9+ cách làm tan đờm trong cổ họng cho trẻ tại nhà theo chuyên gia

Bài viết được thẩm định bởi BS. Nguyễn Ngọc Sáng - Trưởng Module Thận – Niệu,

Nguyên Trưởng Bộ môn Nhi – Đại học Y Dược Hải Phòng.

Biết thực hiện những cách làm tan đờm trong cổ họng cho trẻ đơn giản mà hiệu quả ngay tại nhà có thể giúp trẻ dễ chịu hơn, tránh các biến chứng nguy hiểm. Trẻ em có sức đề kháng non nớt nên rất dễ bị tác động bởi các yếu tố bên ngoài gây ra bệnh lý đường hô hấp. Vậy trẻ bị đờm ở cổ họng làm sao hết? Hãy cùng dinhduongmevabe.com.vn tìm hiểu các mẹo trị đờm và lấy đờm ra giúp trẻ an toàn dưới đây.

1. Các nguyên nhân gây ra đờm trong cổ họng của trẻ

Tình trạng đờm trong cổ họng ở trẻ em do nhiều nguyên nhân gây ra.

Tình trạng đờm trong cổ họng ở trẻ em do nhiều nguyên nhân gây ra.

Trẻ em là đối tượng rất dễ mắc phải các bệnh về đường hô hấp như ho, có đờm trong cổ họng. Khi trẻ ho có đờm, nếu không được xử lý và theo dõi đúng cách, đờm ứ đọng lâu ngày có thể làm tăng nguy cơ viêm đường hô hấp dưới và kéo dài thời gian bệnh. Có rất nhiều nguyên nhân gây ra đờm trong cổ họng của trẻ, có thể kể đến là:

Viêm mũi: Viêm mũi là một trong những nguyên nhân gây ra tình trạng đờm ở cổ họng của trẻ. Cụ thể, dịch nhầy ở mũi khi bị viêm mũi không chỉ khiến trẻ bị ngạt, chảy nước mũi mà chúng còn có thể chảy xuống họng khiến trẻ bị khò khè và ho có đờm. Viêm mũi ở trẻ có thể là do dị ứng, virus, vi khuẩn hay nấm. Tình trạng này kéo dài có thể dẫn đến viêm họng hoặc viêm đường hô hấp dưới.
Viêm phế quản: Là tình trạng trẻ bị viêm và tăng tiết dịch ở phế quản. Lúc này trẻ thường có biểu hiện ho có đờm hoặc khó thở, thở nhanh, thở khò khè khi bệnh trở nặng.
Cảm cúm: Cảm cúm cũng là nguyên nhân gây đờm ở cổ. Bệnh này do virus gây ra. Ngoài đờm, trẻ còn có thể bị sốt cao, mệt mỏi, ho, đau họng, quấy khóc... thậm chí viêm đường hô dưới nếu bị cảm cúm nặng.
Trào ngược dạ dày thực quản: Trẻ nhỏ có cơ thắt tâm vị chưa hoàn thiện nên dễ bị trào ngược dạ dày thực quản khi thức ăn không tiêu hóa được. Lúc này, trẻ có thể bị ho nhiều, nôn, dễ tổn thương niêm mạc họng và sinh đờm, đặc biệt là sau khi bú hoặc ăn.

Môi trường: Ô nhiễm môi trường, khói thuốc lá, thời tiết khô hanh hoặc quá lạnh cũng là nguyên nhân gây đờm trong cổ họng của trẻ, làm kích ứng niêm mạc hô hấp và tăng tiết dịch nhầy.

2. 9+ cách làm tan đờm trong cổ họng cho trẻ đơn giản hiệu quả tại nhà

Tình trạng đờm ở cổ trẻ sơ sinh khiến nhiều phụ huynh lo lắng. Đây cũng là những gợi ý hữu ích khi mẹ đang tìm cách trị ho cho trẻ an toàn, hạn chế lạm dụng thuốc tây ngay từ đầu. Để nhanh chóng làm sạch họng, giúp trẻ long đờm hiệu quả, cha mẹ có thể áp dụng một số cách làm tan đờm trong cổ họng cho bé sau đây:

2.1. Bổ sung đầy đủ chất lỏng cho trẻ

Cho trẻ bú nhiều lần cũng là một cách làm long đờm

Trường hợp trẻ dưới 6 tháng tuổi và đang bú mẹ hoàn toàn thì có thể cho trẻ bú nhiều lần trong ngày theo nhu cầu, không cần ép. Còn đối với trẻ trên 6 tháng tuổi, cha mẹ có thể cho trẻ uống thêm nước lọc ấm, nước trái cây loãng (không đường) hoặc súp/cháo loãng mỗi ngày.

