấp nên thường gây ra ho đờm.

2. Cách trị ho có đờm ở trẻ nhỏ

Trẻ bị ho có đờm cần được điều trị sớm và tích cực để phát triển khỏe mạnh. Về mặt nguyên lý trị ho có đờm ở trẻ cần tập trung làm loãng đờm, giúp trẻ tống đờm ra dễ hơn, đồng thời điều trị nguyên nhân gây ho nếu cần. Mục tiêu chính khi xử lý ho đờm cho trẻ là làm loãng đờm, hỗ trợ tan đờm cho bé để bé dễ thở và dễ tống dịch nhầy ra ngoài.

Ba mẹ có thể tham khảo một số cách xử lý khi trẻ em ho có đờm dưới đây:

2.1 Rửa mũi bằng nước muối sinh lý

Rửa mũi bằng nước muối sinh lý để giảm ho đờm

Rửa mũi bằng nước muối sinh lý là cách trị ho đờm được nhiều mẹ lựa chọn nhất. Tuy nhiên, cần thao tác đúng cách để có tác dụng tốt nhất. Hãy sử dụng ống tiêm y tế dung tích lớn hoặc bình rửa mũi chuyên dụng, sau đó cho nước muối nồng độ 0,9% vào trong.

Để đầu bé nghiêng 45 độ rồi đưa ống tiêm hoặc đầu phun của bình vào mũi tiến hành bơm nước muối vào từng bên mũi. Nghiêng đầu trẻ để nước muối có thể chảy từ mũi này sang mũi kia và xuống bồn rửa. 

Trong khi thực hiện thao tác này để trẻ thở bằng miệng, nên làm sạch lại mũi bằng cách xì mũi nhẹ  và thực hiện tương tự với mũi bên kia. 

Nếu gặp khó khăn trong quá trình rửa mũi khi trẻ bị bệnh cần đưa ngay tới cơ sở y tế để thực hiện đúng quy trình tránh gây tổn thương và làm  nặng bệnh cho trẻ .

Ngoài ra hàng ngày bạn hãy nhỏ mũi hàng ngày từ 3 - 4 lần cho trẻ để hạn chế tình trạng chảy mũi, nên ngâm ấm nước muối trước khi nhỏ. Lưu ý nếu trẻ có nước mũi hãy hút sạch trước khi nhỏ để không bị chảy ngược xuống họng, sẽ càng khiến ho đờm nặng hơn. 

2.2 Chưng quất với đường phèn

Quất chưng đường phèn vị ngọt chua vừa phải trị ho đờm ngay tại nhà

Quả quất có nhiều tác dụng trong trị ho khan, ho đờm rất hiệu quả. Đặc biệt, nhờ thành phần có chứa canxi, vitamin C, Magie, kẽm…. nên quả quất còn có công dụng tăng đề kháng cho cơ thể.

Đường phèn kết hợp chưng cùng quất có vị ngọt xen lẫn vị chua, là bài thuốc có nhiều dưỡng chất tốt, được các mẹ rất tin dùng. 

Nguyên liệu:

• 5 quả quất vàng
• Đường phèn (dạng vỡ)
• Một ít muối trắng
• Nước lọc

Cách làm:

• Sơ chế quất: Rửa sạch 5 quả quất vàng, bổ thành miếng vừa ăn và bỏ hết hạt để tránh bị đắng khi chưng.
• Ướp hỗn hợp: Cho quất đã thái, đường phèn và một ít muối trắng vào bát, ướp cùng nhau khoảng 3-4 giờ.
• Chưng cách thủy: Đem hỗn hợp đã ướp đi chưng cách thủy trong khoảng 5-10 phút.
• Sử dụng: Sau khi chưng xong, đợi nguội rồi cho trẻ uống. Nếu bé ăn được cả phần cái thì càng tốt.

2.3 Lá hẹ chưng đường phèn

Lá hẹ chưng đường phèn - bài thuốc dân gian trị ho đờm hiệu quả

Lá hẹ có rất nhiều tác dụng tốt cho sức khỏe, được ứng dụng nhiều để chữa các loại bệnh khác nhau và công dụng tốt nhất phải kể đến trị ho đờm ở trẻ. 

Cách làm như sau: Rửa sạch lá hẹ rồi cho vào bát con, cho đường phèn vừa đủ vào rồi đem hấp cách thủy trong khoảng 15 – 20 phút. Sau khi chưng xong để nguội và chắt nước cho bé uống mỗi lần từ 2 – 3 thìa nhỏ, ngày uống 2 lần. Nếu sử dụng kiên trì sẽ có tác dụng rất tốt trong điều trị ho có đờm.

2.4 Nước dừa chưng với rau răm và đường phèn

Nước dừa vốn nổi tiếng với tính mát và khả năng kháng khuẩn tự nhiên, giúp làm dịu cảm giác ngứa rát khó chịu khi bé ho nhiều hoặc ho dai dẳng. Khi kết hợp nước dừa cùng với rau răm - loại rau có tính ấm, vị cay, thường được dùng để trị chướng hơi, đầy bụng sẽ tạo nên một bài thuốc dân gian hiệu quả trong việc đẩy đờm.

