CHA MẸ NÊN LÀM GÌ KHI TRẺ BỊ DỊ ỨNG THỨC ĂN

Bài viết được thẩm định bởi TS.BS. Dương Lan Dung - Phó Trưởng phòng Đào tạo,
Nguyên Phó Trưởng phòng Nghiên cứu khoa học - Bệnh viện Phụ sản Trung ương.

Trẻ bị dị ứng thức ăn làm cha mẹ lo lắng và nhiều người chưa biết cách xử lý như thế nào. Để không ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ, cha mẹ cần nắm bắt được các dấu hiệu nhận biết. Chương trình dinh dưỡng mẹ và bé sẽ giúp bạn tìm hiểu kỹ hơn về vấn đề này qua bài viết bên dưới.

Tìm hiểu trẻ bị dị ứng thức ăn

1. Dị ứng thức ăn ở trẻ là gì?

Trẻ bị dị ứng thức ăn chính là phản ứng của cơ thể với một số chất có trong loại thức ăn đó. Các chất này được gọi là dị nguyên. Thành phần chính gây ra dị ứng thức ăn là những Protein có trong các loại thực phẩm.

Nguyên nhân là trong giai đoạn này hệ thống miễn dịch và đường ruột của trẻ còn yếu, chưa hoàn thiện. Lúc này tính thấm niêm mạc của đường tiêu hóa cao, khi tiếp xúc với các loại thức ăn có tính dị nguyên sẽ gặp dị ứng.

Dị ứng thức ăn thường gặp ở những trẻ có cơ địa dị ứng. Những trẻ này thường có nồng độ kháng thể IgE trong máu cao hơn so với mức bình thường. Trong gia đình trẻ thông thường có bố mẹ hay anh chị có cơ địa dị ứng, trẻ có tiền sử bệnh lý như viêm mũi dị ứng, hen phế quản, viêm da cơ địa…

Những dị nguyên có trong thức ăn khi được hấp thu vào trong máu và gắn kháng thể IgE. Điều này gây kích thích tế bào bạch cầu ưa kiềm và tế bào mast giải phóng một số các hoạt chất trung gian như là Histamin, Serotonin… Đây là nguyên nhân gây ra các triệu chứng dị ứng nổi ban, nổi mẩn, co thắt cơ trơn làm đau bụng dữ dội…

Nguy cơ dị ứng thức ăn có sự khác nhau theo các thời kỳ phát triển của trẻ, đặc biệt cao ở giai đoạn ăn dặm và những năm đầu đời.

Dị ứng thức ăn thường gặp ở trẻ có cơ địa dị ứng

2. Dấu hiệu nhận biết trẻ bị dị ứng thức ăn

Làm sao để biết trẻ bị dị ứng thức ăn? Bố mẹ có thể dựa theo một số dấu hiệu dưới đây:

• Da của trẻ có biểu hiện như nổi ban đỏ ngứa quanh vùng miệng, trong miệng hoặc là toàn thân. Trẻ xuất hiện dấu hiệu phù môi, phù quanh mắt, phù mặt.
• Tiêu hóa của trẻ có biểu hiện buồn nôn, nôn, bụng đau, đi phân lỏng.
• Mắt và mũi quan sát thấy trẻ bị ngứa mắt, ngứa mũi, chảy nước mũi, chảy nước mắt.

Đối với trường hợp trẻ bị dị ứng nặng có thể xuất hiện tình trạng phù thanh môn, co thắt phế quản, tụt huyết áp. Những triệu chứng này của trẻ thường xuất hiện và tiến triển khá nhanh nên có thể gây nguy hiểm cho trẻ.

Một số trẻ thường xuất hiện triệu chứng muộn hơn sau vài ngày ăn phải các thức ăn có dị nguyên gồm viêm da cơ địa, đau bụng, đi ngoài phân lỏng hoặc phân nhầy máu hoặc có thể viêm mũi dị ứng, ho dai dẳng, chảy nước mũi, ngủ kém, giảm tập trung…Khi trẻ có biểu hiện nóng trong, khó chịu đường tiêu hóa, cha mẹ cũng nên quan tâm bé bị nóng trong uống gì cho mát để hỗ trợ giảm triệu chứng.

Mức độ nặng của dị ứng sẽ tùy thuộc theo lượng thức ăn mà trẻ đã sử dụng và các phản ứng xuất hiện.

Một số trường hợp cần phân biệt với triệu chứng bất dung nạp thức ăn như là bất dung nạp Lactose. Trẻ bị thiếu enzyme Lactase giúp tiêu hóa Lactose có trong sữa. Vậy nên khi uống sữa bò trẻ sẽ xuất hiện một số triệu chứng như là buồn nôn, tiêu chảy, bụng chướng, đầy hơi và có thể nổi ban trên da.

Nếu dị ứng kèm theo sốt hoặc mệt mỏi, cha mẹ cần lưu ý trẻ bị sốt nên ăn gì để đảm bảo dinh dưỡng và sức đề kháng cho bé.

3. Thức ăn nào dễ gây dị ứng ở trẻ

Các thức ăn hay gây dị ứng là đậu phộng, các loại hạt quả như hạnh nhân, cá, hải sản, trứng (đặc biệt lòng trắng trứng), sữa... Ngoài ra còn có các loại trái cây như việt quất, bí đỏ, cà chua, khoai tây, mù tạt và các chất phụ gia dùng trong thức ăn như benzoat, salicylate..

4. Điều trị dị ứng thức ăn ở trẻ

Vậy trẻ bị dị ứng thức ăn cần phải điều trị như thế nào? Một trong các nguyên tắc quan trọng khi trẻ bị dị ứng thức ăn đó là phát hiện ra dị nguyên gây ra tình trạng này và loại bỏ dị nguyên đó. Sau đó bố mẹ cần phải thay đổi thói quen ăn uống và chú ý hơn khi cho trẻ ăn các loại thực phẩm.