Bổ sung đầy đủ chất lỏng cho trẻ sẽ khiến chất nhầy loãng hơn và dễ dàng loại bỏ qua việc ho, hắt hơi. Đây là cách làm tan đờm cho bé tại nhà đơn giản nhất.

2.2. Cách lấy đờm trong họng trẻ sơ sinh: Sử dụng dụng cụ hút mũi

Tình trạng đờm ở họng và mũi có thể khiến trẻ khó chịu và quấy khóc. Đặc biệt, bệnh nặng có thể gây biến chứng viêm tai giữa hay viêm phổi.

Để lấy đờm trong hông trẻ sơ sinh, bạn có thể sử dụng các dụng cụ hút mũi để hút đờm như bóng hút cao su, ống hút mũi dây mềm hay máy hút mũi. Đây đều là những cách hút đờm cho trẻ được nhiều người sử dụng. Tuy nhiên, bạn cần làm sạch các dụng cụ này trước khi sử dụng và luôn nhớ giữ vệ sinh để tránh nhiễm khuẩn cho trẻ. Ngoài ra, mỗi trẻ nên dùng một dụng cụ riêng để tránh lây chéo.

Hướng dẫn chi tiết cách hút đờm mũi an toàn cho bé:

Chọn dụng cụ phù hợp:

Bóng hút cao su: Đơn giản, rẻ, phù hợp hút dịch lỏng ở ngay cửa mũi. Khó vệ sinh bên trong.
Ống hút dây mềm (dùng miệng hút): Phổ biến, có thể điều chỉnh lực hút, có van chặn dịch chảy ngược. Cần vệ sinh kỹ sau mỗi lần dùng.
Máy hút mũi: Lực hút ổn định, hiệu quả, tiện lợi nhưng giá thành cao và cần vệ sinh cẩn thận.

Chuẩn bị: Rửa tay sạch. Vệ sinh đầu hút của dụng cụ. Nhỏ 2-3 giọt nước muối sinh lý vào mỗi bên mũi bé, đợi khoảng 30 giây - 1 phút để làm loãng dịch nhầy.
Thực hiện:

Đặt bé nằm nghiêng hoặc bế bé ở tư thế ngồi/đứng (nếu bé lớn).
Đưa đầu hút vào một bên mũi bé (không đưa quá sâu). Bịt nhẹ bên mũi còn lại.
Thực hiện hút nhẹ nhàng (bóp bóng/dùng miệng hút/bật máy).
Lặp lại với bên mũi kia.

Tần suất: Không lạm dụng, chỉ hút khi bé có nhiều dịch mũi gây khó thở, khó bú. Thông thường không quá 2-3 lần/ngày. Hút quá nhiều có thể làm tổn thương niêm mạc mũi.

Vệ sinh sau dùng: Tháo rời các bộ phận, rửa sạch bằng xà phòng và nước ấm, tráng lại nước sôi hoặc dùng dung dịch sát khuẩn phù hợp, để khô hoàn toàn.

2.3. Sử dụng nước muối sinh lý

Ngoài tác dụng làm loãng đờm, giúp việc hút mũi trở nên dễ dàng hơn thì nước muối sinh lý còn giúp sát khuẩn mũi họng cho trẻ. Bạn chỉ cần nhỏ 2-3 giọt vào mỗi bên mũi, rồi bế trẻ theo tư thế đứng để dịch nhầy dễ dàng thoát ra ngoài.

2.4. Cách tiêu đờm cho trẻ 1 tuổi: Vỗ lưng nhẹ đúng kỹ thuật

Vỗ lưng nhẹ nhàng giúp giảm triệu chứng ho có đờm ở trẻ nhỏ

Vỗ lưng nhẹ là cách kích thích gây ho, nhằm loại bỏ đờm cho trẻ. Bạn khum bàn tay và vỗ nhẹ nhàng vào vùng lưng của trẻ để giúp long đờm. Lưu ý, bạn chỉ nên vỗ nhẹ vào vùng phổi, tránh vỗ vào cột sống hay phần bụng của trẻ.

