TRÀO NGƯỢC DẠ DÀY Ở TRẺ EM: NGUYÊN NHÂN, DẤU HIỆU, CÁCH XỬ LÝ VÀ CHỮA TRỊ HIỆU QUẢ

Bài viết được thẩm định bởi TS.BS. Dương Lan Dung - Phó Trưởng phòng Đào tạo,
Nguyên Phó Trưởng phòng Nghiên cứu khoa học - Bệnh viện Phụ sản Trung ương.

Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ về nguyên nhân, dấu hiệu cũng như cách xử lý trào ngược dạ dày ở trẻ em một cách hiệu quả. Hãy cùng Dinh dưỡng Mẹ và Bé tìm hiểu để bảo vệ sức khỏe của những thành viên nhỏ tuổi nhất trong gia đình bạn.

Tình trạng trào ngược dạ dày ở trẻ em

1. Trào ngược dạ dày ở trẻ em là gì?

Trào ngược dạ dày ở trẻ em là tình trạng mà nội dung từ dạ dày trở lên thực quản một cách không kiểm soát, gây ra những triệu chứng khó chịu cho trẻ. Đây là một hiện tượng phổ biến, thường xuyên xảy ra ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, do van thực quản chưa hoàn thiện hoặc hoạt động không hiệu quả.

Trào ngược dạ dày có thể chia thành hai loại chính: 

• Trào ngược sinh lý (Physiologic Reflux): Là hiện tượng trào ngược dạ dày thông thường ở trẻ nhỏ và không gây ra vấn đề sức khỏe nếu trẻ không bị đau hoặc không gặp khó khăn trong việc ăn uống.
• Trào ngược bệnh lý (Pathologic Reflux): Đây là trường hợp khi trẻ gặp vấn đề nghiêm trọng, có thể gây ra các biến đổi trong cấu trúc dạ dày và thực quản. Trẻ có thể trở nên không thoải mái, đau đớn, hoặc gặp khó khăn khi ăn.

Tình trạng trào ngược dạ dày thường thay đổi theo các giai đoạn phát triển của trẻ, đặc biệt phổ biến ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.

2. Dấu hiệu chính của trào ngược dạ dày ở trẻ em

• Trẻ em bị trào ngược dạ dày thường hay ói, ọc sữa, có trường hợp sữa ọc qua mũi hoặc miệng.
• Khó chịu sau bữa ăn: Trẻ biếng ăn, hay quấy khóc vô cớ, quấy đêm nhiều.
• Trẻ chậm tăng cân, suy dinh dưỡng. Ngủ kém: Triệu chứng thường trở nên nặng hơn vào buổi tối, có thể ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ của trẻ.
• Ở trẻ lớn, trẻ sẽ hay ợ nóng và còn có cảm giác đau xương ức.
• Trào ngược dạ dày ở trẻ khiến trẻ thường xuyên ho, khò khè, bị viêm phổi nhiều lần, có khi trẻ bị khó thở, tím tái, nguy hiểm nhất là ngừng thở, nếu không phát hiện kịp thời sẽ gây nguy hiểm đến tính mạng của trẻ.

Trong nhiều trường hợp, trào ngược dạ dày ở trẻ em có thể tự giải quyết khi trẻ lớn lên và hệ tiêu hóa phát triển. Tuy nhiên, nếu cha mẹ phát hiện bất kỳ dấu hiệu lo lắng nào, nên tham khảo ý kiến của bác sĩ để có lịch trình điều trị phù hợp.

3. Nguyên nhân khiến trẻ bị trào ngược dạ dày thực quản

Trào ngược dạ dày ở trẻ em có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ các yếu tố sinh lý đến những tình trạng bệnh lý. Dưới đây là một số nguyên nhân phổ biến gây trào ngược dạ dày ở trẻ:

• Van thực quản chưa hoàn thiện

Trẻ em mới sinh thường có van thực quản chưa phát triển hoàn chỉnh, làm tăng khả năng trào ngược dạ dày.

• Áp lực tăng trong bụng

Các hoạt động như ngủ  hoặc hoạt động nhảy múa ngay sau bữa ăn có thể tạo áp lực lớn trong bụng, đẩy nội dung dạ dày trở lên thực quản.

• Cho con bú nhanh chóng

Cho con bú quá nhanh hoặc sử dụng bình sữa không phù hợp có thể làm tăng áp lực trong dạ dày.

• Một số bệnh lý khác liên quan đến bệnh lý dạ dày thực quản của trẻ 

Các bệnh lý như reflux gastroesophageal disease (GERD), allergies, hoặc các tình trạng đặc biệt khác có thể làm tăng nguy cơ trào ngược

• Thức ăn gây kích thích

Các thức ăn cay nồng, dầu mỡ, thức ăn có chứa caffeine có thể kích thích dạ dày và làm tăng khả năng trào ngược

• Không ăn đúng cách

Việc đặt trẻ ở tư thế nằm xuống ngay sau khi ăn có thể tăng nguy cơ trào ngược dạ dày.

• Ăn quá nhiều dầu mỡ

Sử dụng thức ăn chứa nhiều dầu mỡ có thể gây kích thích dạ dày và tạo điều kiện cho sự trào ngược.

Việc hiểu rõ nguyên nhân của trào ngược dạ dày ở trẻ em là quan trọng để cha mẹ có thể thực hiện các biện pháp phòng ngừa và điều trị phù hợp dựa trên tình trạng cụ thể của bé.