Khi trẻ đến tuổi ăn dặm nên cho bé làm quen với những loại thực phẩm ít gây ra dị ứng như là các loại củ, gạo. Mẹ không nên cho trẻ ăn các loại thức ăn đã được chế biến và đóng gói sẵn như là thịt xông khói, thịt muối, các thực phẩm có chất phụ gia…

Nếu bố mẹ phát hiện con có các biểu hiện của dị ứng thức ăn nên gặp bác sĩ chuyên khoa để được thăm khám. Bác sĩ sẽ hỏi bệnh hay làm một số các xét nghiệm cần thiết để xác định thức ăn mà trẻ bị dị ứng.

Trường hợp bố mẹ đã bết trẻ bị dị ứng với loại thực phẩm nào cần loại bỏ ngay thức ăn đó ra khỏi thực đơn. Không chế biến thức ăn cho bé vào các dụng cụ có dính thức ăn mà trẻ bị dị ứng.

Tuy nhiên, trẻ lớn dần thì hệ tiêu hóa ngày càng phát triển và hoàn thiện. Vậy nên có một số loại thực phẩm trẻ có thể không bị dị ứng lại. Sau một thời gian, mẹ có thể cho trẻ ăn lại loại thực phẩm đó. Trong trường hợp thực phẩm này không gây ra dị ứng cấp tính.

Một số triệu chứng tiêu hóa có thể dễ nhầm lẫn với trào ngược dạ dày ở trẻ, vì vậy cha mẹ nên cho bé thăm khám để được chẩn đoán chính xác.

Bố mẹ cần loại bỏ thức ăn trẻ bị dị ứng

5. Biện pháp xử lý khi trẻ bị dị ứng thức ăn

Trường hợp trẻ bị dị ứng thức ăn đã được xác định thì mẹ cần thực hiện theo biện pháp sau:

5.1 Loại trừ ngay các loại thực phẩm gây dị ứng ra khỏi thực đơn.

Biện pháp loại trừ các thực phẩm gây dị ứng cho trẻ ra khỏi thực đơn cần được ưu tiên và thực hiện ngay. Điều này giúp giảm mức độ dị ứng và tránh sự xuất hiện tái phát dị ứng thức ăn cho trẻ.

Một số loại thức ăn có thể gây ra mẫn cảm chéo cho trẻ cũng cần phải loại bỏ ra khỏi thực đơn như là thịt bò với thịt cừu, sữa dê với sữa bò, giữa các loại cá với nhau…

5.2 Sử dụng các thuốc điều trị dị ứng

Trẻ có thể sử dụng các loại thuốc điều trị dị ứng thức ăn để giảm đi các triệu chứng và tránh sự xuất hiện triệu chứng này. Tuy nhiên, mẹ khi dùng thuốc cho trẻ cần theo hướng dẫn của các bác sĩ chuyên khoa.

Bố mẹ không nên tự ý mua các loại thuốc cho bé sử dụng khi không biết chính xác về tình trạng của trẻ. Dùng thuốc cho trẻ không đúng có thể làm tình trạng dị ứng của bé nặng hơn và ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe.

6. Phòng tránh dị ứng thức ăn cho trẻ bằng cách nào?

Cách đơn giản nhất để tránh bị dị ứng thức ăn là loại bỏ thức ăn gây dị ứng đã được xác định ra khỏi khẩu phần ăn. Vì vậy trước khi đưa một loại thức ăn mới thêm vào thực đơn của trẻ cần phải tham khảo ý kiến của bác sĩ chuyên khoa, đặc biệt khi có thể gặp dị ứng chéo giữa các loại thực phẩm.

Khi trẻ đã được xác định dị ứng với một loại thức ăn nào đó thì mẹ không nên dùng lại thức ăn đó. Cần tránh khói thuốc lá và giữ nhà cửa luôn sạch sẽ thoáng mát vì khói thuốc lá và môi trường sống ô nhiễm làm cho tình trạng dị ứng của trẻ trầm trọng hơn.

Có thể cho trẻ dùng sữa đậu nành, các loại sữa có nguồn gốc ngũ cốc hoặc các loại sữa bò có công thức đặc biệt ( đã được loại bỏ một số protein đặc biệt) nếu trẻ bị dị ứng với sữa bò. Cần lưu ý trẻ vẫn có khả năng dị ứng với sữa trâu hoặc sữa dê nếu bị dị ứng với sữa bò.

Trước khi cho trẻ dùng thực phẩm đóng hộp hay chế biến sẵn cần phải đọc kỹ thông tin sản phẩm để phát hiện ra thức ăn hay chất phụ gia đã được xác định là gây kích ứng cho trẻ.

Trên thực tế, đa phần trường hợp dị ứng thức ăn ở trẻ sẽ thay đổi sang dung nạp thức ăn khi trẻ lớn lên, tức là tình trạng dị ứng thức ăn không tồn tại đến cuối đời, tuy nhiên khi nào cần đánh giá trẻ còn dị ứng thức ăn không? Hay khi nào nên cho trẻ ăn lại với thức ăn có nghi ngờ dị ứng trước đó? là những câu hỏi mà các bà mẹ nên gặp các bác sỹ chuyên khoa về Dị ứng tư vấn và đánh giá cho trẻ.

Bài viết trên Chương trình dinh dưỡng mẹ và bé đã chia sẻ về vấn đề trẻ bị dị ứng thức ăn. Hy vọng với kiến thức trên bố mẹ sẽ lưu ý hơn các loại thực phẩm sử dụng cho trẻ và chăm sóc trẻ tốt hơn.