Siêu âm thai là gì? Siêu âm thai có ảnh hưởng cho thai nhi không

Bài viết được thẩm định bởi TS.BS. Dương Lan Dung - Phó Trưởng phòng Đào tạo, Nguyên Phó Trưởng phòng Nghiên cứu khoa học - Bệnh viện Phụ sản Trung ương.

Siêu âm thai là phương pháp hiệu quả để mẹ bầu nắm rõ tình trạng sức khỏe của thai nhi, phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường và đảm bảo thai kỳ diễn ra an toàn. Khi được thực hiện siêu âm thai nhi đúng cách theo sự chỉ định của chuyên gia y tế, việc siêu âm hoàn toàn không gây hại cho bé. Cùng chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé tìm hiểu siêu âm cùng những lưu ý quan trọng để đảm bảo an toàn sức khỏe của mẹ và trẻ.

1. Siêu âm thai nhi là gì?

Siêu âm thai là một trong những phương pháp chẩn đoán hình ảnh quan trọng giúp đánh giá tình trạng thai kỳ. Siêu âm thai  sử dụng sóng siêu âm tần số cao để tạo ra hình ảnh của thai nhi và các cấu trúc trong tử cung trên màn hình máy siêu âm, từ đó giúp xác định có thai, vị trí thai (trong hay ngoài tử cung),  xác định tuổi thai và ước tính ngày dự sinh, theo dõi sự phát triển của thai theo thời gian và phát hiện sớm một số bất thường về hình thái hoặc gợi ý rối loạn nhiễm sắc thể,  hỗ trợ đánh giá một số bệnh lý nguy cơ cho mẹ (ví dụ tiền sản giật liên quan tuần hoàn tử cung -rau thai).

Đây là kỹ thuật không xâm lấn, không gây đau, không sử dụng tia xạ ion hóa như chụp X-quang và cho phép quan sát trực tiếp hình thái thai nhi, vị trí thai, bánh rau, nước ối và một số cấu trúc vùng bụng của mẹ. Khi được thực hiện đúng chỉ định với thiết bị đạt chuẩn, bởi nhân viên y tế được đào tạo, siêu âm thai được xem là an toàn, chưa ghi nhận tác dụng phụ đáng kể đối với mẹ và thai nhi. 

Siêu âm thai là phương pháp dùng sóng âm để tạo hình ảnh thai nhi trong bụng mẹ

2. Các hình thức siêu âm phổ biến 

Tùy theo tuổi thai, mục đích thăm khám và điều kiện trang thiết bị, bác sĩ có thể lựa chọn một hoặc kết hợp nhiều kỹ thuật siêu âm sau:

• Siêu âm qua ngả âm đạo (siêu âm đầu dò âm đạo): Phương pháp này thường thực hiện ở giai đoạn đầu thai kỳ (đặc biệt trong 3 tháng đầu). Siêu âm qua ngả âm đạo sử dụng đầu dò nhỏ để đưa vào âm đạo quan sát thai nhi và các cơ quan vùng chậu. Thông qua đó giúp xác định tuổi thai sớm, vị trí thai trong hay ngoài tử cung, đánh giá túi thai, phôi, hoạt động tim thai ban đầu và phát hiện các bất thường sớm của mẹ hoặc bé.
• Siêu âm qua thành bụng: Phương pháp siêu âm này thực hiện bằng cách di chuyển đầu dò trên bề mặt da vùng bụng mẹ (sau khi bôi gel dẫn truyền) sẽ phù hợp với thai nhi lớn, giúp quan sát toàn thể buồng tử cung và thai nhi.
• Siêu âm 3D, 4D: Đây là phương pháp sử dụng đầu dò và phần mềm đặc biệt tạo hình ảnh 3 chiều (3D) và hình ảnh động theo thời gian (4D) sắc nét giúp bác sĩ quan sát hình thái, dị tật và khuôn mặt, chuyển động và biểu cảm của trẻ.
• Siêu âm Doppler trong sản khoa: Siêu âm Doppler là đánh giá tuần hoàn máu tử cung – rau thai và sức khỏe thai nhi. Phương pháp này giúp tầm soát nguy cơ tiền sản giật và chậm tăng trưởng trong tử cung,  theo dõi thai có dấu hiệu suy thai mạn, và 1 số bệnh về tuần hoàn.
• Siêu âm tim thai: Phương pháp siêu âm được thực hiện khi có nghi ngờ dị tật tim bẩm sinh, có tiền sử gia đình hoăc siêu âm thường quy phát hiện bất thường. Bác sĩ sẽ khảo sát hình thái, cấu trúc buồng tim, van tim và hoạt động tim thai, giúp phát hiện bất thường kịp thời.

Siêu âm hình thái là gì?

