15 thực phẩm gây mất sữa sau sinh theo chuyên gia dinh dưỡng

Bài viết được thẩm định bởi PGS.TS. Phạm Ngọc Khái, Giảng viên cao cấp, Nguyên Trưởng Bộ môn Dinh dưỡng & ATTP Trường Đại học Y Dược Thái Bình.

Sau hành trình chín tháng mười ngày, các mẹ bước sang giai đoạn mới đó là nuôi con bằng sữa mẹ. Bài viết này Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé sẽ cung cấp thông tin cho những phụ nữ trong thời kỳ nuôi con bằng sữa mẹ (thời kỳ này được khuyến cáo là 18 – 24 tháng) về những thực phẩm gây mất sữa sau sinh nên tránh.

1. Nguyên nhân gây mất sữa sau sinh ở bà bầu

Việc mất sữa hoặc thiếu sữa sau sinh gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng. Đối với bé, trẻ mất đi nguồn kháng thể tự nhiên, dễ bị ốm vặt, nhiễm trùng và có thể chậm tăng trưởng. Đối với mẹ, tình trạng này dẫn đến căng thẳng tâm lý nặng nề, tăng nguy cơ trầm cảm sau sinh và làm tử cung co hồi chậm (tăng nguy cơ băng huyết).

Trong giai đoạn cho con bú, nếu mẹ nhận thấy lượng sữa giảm dần hoặc giảm đột ngột khiến bé hay quấy khóc vì đói, đó có thể là dấu hiệu giảm tiết sữa và nguy cơ dẫn đến mất sữa. Một số nguyên nhân gây mất sữa sau sinh thường gặp gồm:

• Chế độ dinh dưỡng không hợp lý: Sau sinh, cơ thể mẹ cần nhiều dưỡng chất để phục hồi và tạo sữa. Nếu ăn uống thiếu chất hoặc sử dụng thực phẩm, đặc biệt là các loại trái cây gây mất sữa, thì nguồn sữa sẽ suy giảm.
• Stress tâm lý: Căng thẳng, áp lực, mệt mỏi kết hợp với sự thay đổi nội tiết tố khiến khí huyết lưu thông kém, ảnh hưởng đến hoạt động tiết sữa. Stress kéo dài còn tác động xấu đến tuyến yên – nơi điều hòa quá trình tiết sữa.
• Thiếu ngủ và nghỉ ngơi: Mất ngủ, ngủ không đủ giấc khiến cơ thể suy nhược, từ đó làm giảm hoạt động của tuyến sữa và có thể gây mất sữa.
• Dùng thuốc gây mất sữa: Một số loại thuốc có thành phần ảnh hưởng đến chất lượng và khả năng tiết sữa. Vì vậy, mẹ đang cho con bú cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng thuốc.
• Băng huyết sau sinh: Ảnh hưởng đến thời điểm sữa về và lượng sữa tiết ra.
• Môi trường độc hại: Tiếp xúc chất độc có thể làm giảm hoặc mất sữa.

2. 15 thực phẩm gây mất sữa ở mẹ sau sinh cần tránh sử dụng

Sau sinh, chế độ ăn uống của mẹ bầu ảnh hưởng trực tiếp đến lượng sữa cho con bú. Nhiều mẹ băn khoăn sau sinh không nên ăn gì để vừa giữ sức khỏe, vừa không ảnh hưởng đến nguồn sữa cho con, danh sách dưới đây sẽ giúp mẹ hình dung rõ hơn.

Dưới đây là 15 thực phẩm gây mất sữa sau sinh mẹ cần tránh để không làm giảm lượng sữa, giúp bảo vệ sức khỏe mẹ và bé: 

2.1 Lá lốt

Lá lốt là loại rau gia vị quen thuộc trong bữa ăn của người Việt, được biết đến với vị nồng đặc trưng và tính ấm, thường dùng để hỗ trợ giảm đau nhức xương khớp hoặc cải thiện tiêu hóa. Về mặt dinh dưỡng, lá lốt an toàn. 