Trong một số trường hợp, trào ngược có thể liên quan đến dị ứng, lúc này cha mẹ cần tìm hiểu trẻ bị dị ứng thức ăn thì phải làm sao để xử lý đúng cách.

Hiểu rõ tình trạng trào ngược dạ dày ở trẻ

4. Dấu hiệu, triệu chứng trẻ bị trào ngược dạ dày

Nhận biết dấu hiệu và triệu chứng của trào ngược dạ dày ở trẻ em là quan trọng để có biện pháp xử lý kịp thời. Một số triệu chứng chính bao gồm:

• Buồn nôn sau khi ăn: Đặc biệt là sau khi ăn xong.
• Nôn nhiều: Trẻ có thể nôn thường xuyên và có thể có máu trong nôn.
• Khó chịu: Trẻ có thể phàn nàn về đau hoặc cảm giác không thoải mái ở vùng dạ dày.

5. Trẻ bị trào ngược dạ dày phải làm sao? Cách xử lý hiệu quả

Trẻ bị trào ngược dạ dày đôi khi là một thách thức cho cha mẹ, nhưng có nhiều cách xử lý hiệu quả để giúp giảm đau và cải thiện chất lượng cuộc sống của trẻ. Dưới đây là một số cách xử lý mà cha mẹ có thể thực hiện để giảm triệu chứng trào ngược dạ dày ở trẻ em:

Thay đổi chế độ ăn

• Thức ăn nhẹ: Thay vì thức ăn nặng và dầu mỡ, hãy tăng cường chế độ ăn nhẹ, dễ tiêu hóa như cháo, rau sống, và các loại thực phẩm giàu chất xơ.
• Tăng tần suất ăn: Chia nhỏ chế độ ăn thành nhiều bữa nhỏ trong ngày giúp giảm áp lực lên dạ dày và ngăn chặn trào ngược.

Ngủ đúng tư thế

• Tư thế đứng: Đặt trẻ ở tư thế đứng trong thời gian ngủ có thể giúp ngăn chặn nội dung dạ dày trở lại thực quản.

Dùng thuốc theo hướng dẫn

• Antacid: Các loại thuốc chống axit như antacid có thể giúp làm giảm acid trong dạ dày và giảm kích thích cho thực quản. Sử dụng theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Thuốc chống Axit H2: Các loại thuốc như ranitidine hoặc famotidine có thể giảm sản xuất axit dạ dày.

Điều trị nếu cần thiết

• Nếu cần phẫu thuật: Trong trường hợp nặng, bác sĩ có thể đề xuất phẫu thuật để sửa các vấn đề cụ thể như hở van thực quản hoặc nâng cao dạ dày.

Chăm sóc riêng cho từng trường hợp

• Theo dõi thực phẩm gây kích thích: Ghi chép về thực phẩm gây kích thích và tránh chúng khỏi chế độ ăn của trẻ.
• Chăm sóc dựa trên triệu chứng: Điều chỉnh chăm sóc dựa trên những triệu chứng cụ thể của trẻ như đau, khó chịu, hoặc khó tiêu hóa.

Tư vấn bác sĩ

• Khám chuyên sâu: Nếu triệu chứng không giảm đi sau những biện pháp cơ bản, việc thăm bác sĩ để được kiểm tra và tư vấn là quan trọng.

Đối mặt với trào ngược dạ dày ở trẻ em đòi hỏi sự kiên nhẫn và sự quan sát cẩn thận từ phía cha mẹ. Hãy luôn thảo luận với bác sĩ để đảm bảo phương pháp xử lý được thực hiện đúng cách và hiệu quả nhất cho tình trạng sức khỏe cụ thể của bé.

Ngoài thức ăn, cha mẹ cũng nên quan tâm trẻ em nóng trong uống gì cho mát để hỗ trợ tiêu hóa và giảm khó chịu cho dạ dày.

6. Cách dự phòng trào ngược dạ dày cho trẻ

Ngăn chặn vấn đề từ khi mới bắt đầu là quan trọng. Dưới đây là một số cách cha mẹ có thể áp dụng để dự phòng trào ngược dạ dày cho trẻ:

• Chế độ ăn lành mạnh: Giảm thức ăn nặng, chia nhỏ thành nhiều bữa nhỏ trong ngày để giảm áp lực lên dạ dày.
• Kiểm soát trọng lượng: Tránh tăng cân quá nhanh, vì trọng lượng lớn có thể tăng áp lực lên dạ dày.
• Tránh thức ăn kích thích: Các thực phẩm cay, chua, hoặc có nhiều đường có thể kích thích dạ dày và tăng nguy cơ trào ngược.

Nếu trào ngược kèm theo sốt hoặc mệt mỏi, cha mẹ nên tìm hiểu trẻ bị sốt nên ăn gì để giúp bé hồi phục tốt hơn.

Hiểu rõ về trào ngược dạ dày ở trẻ em và áp dụng những biện pháp cần thiết có thể giúp cha mẹ quản lý tình trạng này một cách hiệu quả và đảm bảo sức khỏe tốt nhất cho con cái. Đăng ký tham gia Chương trình dinh dưỡng Mẹ và Bé để có được những thực đơn đầy đủ dinh dưỡng.