Động thai là gì? Bị động thai 3 tháng đầu thì mẹ nên làm gì?

Bài viết được thẩm định bởi GS.TS.BS. Nguyễn Ngọc Sáng, Phó Chủ tịch Hội Thận - Tiết niệu - Lọc máu và Ghép tạng trẻ em Việt Nam, Giảng viên cao cấp, Nguyên Trưởng Bộ môn Nhi Trường Đại học Y Dược Hải Phòng

Động thai là tình trạng khiến nhiều mẹ bầu lo lắng bởi nó có thể ảnh hưởng trực tiếp đến thai nhi nếu không được xử lý kịp thời. Vậy động thai là gì, nguyên nhân do đâu và làm sao để chăm sóc cơ thể đúng cách khi gặp phải tình trạng này? Cùng Chương trình Dinh Dưỡng Mẹ và Bé tìm hiểu chi tiết các dấu hiệu và cách xử lý khi động thai để bảo vệ sức khỏe mẹ và bé tốt nhất.

1. Động thai là gì?

Động thai là hiện tượng cảnh báo nguy cơ sảy thai, có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự an toàn của thai nhi. Trong y học, động thai còn gọi là dọa sảy thai – thuộc nhóm biến chứng thai sớm, khi thai còn trong tử cung nhưng có dấu hiệu ra máu hoặc đau bụng. Dấu hiệu thường gặp là mẹ bầu ra một ít máu đỏ hoặc nâu đen kèm dịch nhầy ở âm đạo, cảm giác đau âm ỉ vùng bụng dưới, căng tức và mỏi vai gáy.

Tình trạng này thường xuất hiện trong 3 tháng đầu hoặc giữa thai kỳ, nguyên nhân có thể do thay đổi sinh lý tự nhiên hoặc những tác động từ thói quen ăn uống, sinh hoạt không phù hợp của mẹ bầu. Khi bị động thai, em bé vẫn còn trong tử cung và còn sự sống, cổ tử cung có thể vẫn đóng hoặc hé mở nhẹ nhưng thai chưa bị đẩy ra ngoài.

Động thai là dấu hiệu cảnh báo sảy thai, ảnh hưởng đến sự an toàn của thai nhi

2. Dấu hiệu bị động thai thường gặp là gì?

Các dấu hiệu động thai thường khá đặc trưng, giúp mẹ bầu dễ dàng phát hiện sớm để can thiệp kịp thời. Một số dấu hiệu bị động thai nhẹ, thường gặp gồm:

• Đau âm ỉ vùng bụng dưới: Cơn đau nhẹ nhưng kéo dài ở vùng hạ vị, đôi khi lan sang hai bên hông.
• Ra máu ở âm đạo: Máu có thể có màu đỏ tươi, nâu sẫm hoặc chỉ xuất hiện vài vệt nhỏ. Theo nhiều nghiên cứu, khoảng một nửa số phụ nữ bị ra máu trong 3 tháng đầu thai kỳ có liên quan đến tình trạng động thai.
• Căng tức bụng, nhức mỏi lưng: Mẹ bầu có thể cảm thấy nặng nề, khó chịu ở vùng bụng và thắt lưng.

Trong một số trường hợp, động thai xảy ra mà không có triệu chứng rõ rệt, khiến việc nhận biết trở nên khó hơn. Vì vậy, khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, thai phụ nên đến cơ sở y tế để được bác sĩ kiểm tra và hướng dẫn chăm sóc phù hợp.

Nhiều mẹ dễ nhầm lẫn tình trạng này với đau bụng dưới khi mang thai do thay đổi sinh lý thông thường.

3. Mẹ bầu bị động thai có nguy hiểm không?

Động thai là tình trạng tiềm ẩn nhiều rủi ro vì nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời, thai nhi có thể bị sảy hoặc ngừng phát triển. Mức độ nguy hiểm còn phụ thuộc vào nguyên nhân gây ra và thời điểm thai kỳ.

Trong nhiều trường hợp, nếu được nghỉ ngơi, kiêng vận động mạnh và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ, thai nhi vẫn có thể được giữ lại an toàn. Tuy nhiên, mẹ bầu tuyệt đối không nên chủ quan vì dấu hiệu bị động thai cảnh báo cơ thể đang gặp vấn đề. Bên cạnh đó, nhiều người còn băn khoăn động thai bao lâu thì khỏi. Thực tế, thời gian hồi phục tùy vào thể trạng, mức độ tổn thương và cách chăm sóc sau đó. Dù vậy mẹ bầu nên theo dõi sát sao và tái khám định kỳ để đảm bảo an toàn cho cả mẹ và bé.

Để theo dõi sát tình trạng thai nhi và phát hiện sớm bất thường, mẹ bầu nên nắm rõ các mốc quan trọng khi khám thai theo khuyến cáo y tế.