Tuy nhiên, đối với phụ nữ đang nuôi con bằng sữa mẹ, lá lốt nằm trong danh sách các thực phẩm cần hạn chế hoặc kiêng cữ theo kinh nghiệm dân gian. Mặc dù chưa có bất kỳ nghiên cứu khoa học chính thức nào chứng minh lá lốt trực tiếp gây mất sữa, nhiều bà mẹ trong thực tế đã ghi nhận sự giảm sút rõ rệt lượng sữa sau khi ăn các món có chứa lá lốt.

Do đó, dựa trên nguyên tắc "có kiêng có lành" và để đảm bảo nguồn sữa mẹ ổn định cho bé, các chuyên gia dinh dưỡng và lời khuyên truyền miệng thường khuyến cáo mẹ sau sinh nên tránh tuyệt đối loại rau này. Việc ưu tiên một chế độ ăn uống đa dạng, đầy đủ chất lợi sữa là quan trọng hơn cả.

Lá lốt có tính chống hàn nên khiến cơ thể mẹ bị mất sữa nếu dùng nhiều

2.2 Bạc hà

Cũng giống như lá lốt, bạc hà có tính chống hàn, giúp làm ấm cơ thể, giảm tình trạng căng thẳng, đau đầu. Cho dù có nhiều công dụng tốt nhưng mẹ sau khi sinh nên hạn chế sử dụng loại rau này. 

Theo khuyến cáo của bác sĩ, ăn quá nhiều rau bạc hà có thể gây tăng huyết áp, tiêu chảy, từ đó có nguy cơ làm giảm đáng kể lượng sữa mẹ khiến mẹ có cảm giác bị mất sữa sau sinh. Ngoài ra, do rau bạc hà có chứa nhiều tinh dầu có vị thơm cay đặc trưng, nếu nạp vào cơ thể nhiều, sữa mẹ sẽ dễ có mùi lạ khiến bé không hứng thú với sữa mẹ.  

Bạc hà được xếp vào thực phẩm gây mất sữa mẹ cần tránh

2.3 Rau răm

Đây là một trong các loại rau gây mất sữa ở mẹ trong thai kỳ. Ăn rau răm có tác dụng điều hòa kinh nguyệt, chữa đau bụng kinh, rong kinh. Tuy nhiên, với phụ nữ đang nuôi con bằng sữa mẹ thì đây là những thực phẩm gây mất sữa sau sinh. 

Nếu ăn rau răm thường xuyên với số lượng nhiều, các mẹ sẽ không tiết đủ lượng sữa cho con bú. Mặc dù không phải ai cũng gặp tình trạng này khi ăn rau răm, nhưng “phòng bệnh hơn chữa bệnh”, mẹ bỉm nên kiêng ăn loại rau này khi đang cho bé bú nhé! 

Ăn rau răm thường xuyên có thể làm giảm lượng sữa của mẹ

2.4 Me chua

Me là loại trái cây chứa cực nhiều Vitamin K, nhờ vậy, ăn me có tác dụng giảm bệnh cao huyết áp và mỡ máu đáng kể cho cơ thể. Tuy nhiên, cũng chính vì công dụng này mà quả me được liệt kê vào danh sách thực phẩm gây mất sữa sau sinh mẹ cần tránh. Cụ thể, Vitamin K trong quả me có khả năng hỗ trợ làm loãng máu và giảm tuần hoàn máu đến tuyến vú, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình sản xuất sữa mẹ. Khi lượng máu nuôi tuyến sữa bị giảm, hormone prolactin hoạt động kém hiệu quả hơn, khiến lượng sữa tiết ra ít dần hoặc bị mất sữa.

Ăn me chua sẽ khiến mẹ đang cho con bú dễ bị tiêu chảy, thậm chí còn làm ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa của bé, do tính Axit trong quả me. 

Quả me có thể khiến mẹ sau sinh bị tiêu chảy

2.5 Quả dâu da

Vẻ ngoài của dâu da nhìn rất hấp dẫn nhưng lại có vị lại cực chua do chứa nhiều Axit hữu cơ. Chuyên gia của Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé khuyên mẹ mẹ sau sinh rằng những loại trái cây có vị chua cần đặc biệt tránh xa. Quả dâu da là điển hình trong những thực phẩm gây mất sữa sau sinh.