3. Vai trò của siêu âm trong theo dõi thai kỳ là gì?

Siêu âm thai giữ vai trò trung tâm trong quản lý thai nghén vì cung cấp nhiều thông tin quan trọng giúp 

• Đánh giá tuổi thai và ngày dự sinh: giúp chuẩn hóa tuổi thai, hỗ trợ lên kế hoạch theo dõi và can thiệp sản khoa khi cần.
• Theo dõi sự phát triển của thai: đo các chỉ số sinh học (biparietal diameter, chu vi đầu, chu vi bụng, chiều dài xương đùi…) để đánh giá mức tăng trưởng của thai theo từng giai đoạn.
• Đánh giá hình thái học thai nhi: phát hiện sớm hoặc gợi ý các dị tật cấu trúc (não, tim, cột sống, thành bụng, chi, cơ quan nội tạng…).
• Theo dõi sức khỏe mẹ và các biến chứng thai kỳ: hỗ trợ đánh giá vị trí bánh rau, lượng nước ối, một số bất thường tử cung – phần phụ, từ đó góp phần phát hiện và xử trí kịp thời các biến chứng.

Siêu âm thai còn có thể phát hiện những bệnh gì?

Siêu âm là công cụ quan trọng trong phát hiện sớm các dị tật bẩm sinh do rối loạn nhiễm sắc thể, bao gồm:

• Hội chứng Down (trisomy 21).
• Hội chứng Edwards (trisomy 18).
• Hội chứng Patau (trisomy 13).
• Hội chứng Turner
• Các tình trạng tam bội thể khác

Siêu âm giúp phát hiện sớm những biến chứng nguy hiểm trong thai kỳ, bao gồm:

• Xuất huyết tử cung – âm đạo
• Thai ngoài tử cung
• Thai ngừng phát triển
• Sót nhau – sót thai
• Biến chứng song thai một bánh nhau

Thông qua các chỉ số này, bác sĩ có thể phát hiện sớm nguy cơ thai chậm phát triển để có hướng theo dõi và can thiệp kịp thời.

Siêu âm giúp xác định tuổi thai, ngày dự sinh và theo dõi sự phát triển của thai nhi

4. Siêu âm thai nên được thực hiện vào những giai đoạn nào của thai kỳ?

Siêu âm có ảnh hưởng gì đến thai nhi không? Mặc dù siêu âm có thể thực hiện ở bất kỳ thời điểm nào trong thai kỳ, tuy nhiên các chuyên gia khuyến khích mẹ bầu nên thực hiện việc siêu âm thai với ba mốc quan trọng sau để đảm bảo sức khỏe cho cả mẹ và bé:

• Từ 12 tuần đến 13 tuần 6 ngày: Xác định chính xác tuổi thai, số lượng thai, kiểm tra hoạt động tim thai, đo độ mờ da gáy để sàng lọc nguy cơ dị tật bẩm sinh, đồng thời phát hiện một số bất thường về hình thái thai nhi và một số cấu trúc cơ bản. 
• Từ 19 tuần đến 22 tuần (còn gọi là siêu âm hình thái thai nhi): Đánh giá sự phát triển và cấu trúc các cơ quan chính của thai nhi, đặc biệt là tim, não, cột sống, tay chân và các cơ quan nội tạng. Đây là thời điểm quan trọng để phát hiện các dị tật cấu trúc bẩm sinh.
• Từ 30 tuần đến 32 tuần: Theo dõi sự tăng trưởng, cân nặng, vị trí thai nhi, bánh rau và lượng nước ối, đồng thời kiểm tra các dấu hiệu bất thường có thể xuất hiện ở giai đoạn cuối thai kỳ.

Việc tuân thủ đúng các mốc quan trọng khi khám thai giúp bác sĩ theo dõi toàn diện sự phát triển của thai nhi và phát hiện sớm các bất thường.

Siêu âm thai nên thực hiện vào thời điểm nào trong thai kỳ?

5. Siêu âm nhiều lần có hại cho thai nhi không?

Nhiều mẹ bầu thắc mắc siêu âm nhiều có ảnh hưởng thai nhi không? Siêu âm thai sử dụng sóng siêu âm tần số cao để quan sát sự phát triển của thai nhi. Đây là một kỹ thuật không xâm lấn, không đau đớn và an toàn cho mẹ bầu. 

Nhiều nghiên cứu đã được thực hiện để đánh giá tác động của siêu âm thai đến thai nhi, đặc biệt trong giai đoạn phôi đang hình thành. Kết quả tổng quan cho thấy siêu âm thai không gây ảnh hưởng đến sức khỏe mẹ và bé và hiện nay vẫn là kỹ thuật được áp dụng rộng rãi trong sản khoa trên toàn thế giới.