Khi có dấu hiệu động thai mẹ bầu nên theo dõi sát sao và tái khám định kỳ

4. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng động thai là gì?

Nguyên nhân gây động thai khá đa dạng và có thể xuất phát từ cả yếu tố sinh lý lẫn thói quen sinh hoạt của mẹ bầu. Một số yếu tố thường gặp làm tăng nguy cơ bao gồm:

• Độ tuổi mang thai cao: Phụ nữ mang thai sau 35 tuổi dễ gặp biến chứng hơn.
• Tiền sử sảy thai: Những mẹ từng bị sảy thai có nguy cơ tái phát cao.
• Rối loạn di truyền: Bố hoặc mẹ (hoặc cả hai) có bất thường về nhiễm sắc thể.
• Vấn đề ở tử cung: Cấu trúc tử cung bất thường như có vách ngăn, tử cung đôi, dính buồng tử cung hoặc u xơ.
• Bất đồng nhóm máu giữa mẹ và thai nhi.
• Tình trạng sức khỏe của mẹ: Béo phì, tiểu đường, bệnh tuyến giáp hay huyết áp cao đều làm tăng nguy cơ.
• Yếu tố sinh hoạt: Làm việc nặng, căng thẳng kéo dài hoặc thiếu nghỉ ngơi.
• Quan hệ tình dục mạnh trong thai kỳ hoặc bị va chạm, té ngã vào vùng bụng cũng có thể gây co bóp tử cung dẫn đến động thai.

Bên cạnh đó, không ít mẹ cũng lo lắng tại sao em bé gò cứng bụng và liệu đây có phải dấu hiệu nguy hiểm hay không.

Có nhiều nguyên nhân gây động thai ở mẹ bầu 

5. Bị động thai nên làm gì?

Khi không may gặp tình trạng động thai, mẹ bầu cần đặc biệt chú ý và thực hiện đúng những hướng dẫn sau để bảo vệ thai nhi an toàn:

• Khi bị động thai, cần tái khám sau 48 - 72 giờ để kiểm tra tim thai và tình trạng túi thai qua siêu âm. Bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng và đưa ra phương án điều trị thích hợp. Tùy tình trạng, mẹ có thể được kê thuốc giúp giảm co bóp tử cung hoặc khâu vòng cổ tử cung (thường thực hiện ở tuần 12–13 đối với người từng sinh non).
• Dành thời gian nghỉ ngơi tuyệt đối, hạn chế đi lại xa và tránh các hoạt động nặng gây co thắt tử cung.
• Không xoa bụng khi đau, vì động tác này có thể kích thích tử cung co mạnh hơn, làm tăng nguy cơ sảy thai.
• Kiêng quan hệ tình dục trong giai đoạn động thai để tránh ảnh hưởng đến cổ tử cung và túi thai.
• Giữ vùng kín sạch sẽ, theo dõi dịch tiết để phát hiện sớm dấu hiệu viêm nhiễm hoặc bất thường.
• Tránh siêu âm đầu dò và không đưa bất kỳ vật nào vào âm đạo, nhằm hạn chế kích thích tử cung.
• Tuân thủ đơn thuốc của bác sĩ, tuyệt đối không tự ý mua hay dùng thuốc ngoài chỉ định.
• Chế độ dinh dưỡng nhẹ nhàng: ưu tiên thức ăn dễ tiêu, bổ sung đầy đủ vitamin, sắt, đạm; hạn chế thực phẩm nhiều dầu mỡ và tránh hoàn toàn đồ uống có chất kích thích.
• Tư thế nằm phù hợp: nên nằm nghiêng sang trái, gập nhẹ chân phải để giảm áp lực lên tử cung và giúp máu lưu thông tốt hơn cho thai nhi.

Trong quá trình nghỉ ngơi, nhiều mẹ cũng băn khoăn mẹ bầu nằm võng được không để tránh ảnh hưởng đến thai nhi.

Mẹ nên nghỉ ngơi nhiều, hạn chế đi lại khi bị động thai 

6. Mẹ bầu cần lưu ý gì để phòng tránh tránh động thai?

Sau khi tìm hiểu động thai là sao, để hạn chế nguy cơ động thai mẹ bầu nên chú ý một số điểm sau:

• Khám thai định kỳ giúp theo dõi thai nhi và nhận biết sớm dấu hiệu bất thường.
• Nghỉ ngơi hợp lý, tránh lao động nặng, làm việc quá sức hay di chuyển xa.
• Duy trì tinh thần thư giãn, hạn chế stress và lo lắng kéo dài.
• Ăn uống khoa học, bổ sung đầy đủ dinh dưỡng, đặc biệt là sắt, canxi, acid folic và protein.
• Không tự ý dùng bất kỳ loại thuốc nào nếu chưa có tư vấn y khoa. 
• Không nên tự ý dùng thuốc Nam, lá, rễ cây hoặc mẹo dân gian (ví dụ uống nước rau ngót, nước rau má) vì có thể gây co bóp tử cung.
• Hạn chế tác động mạnh vào vùng bụng và kiêng quan hệ tình dục khi có dấu hiệu dọa sảy.