Ăn nhiều dâu da sẽ khiến dạ dày bị dư Axit dễ dẫn đến đau bao tử, gây tiêu chảy, từ đó, ảnh hưởng đến khả năng tiết sữa của mẹ.

2.6 Đồ uống chứa Cafein

Không chỉ trong quá trình mang thai, mà sau khi sinh các bà mẹ cần nên hạn chế sử dụng đồ uống có chứa cafein (Caffeine). 

Cafein có trong các loại đồ uống như cà phê, nước chè xanh, sô cô la… Dù chỉ dùng một lượng ít thực phẩm này cũng sẽ khiến chất lượng dòng sữa mẹ suy giảm. Vì hệ tiêu hóa của trẻ còn chưa hoàn thiện, nếu trẻ bú phải sữa mẹ có Cafein sẽ ảnh hưởng đến khả năng hấp thụ và trao đổi chất. 

Sau sinh mẹ hạn chế đồ uống có chứa cafein để tránh gây mất sữa 

2.7 Đồ uống chứa ga và cồn

Dù là bất kỳ đối tượng nào sử dụng, thì đồ uống có ga và cồn cũng không tốt cho sức khỏe. Vậy nên, những thức uống như nước ngọt, bia rượu là loại thực phẩm gây mất sữa sau sinh mà các mẹ cần kiên quyết kiêng kỵ. 

Nếu các mẹ đang cho con bú sử dụng bia, rượu thì khả năng tiết sữa sẽ giảm khoảng 20% và mất hơn 4 giờ để chuyển hóa thành sữa mẹ. Vậy nên, đừng nên thử dùng những thức uống này, dù là một lần trong quá trình cho con bú các mẹ nhé!

Bia rượu là loại thực phẩm mà các mẹ cần kiên quyết kiêng kỵ

2.8 Đồ chiên xào chứa nhiều mỡ

Đồ chiên xào chứa nhiều mỡ cũng nằm trong danh sách thực phẩm có thể gây mất sữa sau sinh. Thức ăn chứa nhiều dầu mỡ tiềm ẩn nguy cơ cao làm tắc ống dẫn sữa. 

Lý giải cho nguyên nhân này là do trong mỡ đặc biệt là mỡ động vật chữa nhiều phân tử Lipit, có thể đông lại làm nghẽn dòng sữa mẹ. 

2.9 Mì tôm

Mì tôm là thực phẩm ăn liền chứa rất nhiều thành phần Carbohydrate, chất béo, phụ gia và một số hương liệu không tốt cho sức khỏe, có chỉ số đường huyết cao.

Một số chất có trong mì tôm sẽ không tốt cho sức khỏe mẹ bỉm và là thực phẩm gây mất sữa sau sinh. Nếu ăn nhiều mì tôm sẽ khiến cơ thể tăng cân, béo phì từ đó cơ thể sẽ hạn chế khả năng chuyển hóa các thức ăn giàu dinh dưỡng khác, làm mất sữa mẹ. 

Mì tôm là nguyên nhân gây nên tình trạng mất sữa ở mẹ cho con bú 

2.10 Một số loại hải sản cần tránh

Sau khi sinh con, mẹ cần bồi bổ nhiều chất đạm và chất béo có lợi cho cơ thể. Các mẹ có thể cung cấp cho cơ thể nguồn dưỡng chất này từ hải sản, tuy nhiên, mẹ cần biết chọn lọc loại hải sản phù hợp. 

Cơ thể các mẹ sau sinh thường yếu, nếu ăn nhiều loại hải sản này dễ bị đau bụng, tiêu chảy, làm giảm liều lượng sữa. Cần lưu ý tránh ăn những loại hải sản có tính hàn như:

• Nghêu
• Sò (sò huyết, sò lông, sò điệp…)
• Ốc (ốc bươu, ốc hương, ốc len…)
• Hàu
• Trai
• Hến
• Mực
• Bạch tuộc

Ngoài ra, các loại hải sản như cá kiếm, cá kình… các mẹ cũng nên đưa vào danh sách thực phẩm gây mất sữa sau sinh vì những loại cá này thường có lượng thủy ngân lớn mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thần kinh của bé qua sữa mẹ.