Hướng dẫn chi tiết kỹ thuật vỗ lưng long đờm:

Thời điểm: Thực hiện tốt nhất vào buổi sáng sớm khi bé mới ngủ dậy hoặc trước bữa ăn/cữ bú khoảng 1 giờ, hoặc sau bữa ăn/cữ bú ít nhất 2 giờ để tránh nôn trớ.
Tư thế:

Trẻ nhỏ: Đặt bé nằm sấp trên đùi mẹ, đầu bé thấp hơn ngực một chút. Hoặc bế vác bé trên vai, đầu bé tựa vào vai mẹ.
Trẻ lớn: Có thể cho bé ngồi cúi người về phía trước.

Kỹ thuật vỗ:

Khum bàn tay (không để thẳng bàn tay).
Dùng lực cổ tay vỗ nhẹ nhàng nhưng dứt khoát vào vùng lưng bé, khu vực giữa hai bả vai, tránh vùng cột sống, xương sườn và vùng bụng, thắt lưng.
Vỗ tạo ra tiếng "bộp bộp" nhẹ, không gây đau cho bé.
Vỗ liên tục trong khoảng 3-5 phút cho mỗi bên lưng (nếu bé nằm nghiêng).

Sau khi vỗ: Khuyến khích bé ho để tống đờm ra ngoài. Nếu bé không tự ho được, mẹ có thể dùng dụng cụ hút mũi họng (nếu có chỉ định và biết cách dùng) hoặc lau sạch đờm/dịch nhớt nếu bé ho ra miệng/mũi.

Lưu ý: Ngừng vỗ nếu bé khó chịu, khóc thét hoặc có biểu hiện khó thở. Không vỗ lưng khi bé đang sốt cao, có bệnh lý về tim mạch, phổi nặng hoặc vừa ăn no.

2.5. Bảo đảm môi trường xung quanh bé sạch sẽ

Giữ môi trường xung quanh sạch sẽ cũng là một cách giúp làm tan đờm trong cổ họng cho trẻ nhanh hơn.

Để làm được điều này, bạn cần vệ sinh chăn, gối, quần áo và các vật dụng khác trong nhà một cách thường xuyên. Đặc biệt, tránh xa khói thuốc lá, bụi bẩn, nấm mốc, lông thú cưng và những tác nhân gây dị ứng ở trẻ để hạn chế bệnh tái phát. Giữ nhà cửa thông thoáng, thường xuyên mở cửa sổ khi thời tiết thuận lợi.

2.6. Giữ ẩm không khí trong phòng

Môi trường quá khô (đặc biệt là khi dùng điều hòa hoặc máy sưởi) có thể khiến trẻ dễ bị bệnh và khó loại bỏ dịch nhầy hơn. Do đó, việc giữ ẩm không khí trong phòng vô cùng quan trọng. Điều này giúp làm loãng đờm, tạo cảm giác dễ chịu cho trẻ.

Bạn có thể sử dụng máy tạo độ ẩm (duy trì độ ẩm lý tưởng 40-60%), đặt một chậu nước sạch trong phòng hoặc phơi khăn ẩm. Lưu ý vệ sinh máy tạo độ ẩm thường xuyên để tránh nấm mốc. (Theo https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/do-am-va-suc-khoe-vi)

2.7. Giữ ấm cơ thể cho bé

Trẻ bị lạnh khiến vi sinh vật dễ dàng tấn công trẻ và dịch nhầy sẽ tiết nhiều hơn. Một trong những cách chăm sóc khi trẻ có đờm trong họng đó là giữ cho cơ thể bé luôn ấm, đặc biệt là vào những tháng mùa đông hoặc khi thời tiết thay đổi.

Chú ý giữ ấm vùng cổ, ngực, lưng và lòng bàn chân. Tuy nhiên, không nên ủ bé quá kỹ gây đổ mồ hôi, có thể làm bé bị nhiễm lạnh ngược.

2.8. Sử dụng một số loại thảo dược dân gian

Sử dụng một số loại thảo dược cũng là một cách làm tan đờm trong cổ họng cho trẻ nhanh chóng.

Bạn có thể dùng các công thức long đờm như: quất gừng và đường phèn; lê, hẹ, gừng, đường phèn; húng chanh, quất, đường phèn để loại bỏ đờm cho trẻ. Với trẻ trên 1 tuổi, bạn có thể thay thế đường phèn bằng mật ong để tăng hiệu quả long đờm. Tuy nhiên, không nên dùng mật ong cho trẻ dưới 1 tuổi vì có thể gây ngộ độc.