Khi bị động thai, mẹ bầu cần tránh các loại thực phẩm sau để giảm nguy cơ co bóp tử cung và ảnh hưởng đến thai nhi:

• Thức ăn chứa nhiều dầu mỡ, cay nóng hoặc nêm nếm quá đậm.
• Các loại đồ uống kích thích như cà phê, rượu, bia, nước ngọt có gas.
• Thực phẩm sống hoặc tái: gỏi, rau sống, sushi… dễ gây nhiễm khuẩn.
• Đồ ăn có tính hàn như dưa hấu, rau ngót, nghêu, sò, ốc, hến – có thể làm tăng co thắt tử cung.

7. Gợi ý thực đơn giàu dinh dưỡng bồi bổ sức khỏe cho mẹ bầu 

Thực đơn dinh dưỡng cho mẹ bầu 3 tháng đầu 

Danh sách món ăn: 

• Bữa sáng: Hủ tiếu
• Bữa trưa: Cơm, Thịt kho trứng, Canh khoai mỡ nấu tôm, Cải thảo luộc, Xoài
• Bữa tối: Cơm, Gà kho sả, Canh cải ngọt nấu thịt bò, Đậu rồng cà rốt xào mực, Nho
• Bữa phụ 1: Sữa tươi tách béo không đường
• Bữa phụ 2: Sữa chua, Táo tây

Giá trị dinh dưỡng của thực đơn

(Phê duyệt bởi Viện Dinh dưỡng Quốc gia – Bộ Y tế)

Thực đơn dinh dưỡng cho mẹ bài 3 tháng giữa

Danh sách món ăn:

• Bữa sáng: Phở gà
• Bữa trưa: Cơm, Cá kèo kho tộ, Canh bông cải nấu đuôi heo, Cải bó xôi xào nấm, Dưa hấu
• Bữa tối: Cơm, Ba chỉ áp chảo, Canh mồng tơi mướp nấu tôm, Củ cải su su luộc, Nho
• Bữa phụ 1: Sữa tươi tách béo không đường, Sữa chua
• Bữa phụ 2: Sữa tươi tách béo không đường, Lê

Giá trị dinh dưỡng của thực đơn

(Phê duyệt bởi Viện Dinh dưỡng Quốc gia – Bộ Y tế)

Thực đơn dinh dưỡng cho mẹ bầu 3 tháng cuối

Danh sách món ăn thực đơn

• Bữa sáng: Bánh canh giò heo, Nước cam tươi
• Bữa trưa: Cơm, Tôm kho mayonnaise, Canh cải ngọt nấu thịt bò, Mướp xào nấm, Dưa hấu
• Bữa tối: Cơm, Sườn cốt lết ram hành, Canh củ cải cà chua nấu thịt gà, Cải thìa luộc chấm trứng, Nho
• Bữa phụ 1: Sữa tươi tách béo không đường, Lê
• Bữa phụ 2: Sữa chua, Phô mai
• Bữa phụ 3: Sữa tươi tách béo không đường

Giá trị dinh dưỡng của thực đơn

(Phê duyệt bởi Viện Dinh dưỡng Quốc gia – Bộ Y tế)

Qua những thông tin trên, bạn đã hiểu rõ động thai là gì, nguyên nhân, dấu hiệu cũng như cách xử lý và phòng tránh hiệu quả. Việc nhận biết sớm và chăm sóc đúng cách sẽ giúp mẹ bầu bảo vệ thai nhi an toàn, hạn chế tối đa rủi ro trong thai kỳ. Nếu bạn muốn được tư vấn chi tiết về chế độ dinh dưỡng, nghỉ ngơi và chăm sóc sức khỏe trong thời gian mang thai, hãy tham gia ngay Chương trình Dinh Dưỡng Mẹ và Bé. Đây là nơi cung cấp kiến thức chuẩn y khoa và hướng dẫn cá nhân hóa giúp mẹ có một thai kỳ khỏe mạnh, an toàn và hạnh phúc

 *Để có thể nhận được thêm những lời khuyên chi tiết phù hợp với tình trạng sức khỏe cho mẹ và bé, bạn hãy tư vấn thêm các bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng ở các cơ sở y tế gần nhất.

Theo dõi Fanpage Dinh dưỡng Mẹ và Bé bằng cách bấm “Thích Trang” để cập nhật kiến thức bổ ích cho mẹ và bé.

https://www.facebook.com/dinhduongmevabe.com.vn