Tuy nhiên, các chuyên gia y tế vẫn khuyến cáo không nên lạm dụng siêu âm quá nhiều lần:

• Tiêu tốn thời gian và chi phí: Việc siêu âm nhiều lần chỉ để lưu giữ hình ảnh hoặc vì lo lắng quá mức có thể gây tốn kém chi phí và mất nhiều thời gian chờ đợi.
• Không cần thiết về mặt y tế: Các mốc siêu âm quan trọng đã được định sẵn để theo dõi và có mục tiêu rõ ràng (ví dụ xác định tuổi thai, đánh giá hình thái, theo dõi tăng trưởng…). . Siêu âm ngoài các mốc này thường không mang lại giá trị y tế đáng kể.
• Nguy cơ tâm lý: Một số mẹ bầu có thể lo lắng nếu siêu âm quá thường xuyên, dẫn đến căng thẳng không cần thiết. Vì vậy, phụ nữ mang thai nên tuân thủ lịch siêu âm theo chỉ định của bác sĩ, tránh tự ý thực hiện quá nhiều lần không cần thiết.

Mẹ bầu siêu âm nhiều có ảnh hưởng tới thai nhi không?

6. Mẹ bầu cần lưu ý gì khi đi siêu âm thai?

Để quá trình siêu âm thai diễn ra thuận lợi, an toàn và cho kết quả chính xác, mẹ bầu nên ghi nhớ những điểm sau: 

• Tuân thủ lịch hẹn và chỉ định của bác sĩ: Đi khám đúng các mốc thai kỳ được khuyến nghị hoặc theo lịch hẹn tái khám và mang theo đầy đủ hồ sơ khám trước đó để bác sĩ đối chiếu.
• Uống đủ nước trước khi siêu âm (khi được yêu cầu): Đặc biệt là siêu âm vùng bụng, nước giúp làm căng bàng quang, hình ảnh thai nhi rõ nét hơn. Tránh nhịn tiểu quá lâu để hạn chế khó chịu trong quá trình siêu âm.
• Tránh sử dụng chất kích thích: Không uống rượu, bia hay sử dụng thuốc lá trước khi siêu âm để không ảnh hưởng đến thai nhi và kết quả kiểm tra.
• Mặc trang phục thoải mái, dễ điều chỉnh: Nên mặc quần áo rộng, dễ cởi để thuận tiện khi siêu âm vùng bụng, đảm bảo sự thoải mái và kín đáo
• Tuân thủ lịch siêu âm theo chỉ định bác sĩ: Không nên siêu âm quá nhiều lần hoặc tùy tiện, vì có thể gây tốn kém, mất thời gian và lo lắng không cần thiết.
• Giữ tâm lý thoải mái, hợp tác trong quá trình siêu âm: Tâm lý thư giãn giúp quá trình siêu âm diễn ra nhanh chóng, hiệu quả và giảm căng thẳng. Nên trao đổi thẳng thắn những băn khoăn với bác sĩ để được giải thích rõ.
• Nhịn ăn hoặc chuẩn bị trước khi xét nghiệm kèm theo: Nếu có các xét nghiệm khác như đường huyết, máu, mẹ bầu cần nhịn ăn theo hướng dẫn để kết quả chính xác.
• Đặt lịch hẹn trước khi đi khám: Giúp bà bầu không phải chờ đợi quá lâu, đặc biệt tại các bệnh viện lớn.
• Lưu giữ kết quả siêu âm: Dễ dàng theo dõi và so sánh trong các lần khám tiếp theo, giúp bác sĩ đánh giá sự phát triển của thai nhi.

Trong quá trình mang thai, nếu mẹ xuất hiện tình trạng có bầu bị khó thở, nên trao đổi với bác sĩ khi đi khám hoặc siêu âm để được tư vấn phù hợp.

Mẹ bầu cần lưu ý gì khi siêu âm thai nhi 

Siêu âm thai là bước quan trọng giúp theo dõi sự phát triển của thai nhi và sức khỏe của mẹ bầu, từ đó phát hiện sớm những bất thường và đảm bảo thai kỳ an toàn. Bài viết này đã tổng hợp các mốc siêu âm thai quan trọng, lợi ích cũng như những lưu ý cần thiết khi thực hiện, giúp mẹ bầu nắm rõ thông tin và chuẩn bị đầy đủ cho mỗi lần khám. 

Ở giai đoạn cuối thai kỳ, mẹ bầu cũng nên chủ động tìm hiểu các biểu hiện sắp sinh trước 1 tuần để chuẩn bị tâm lý và kế hoạch đi sinh an toàn.

Để chăm sóc sức khỏe mẹ và bé toàn diện, đồng thời hỗ trợ dinh dưỡng hợp lý trong suốt thai kỳ, bạn có thể tham khảo Chương trình Dinh Dưỡng Mẹ và Bé, cung cấp hướng dẫn khoa học và thực đơn phù hợp nhằm tối ưu hóa sự phát triển của thai nhi và giữ gìn sức khỏe của mẹ.

*Lưu ý: Để có thể nhận được thêm những lời khuyên chi tiết phù hợp với tình trạng sức khỏe cho mẹ và bé, bạn hãy tư vấn thêm các bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng ở các cơ sở y tế gần nhất.

Theo dõi Fanpage Dinh dưỡng Mẹ và Bé bằng cách bấm “Thích Trang” để cập nhật kiến thức bổ ích cho mẹ và bé.

https://www.facebook.com/dinhduongmevabe.com.vn