Cần lưu ý tránh ăn nghêu, sò, ốc khi đang cho con bú sữa mẹ

2.11 Các loại trà thảo mộc

Một số loại trà thảo mộc có thể làm giảm nguồn sữa mẹ, ảnh hưởng đến chất lượng sữa mẹ có thể kể đến như:

• Trà bạc hà / bạc hà cay
• Trà xô thơm
• Trà nhân sâm
• Trà black cohosh
• Trà cam thảo
• Trà ma hoàng
• Trà lưu ly, hoa chuông
• Trà lô hội
• Trà xanh, trà đen (uống đặc)

2.12 Rau kinh giới (Oregano)

Ăn gì mất sữa? Rau kinh giới là loại gia vị phổ biến, thường không gây ảnh hưởng đến nguồn sữa khi sử dụng ở lượng nhỏ trong nấu ăn hằng ngày. Tuy nhiên, nếu dùng rau kinh giới ở dạng bổ sung hoặc với liều cao cho mục đích điều trị, mẹ có thể gặp rủi ro liên quan đến việc tiết sữa.

Chẳng hạn, dầu oregano đôi khi được sử dụng để hỗ trợ điều trị nhiễm trùng núm vú – tình trạng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình cho con bú. Dù hiện chưa có nghiên cứu nào khẳng định oregano gây giảm sữa, nhưng cũng chưa có bằng chứng chứng minh loại thảo mộc này an toàn tuyệt đối cho phụ nữ đang cho con bú. Vì vậy, mẹ nên thận trọng và tham khảo ý kiến chuyên gia trước khi sử dụng.

2.13 Cỏ xạ hương và mùi tây

Cỏ xạ hương và mùi tây là những loại rau thơm quen thuộc, thường được dùng để tăng hương vị cho các món ăn. Tuy nhiên, mùi tây có đặc tính lợi tiểu, và khi mẹ sau sinh sử dụng cỏ xạ hương và mùi tây với lượng lớn trong chế độ ăn, quá trình tiết sữa có thể bị ảnh hưởng, dẫn đến lượng sữa giảm đi.

2.14 Măng

Măng tươi có chứa axit HCN (một chất độc hại), trong khi măng ngâm thường chứa lượng lớn hóa chất bảo quản. Đối với phụ nữ sau sinh, việc sử dụng măng không chỉ tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn có thể làm giảm nguồn sữa. Vì vậy, mẹ đang cho con bú nên hạn chế tối đa hoặc tốt nhất là tránh dùng loại thực phẩm này để bảo vệ cả mẹ và bé.

Mẹ đang cho con bú nên hạn chế hoặc tốt nhất là tránh dùng măng

2.15 Thức ăn nhanh

Các món như gà rán, hamburger, pizza hay khoai tây chiên thường chứa nhiều dầu mỡ, chất béo bão hòa và chất bảo quản không tốt cho sức khỏe. Với mẹ sau sinh và đang cho con bú, việc dùng thường xuyên các loại thức ăn nhanh có thể làm cơ thể suy giảm, ảnh hưởng đến nguồn sữa.

Để đảm bảo dinh dưỡng và phục hồi tốt hơn, mẹ nên ưu tiên thực phẩm lành mạnh, giàu vitamin và khoáng chất, đồng thời hạn chế tối đa dầu mỡ để duy trì nguồn sữa dồi dào cho con.