Nguyên liệu:

• 1 trái dừa tươi
• Một nắm rau răm
• Một ít đường phèn

Cách làm:

• Chuẩn bị dừa: Khoét một lỗ nhỏ trên trái dừa.
• Cho nguyên liệu: Cho một nắm rau răm đã rửa sạch và một ít đường phèn vào bên trong trái dừa.
• Hấp cách thủy: Đem trái dừa đi hấp cách thủy khoảng 15 phút.
• Sử dụng: Để nguội và cho bé uống dần trong ngày. Để thấy hiệu quả rõ rệt, mẹ nên kiên trì cho bé uống khoảng 1 tuần nhé.

Nước dừa chưng với rau răm và đường phèn giúp dịu cơn ngứa rát khi bé ho dai dẳng

2.5 Lá diếp cá và mật ong 

Lá diếp cá được xem là một loại "kháng sinh tự nhiên" từ dân gian, rất hữu ích để trị ho có đờm hay ho dai dẳng ở trẻ. Với khả năng ức chế các tác nhân gây bệnh đường hô hấp, cùng hàm lượng dồi dào Vitamin C, A, B, chất xơ và Canxi, lá diếp cá không chỉ kháng viêm mạnh mẽ mà còn chống oxy hóa giúp tăng cường sức đề kháng cho bé. Ngoài lá diếp cá, dân gian còn sử dụng nhiều phương pháp khác như lá húng chanh trị ho, giúp làm dịu cổ họng và hỗ trợ long đờm an toàn cho trẻ nhỏ.

Nguyên liệu:

• 200g lá diếp cá tươi
• 1 - 2 muỗng mật ong

Cách làm:

• Sơ chế: Rửa sạch 200g lá diếp cá tươi và loại bỏ những lá bị vàng úa, héo.
• Xay và lọc: Cho lá diếp cá vào máy xay sinh tố để xay nhuyễn, sau đó dùng rây lọc bỏ bã, lấy phần nước cốt.
• Pha và dùng: Cho nước cốt diếp cá ra cốc, hòa thêm 1-2 muỗng mật ong để bé dễ uống hơn.

Lưu ý: Nếu trẻ ho đờm kéo dài và có dấu hiệu thở khó, thở nghe tiếng rít, mẹ cần đưa bé đi khám bác sĩ ngay nhé.

3. Cách chăm sóc bé sơ sinh ho có đờm tại nhà hiệu quả

Chăm sóc trẻ bị ho đờm đúng cách tại nhà

3.1 Bú mẹ thường xuyên và chú ý chăm sóc trẻ

Hãy cho trẻ bú  thường xuyên vì trong sữa mẹ có nhiều dưỡng chất quan trọng tăng cường đề kháng và bổ sung lượng nước cho trẻ khi bị ho đờm. 

Trẻ sơ sinh dưới 6 tháng tuổi đang bú sữa mẹ hoàn toàn nên khi bị ho có đờm, các mẹ hãy cho bé bú mẹ thường xuyên hơn để tăng cường lượng nước và dưỡng chất. Sữa mẹ cung cấp đủ nước và kháng thể giúp bé chống lại bệnh tật. 

Chú ý khi ngủ cho trẻ nằm nghiêng, kê gối cao hơn thông thường để đờm không ứ đọng. Tuyệt đối không cho trẻ uống các loại thuốc ức chế cơn ho mà không có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa vì sẽ khiến đờm đặc quánh lại, độ dính cao và khó tống xuất ra ngoài. Và giữ ấm cơ thể và tránh gió lạnh, đặc biệt là vùng cổ, ngực, bàn chân. Nên dùng máy tạo ẩm hoặc xông hơi ấm nhẹ trong phòng để làm dịu đường hô hấp.

Ngoài ra, hãy nhỏ tinh dầu tràm vào nước tắm cho trẻ cũng là cách chăm sóc trẻ bị ho đờm hiệu quả. Nhưng cần đảm bảo tinh dầu được pha loãng đúng cách và thử phản ứng da của bé trước khi sử dụng rộng rãi, tránh dùng cho trẻ quá nhỏ hoặc có làn da nhạy cảm.

3.2 Vỗ rung long đờm

Vỗ rung long đờm là phương pháp vật lý trị liệu, giúp cải thiện hiệu quả hô hấp, giúp phổi giãn nở tốt hơn, giúp đào thải, bài trừ các chất tiết, đờm nhớt ra khỏi đường hô hấp. Người mẹ có thể áp dụng làm cho trẻ tại nhà nhưng cần được hướng dẫn cẩn thận .

Để trẻ tư thế nằm nghiêng cúi đầu về phía trước hoặc tư thế mẹ bế vác trẻ trên vai. Người mẹ vỗ từ vùng phổi ở ngang lưng, theo hướng từ dưới lên nhằm mục đích dẫn lưu đờm từ dưới lên miệng họng. Dùng lực cổ tay vỗ rung cho trẻ tạo thành tiếng ‘bộp, bộp” cảm giác lồng ngực của trẻ sẽ rung lên theo nhịp vỗ tay.