Hướng dẫn chi tiết một số mẹo dân gian trị đờm an toàn:

LƯU Ý QUAN TRỌNG: Các phương pháp thảo dược chỉ mang tính hỗ trợ, không thay thế thuốc chữa bệnh. Luôn tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi cho trẻ dùng bất kỳ loại thảo dược nào, đặc biệt là trẻ sơ sinh và trẻ có cơ địa dị ứng. Đảm bảo nguyên liệu sạch, an toàn.
Công thức 1: Húng chanh/Quất hấp đường phèn (Cho trẻ từ 6 tháng):

Nguyên liệu: Vài lá húng chanh hoặc 2-3 quả quất xanh, một ít đường phèn.
Cách làm: Rửa sạch lá húng chanh/quất. Quất bổ đôi, bỏ hạt. Cho húng chanh/quất và đường phèn vào bát nhỏ, hấp cách thủy khoảng 15-20 phút.
Cách dùng: Chắt lấy phần nước siro cho bé uống 2-3 lần/ngày, mỗi lần 1-2 thìa cà phê.

Công thức 2: Lê hấp gừng, đường phèn (Cho trẻ từ 1 tuổi):

Nguyên liệu: 1/4 quả lê, vài lát gừng mỏng, đường phèn vừa đủ.
Cách làm: Lê gọt vỏ, bỏ hạt, thái hạt lựu hoặc miếng mỏng. Cho lê, gừng, đường phèn vào bát, hấp cách thủy 20-30 phút cho lê mềm nhừ.
Cách dùng: Cho bé ăn cả nước và cái khi còn ấm, 1-2 lần/ngày.

Đây chính là một dạng chưng lê hấp đường phèn giúp làm dịu cổ họng, hỗ trợ long đờm và giảm ho cho trẻ một cách nhẹ nhàng.
Tuyệt đối không dùng mật ong cho trẻ dưới 1 tuổi.
Khi áp dụng các cách trị ho cho bé bằng mật ong, cha mẹ cần lưu ý đúng độ tuổi và liều lượng, không nên tự ý tăng liều hoặc kết hợp quá nhiều bài thuốc cùng lúc.

2.9. Massage cho bé

Massage là một cách làm tan đờm trong cổ họng cho trẻ mà mẹ nên áp dụng.

Sử dụng tinh dầu hoặc nước gừng ấm loãng để massage cho bé là một cách làm tan đờm trong cổ họng cho trẻ hiệu quả. Massage có tác dụng làm ấm cơ thể, giảm hình thành đờm trong cổ họng cho trẻ. Các vùng bạn nên massage là sau lưng, lòng bàn chân, khủy tay…

Hướng dẫn chi tiết kỹ thuật massage hỗ trợ:

Chuẩn bị: Chọn không gian ấm áp, kín gió. Rửa tay sạch và làm ấm tay . Có thể dùng một ít dầu massage chuyên dụng cho bé (như dầu tràm, dầu khuynh diệp đã pha loãng) hoặc massage không dầu. Luôn thử dầu trên một vùng da nhỏ của bé trước để kiểm tra dị ứng.
Kỹ thuật:

Vùng ngực: Xoa nhẹ nhàng theo hình tròn hoặc hình trái tim từ giữa ngực ra ngoài.
Vùng lưng: Xoa nhẹ nhàng hai bên cột sống từ trên xuống dưới.
Lòng bàn chân: Day ấn nhẹ nhàng lòng bàn chân, đặc biệt là vùng hõm gan bàn chân.

Thời gian: Massage nhẹ nhàng 5-10 phút trước khi bé ngủ hoặc sau khi tắm.
Lưu ý: Massage chỉ mang tính hỗ trợ thư giãn, làm ấm, không phải là phương pháp điều trị long đờm trực tiếp. Ngừng massage nếu bé tỏ ra khó chịu.

2.10. Kê cao gối khi ngủ (Áp dụng cho trẻ lớn)

Đối với trẻ lớn hơn (thường là trên 1 tuổi và đã có thể tự xoay trở tốt), việc kê cao gối một chút khi ngủ có thể giúp dịch nhầy ở đường hô hấp trên dễ chảy xuống hơn, giúp bé dễ thở hơn.

Lưu ý: Tuyệt đối không áp dụng cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới 1 tuổi vì nguy cơ ngạt thở. Luôn đảm bảo an toàn giấc ngủ cho trẻ.