3. Những việc cần tránh để không bị mất sữa sau sinh

Các chuyên gia dinh dưỡng khuyến nghị mẹ sau sinh nên duy trì chế độ ăn uống lành mạnh, bổ sung đủ calo, protein, vitamin và khoáng chất để vừa phục hồi sức khỏe vừa đảm bảo nguồn sữa cho con. Để tránh nguy cơ mất sữa, mẹ cần lưu ý:

• Không ăn kiêng hay dùng thuốc giảm cân cấp tốc sau sinh, vì có thể làm thiếu năng lượng cho việc sản xuất sữa.
• Không quay lại làm việc quá sớm, nên nghỉ ngơi hợp lý và hạn chế căng thẳng để bảo vệ sức khỏe và duy trì nguồn sữa.
• Không tự ý dùng thuốc; khi cần điều trị, phải tham khảo ý kiến bác sĩ để chọn loại thuốc an toàn cho mẹ và bé.
• Không cho bé bú bình quá sớm, vì dễ khiến trẻ bỏ bú mẹ, làm sữa tiết ra ít dần.
• Uống đủ nước (2,5 - 3 lít/ngày) để hỗ trợ quá trình tiết sữa.
• Cho bé bú đúng tư thế để tránh sặc, nôn trớ và tạo sự thoải mái cho cả mẹ lẫn bé.
• Cho bé bú đủ cữ và bú cạn sữa ở từng bầu ngực, giúp trẻ nhận trọn dưỡng chất và kích thích sữa tiết đều.

Đặc biệt với những mẹ sinh mổ, việc tìm hiểu đẻ mổ kiêng ăn gì cũng rất quan trọng để vừa tránh làm chậm lành vết mổ, vừa không ảnh hưởng đến lượng và chất lượng sữa.

Mẹ nên cho bé bú đủ cữ để giúp kích thích sữa tiết đều 

4. Gợi ý thực đơn lợi sữa cho mẹ sau sinh ăn ngon, đủ chất

Thực đơn hương vị miền Bắc cho mẹ sau sinh, đủ chất và lợi sữa

Đây là thông tin dinh dưỡng của thực đơn, được phê duyệt bởi Viện Dinh dưỡng Quốc gia - Bộ Y tế:

Thực đơn hương vị Miền Trung cho mẹ sau sinh giúp phục hồi sữa

Đây là thông tin dinh dưỡng của thực đơn, được phê duyệt bởi Viện Dinh dưỡng Quốc gia - Bộ Y tế:

Thực đơn hương vị Nam Bộ cho mẹ sau sinh đầy đủ dưỡng chất

Đây là thông tin dinh dưỡng của thực đơn, được phê duyệt bởi Viện Dinh dưỡng Quốc gia - Bộ Y tế:

Bài viết ngắn này Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé chưa thể nói hết được về những thực phẩm có khả năng hạn chế tiết sữa, thậm chí gây mất sữa ở mẹ nuôi con bú. Nhưng hy vọng qua bài viết này, các mẹ đã nằm lòng được những loại thực phẩm gây mất sữa sau sinh cần tránh, từ đó có thể vận dụng trong quá trình nuôi con trong những năm tháng đầu đời.

Nuôi con bằng sữa mẹ chưa bao giờ là hành trình dễ dàng cho các mẹ chưa có kinh nghiệm. Cần phải có đủ kiến thức để bổ sung cho cơ thể những dưỡng chất cần thiết cho cả mẹ và bé. Bên cạnh các món mặn, mẹ nên kết hợp thêm trái cây lợi sữa trong các bữa phụ để vừa bổ sung vitamin, khoáng chất, vừa hỗ trợ cơ thể sản xuất sữa đều đặn hơn.

Tại đây, mẹ có thể tham khảo các thực đơn có sẵn để bữa ăn thêm phần phong phú và đảm bảo dinh dưỡng cho cả mẹ và bé. Mẹ không cần lo lắng ăn món đó có gây mất sữa hay không vì các thực đơn này đều được kiểm tra kỹ lượng và xây dựng theo nhu cầu dinh dưỡng của mẹ sau sinh.

*Để có thể nhận được thêm những lời khuyên chi tiết phù hợp với tình trạng sức khỏe cho mẹ và bé, bạn hãy tư vấn thêm các bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng ở các cơ sở y tế gần nhất.

Theo dõi Fanpage Dinh dưỡng Mẹ và Bé bằng cách bấm “Thích Trang” để cập nhật kiến thức bổ ích cho mẹ và bé.

https://www.facebook.com/dinhduongmevabe.com.vn