Mỗi ngày hãy vỗ lưng cho bé từ 2 - 3 lần và mỗi lần vỗ vài phút để đờm long ra. Nếu sau khi vỗ rung, trẻ có thể ho nhiều hoặc nôn ra đờm, cần quan sát tính chất đờm trắng loãng hay xanh đặc để báo cho bác sĩ.

3.3 Giữ môi trường sống trong lành

Để trẻ bị ho có đờm nhanh chóng khỏi bệnh, việc giữ môi trường sống trong lành là cực kỳ quan trọng, thậm chí còn là yếu tố then chốt giúp hỗ trợ điều trị hiệu quả. Mẹ cần đặc biệt lưu ý không để trẻ tiếp xúc nhiều với khói bụi, ô nhiễm hoặc các tác nhân gây dị ứng như khói thuốc lá, lông thú cưng, phấn hoa hay nấm mốc. 

Thay vào đó, mẹ hãy đưa bé đến nơi có không khí trong lành, nhiều cây xanh hoặc đơn giản là đảm bảo không gian phòng luôn thông thoáng, sạch sẽ. Môi trường sạch sẽ không chỉ giúp bé dễ thở hơn, làm loãng đờm mà còn hạn chế sự phát triển của vi khuẩn, virus, từ đó giúp trẻ nhanh hồi phục hơn.

Giữ môi trường sống trong lành là yếu tố quan trọng giúp trẻ ho có đờm nhanh khỏi bệnh

3.4 Xây dựng dinh dưỡng khoa học giúp bé mau khỏe

Khi bé bị ho có đờm mà không sốt, dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng giúp bé nhanh hồi phục. Mẹ nên ưu tiên các món ăn mềm, dễ nuốt và dễ tiêu hóa để không gây kích thích đường hô hấp hay khó chịu cho dạ dày của bé.

• Ưu tiên món mềm, lỏng: Hãy cho bé ăn cháo loãng, súp hoặc bột nghiền nhuyễn. Những món này vừa cung cấp đủ năng lượng vừa giúp bé dễ nuốt khi cổ họng có đờm.
• Tăng cường sữa, rau xanh và trái cây: Sữa là nguồn dinh dưỡng thiết yếu và dễ hấp thu. Rau xanh và trái cây tươi giàu vitamin, khoáng chất giúp tăng cường đề kháng, hỗ trợ cơ thể bé chống lại bệnh tật.
• Tránh một số thực phẩm: Không nên cho bé ăn hải sản, đồ chiên xào nhiều dầu mỡ, đồ ăn quá lạnh hoặc quá ngọt. Những loại thực phẩm này có thể khiến tình trạng ho của bé nặng hơn hoặc làm tăng tiết đờm.

Một số lưu ý về thuốc

• không tự ý dùng thuốc ức chế ho cho trẻ nhỏ, vì có thể làm đờm ứ đọng nhiều hơn.
• chỉ dùng thuốc long đờm hoặc thuốc theo toa khi có chỉ định của bác sĩ.
• nếu nghi nhiễm khuẩn, bác sĩ có thể kê kháng sinh (không nên tự mua).

khi cần đưa trẻ đi khám ngay

• Sốt cao > 38,5°C hoặc sốt kéo dài > 2 ngày.
• Thở nhanh, khò khè, rút lõm lồng ngực.
• Bỏ bú/bỏ ăn, ngủ li bì, mệt nhiều.
• Đờm màu vàng, xanh đặc hoặc lẫn máu.

Với những cách trị trẻ ho có đờm trên, hy vọng mẹ đã có thêm phương pháp hữu ích để xử lý tại nhà, nhất là khi thời tiết thay đổi. Tuy nhiên, nếu bé ho đờm nhiều không thuyên giảm hoặc xuất hiện các dấu hiệu bất thường, mẹ hãy đưa bé đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức. Đừng ngần ngại tìm kiếm sự trợ giúp từ bác sĩ để bé được thăm khám và điều trị kịp thời, hiệu quả nhất nhé!

Tham khảo Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé để có cách chăm sóc trẻ đúng cách, đầy đủ dưỡng chất giúp trẻ hạn chế ốm vặt. Cùng đăng ký tài khoản để theo dõi Ngân hàng thực đơn dinh dưỡng mỗi ngày nhé. Chúc mẹ và bé luôn khỏe mạnh!

*Để có thể nhận được thêm những lời khuyên chi tiết phù hợp với tình trạng sức khỏe cho mẹ và bé, bạn hãy tư vấn thêm các bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng ở các cơ sở y tế gần nhất.

Theo dõi Fanpage Dinh dưỡng Mẹ và Bé bằng cách bấm “Thích Trang” để cập nhật kiến thức bổ ích cho mẹ và bé.

https://www.facebook.com/dinhduongmevabe.com.vn