3. Khi nào bé cần đi khám bác sĩ?

Nếu thấy bé có những biểu hiện bất thường, mẹ cần đưa bé đến bệnh viện thăm khám và điều trị

Việc thực hiện những cách làm tan đờm trong cổ họng cho trẻ ở nhà mang lại hiệu quả hỗ trợ nhưng luôn cần theo dõi những dấu hiệu bất thường của trẻ, để có thể kịp thời chữa trị. Khi trẻ bị đờm ở họng kèm theo các biểu hiện dưới đây bạn nên đưa trẻ tới các cơ sở y tế để khám và điều trị một cách nhanh chóng:

Đờm có màu bất thường: Màu xanh lá cây, vàng đặc, nâu hoặc đỏ nâu (có máu). Tình trạng này có thể là do nhiễm vi khuẩn hoặc tổn thương đường hô hấp.
Dấu hiệu suy hô hấp: Khó thở (thở nhanh nông, thở gắng sức), thở khò khè dai dẳng, tím tái quanh vùng môi hoặc đầu ngón tay, cánh mũi phập phồng, rút lõm lồng ngực (phần dưới xương sườn lõm vào khi thở).
Trẻ nôn nhiều, cứ ăn vào lại nôn ra.
Trẻ bú kém, bỏ ăn, li bì, ngủ nhiều bất thường hoặc vật vã, kích thích, quấy khóc dữ dội.
Trẻ sốt cao (trên 38.5 độ C) hoặc sốt kéo dài trên 3 ngày, có các dấu hiệu nhiễm trùng khác như môi khô, hơi thở hôi, lưỡi bẩn.
Trẻ ho, có đờm kéo dài trên 2 tuần không đỡ hoặc có xu hướng nặng lên.
Xuất hiện dấu hiệu chảy dịch mủ ở tai (nghi ngờ biến chứng viêm tai giữa).
Trẻ sơ sinh dưới 3 tháng tuổi có bất kỳ dấu hiệu nào kể trên đều cần được đi khám sớm.

4. Giải đáp thắc mắc thường gặp

Vỗ lưng long đờm cho trẻ có an toàn không?

Nếu thực hiện đúng kỹ thuật (khum tay, vỗ đúng vị trí, lực vừa phải, đúng thời điểm), vỗ lưng là cách lấy đờm trong cổ họng cho trẻ an toàn và hiệu quả. Tuy nhiên, cần tránh vỗ vào cột sống, bụng, thận và không thực hiện khi bé vừa ăn no hoặc có chống chỉ định khác.

Có nên dùng thuốc long đờm cho trẻ không?

Việc sử dụng thuốc long đờm (expectorants) hoặc tiêu nhầy (mucolytics) cho trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 2 tuổi, cần hết sức thận trọng và chỉ dùng khi có chỉ định của bác sĩ. Một số thuốc có thể gây tác dụng phụ hoặc không phù hợp với tình trạng của trẻ.

Đờm của trẻ có màu gì là bình thường, màu gì là bất thường?

Đờm trong, trắng loãng thường là bình thường hoặc do virus. Đờm chuyển sang màu vàng đặc, xanh lá cây, nâu hoặc có lẫn máu là dấu hiệu bất thường, nghi ngờ nhiễm khuẩn hoặc tổn thương, cần đi khám bác sĩ.

Mẹo dân gian trị đờm có thực sự hiệu quả?

Một số mẹo dân gian sử dụng thảo dược như húng chanh, quất, lê... có thể giúp làm dịu họng, giảm ho và hỗ trợ long đờm nhẹ nhờ các thành phần tự nhiên. Tuy nhiên, chúng chỉ có tác dụng hỗ trợ, không thay thế được thuốc điều trị khi cần thiết và cần sử dụng đúng cách, đúng đối tượng, đảm bảo an toàn.

Trên đây là những cách làm tan đờm trong cổ họng cho trẻ đơn giản mà bạn có thể thực hiện ngay tại nhà. Làm sạch đờm giúp trẻ dễ chịu đồng thời hạn chế nguy cơ bệnh diễn biến nặng lên. Tuy nhiên, khi thực hiện các biện pháp long đờm này, bạn cần theo dõi sát trẻ. Trường hợp thấy trẻ có các dấu hiệu bất thường, bạn nên đưa trẻ đi khám càng nhanh càng tốt.

Bạn có thể đăng ký Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé để có thêm nhiều kiến thức chăm sóc bé từ chuyên gia nhé!