THAI NHI 12 TUẦN TUỔI: SỰ PHÁT TRIỂN CỦA THAI NHI VÀ THAY ĐỔI Ở MẸ

Bài viết được thẩm định bởi TS.BS. Dương Lan Dung - Phó Trưởng phòng Đào tạo,
Nguyên Phó Trưởng phòng Nghiên cứu khoa học - Bệnh viện Phụ sản Trung ương.

Thai nhi 12 tuần tuổi là một cột mốc quan trọng của cả mẹ và em bé khi đây là tuần cuối cùng của quý đầu thời kỳ thai nghén. 

Lúc này, thai nhi có sự phát triển vượt bậc, đặc biệt là hệ thần kinh, tim thai và các phản xạ. Tuy chưa thật rõ ràng nhưng người mẹ đã cảm nhận thấy sự hiện diện của đứa con trong bụng mình và có cảm giác rõ ràng là mình có thai. Vậy có gì đặc biệt và đáng chú ý ở tuần thứ 12 này. Hãy cùng Dinh dưỡng Mẹ và Bé tìm hiểu nhé!

1. Sự phát triển của thai nhi 12 tuần tuổi như thế nào?

Thai nhi 12 tuần tuổi đã gần như hoàn thiện cấu tạo cơ bản

Cuối tuần thai thứ 12, em bé của bạn đã có chiều dài từ đầu đến mông khoảng 5,715 cm, cân nặng khoảng 14 gram tương đương với kích thước 1 quả chanh. Bây giờ bé đã có gần như đầy đủ các bộ phận và sẽ phát triển nhanh chóng trong thời gian tới. Việc hiểu rõ sự phát triển của thai nhi qua từng tuần sẽ giúp mẹ theo dõi các mốc quan trọng, kịp thời đi khám hoặc hỏi ý kiến bác sĩ khi có dấu hiệu bất thường.

Kích thước thai nhi 12 tuần tuổi bằng QUẢ CHANH, dài khoảng 5,715 cm, nặng khoảng 14 gram

Thời điểm này, các bộ phận trên cơ thể thai nhi dần được hoàn thiện, xương khớp cũng cứng cáp hơn. Ruột của bé trước đây phát triển cực kỳ nhanh chóng ở bên ngoài cơ thể, nay đã gấp lại gọn gàng và di chuyển dần vào khoang bụng. Cũng trong lúc này, thận của bé sẽ bắt đầu bài tiết nước tiểu vào bàng quang.

Khuôn mặt của bé đã dần hình thành rõ nét hơn, đôi mắt đã chuyển từ hai bên ra mặt trước của đầu, và đôi tai cũng đã vào đúng vị trí. Những tế bào thần kinh và các khớp thần kinh phát triển một cách nhanh chóng trong não.

Bước phát triển đáng chú ý nhất của thai nhi 12 tuần tuổi, đó là các phản xạ. Các ngón tay của bé sẽ sớm bắt đầu mở và đóng, các ngón chân co lại, cơ mắt co lại và miệng sẽ thực hiện các cử động mút. Thực tế nếu gõ nhẹ “tín hiệu” vào bụng mẹ, bé sẽ vặn vẹo thân mình để phản ứng lại. Song, vẫn còn khá sớm để mẹ có thể cảm nhận được những cử động của thai nhi. Sang giai đoạn thai nhi 13 tuần tuổi, các phản xạ này sẽ dần rõ rệt hơn và mẹ có thể bắt đầu chú ý nhiều hơn đến những cử động nhỏ của con.

2. Sự thay đổi của mẹ trong tuần thai thứ 12

Khi mang thai ở tuần thứ 12, quần áo mẹ mặc hàng ngày có thể sẽ trở nên chật hơn do bắt đầu tăng cân trong thai kì và bụng đã bắt đầu to hơn. Vì vậy mẹ nên chọn mặc những bộ quần áo rộng rãi, thoáng mát hoặc đến cửa hàng thời trang dành cho bà bầu để mua cho mình những bộ ưng ý nhé!

           Bà mẹ mang thai tuần thứ 12

Thông thường ở thời điểm này, nếu như BMI của mẹ trước khi sinh nằm trong khoảng 18.5 đến 24.9, thì mẹ sẽ tăng khoảng 1 kg. Mẹ có thể theo dõi số cân nặng cần tăng theo từng thai kì dựa trên công cụ theo dõi sức khỏe tại nhà trên Phần mềm thuộc Chương trình Dinh dưỡng dành cho bà mẹ và trẻ em được triển khai bởi Bộ Y tế và Công ty Ajinomoto Việt Nam, với sự tư vấn của Viện Dinh dưỡng Quốc gia.

Mẹ có thể sử dụng công cụ Theo dõi sức khỏe của mẹ tại nhà để theo dõi chỉ số sức khỏe của mẹ hiện tại

Ở tuần thai cuối cùng của quý đầu thai nghén này, những triệu chứng ốm nghén đã giảm đi đáng kể, tuy nhiên, một số mẹ vẫn phải đối phó với chứng ợ nóng. Nguyên nhân chủ yếu là do nồng độ hormone progesterone tăng lên đáng kể trong cơ thể. Hormone này cũng có tác dụng làm giãn van ngăn cách thực quản với dạ dày, khiến axit trong dạ dày trào ra ngoài ống dẫn thức ăn, gây cảm giác bỏng rát khó chịu. Ngay cả khi thai nhi 14 tuần tuổi, một số mẹ vẫn còn cảm giác ợ nóng do nội tiết tố chưa ổn định hẳn và tử cung tiếp tục lớn dần.

Bên cạnh đó, mẹ có thể sẽ gặp hiện tượng gia tăng tiết dịch âm đạo, ra khí hư. Nguyên nhân là sau khi thụ thai dưới sự hoạt động của hooc môn sinh dục nữ progesteron, lượng dịch tiết ra từ âm đạo nhiều hơn đồng thời với môi trường pH âm đạo thay đổi khiến bà mẹ dễ bị viêm âm đạo do tạp khuẩn, nấm,…..

Nếu đang trong thai kỳ, bà mẹ thấy có ra khí hư âm đạo thì cần đi khám phụ khoa để được tư vấn và điều trị sớm.. Ở tuần thai này, một số ít mẹ vẫn sẽ cảm thấy lo lắng, căng thẳng.

3. Danh sách những mẹ việc nên làm trong tuần thai thứ 12

3.1 Siêu âm tại thời điểm 12-14 tuần thai

Đây là 1 trong 3 mốc siêu âm dị tật quan trọng được các chuyên gia sản khoa khuyến cáo cần thực hiện. Siêu âm thời điểm này nhằm:

• Siêu âm đo độ mờ da gáy: Các bác sĩ sẽ tiến hành siêu âm để đo độ mờ da gáy thông qua lớp chất lỏng dưới da ở mặt sau cổ em bé. Dựa trên kết quả đo này có thể đánh giá được các nguy cơ mắc các hội chứng dị tật nghiêm trọng như Down (chậm phát triển trí tuệ), sứt môi, hở hàm ếch. Độ mờ da gáy được xem là bình thường khi bé có chiều dài từ 45 – 84 mm và thường độ mờ da gáy chuẩn là dưới 2.5 mm.
  
  
• Siêu âm tính tuổi thai và dự kiến ngày sinh: Đây là thời điểm thai nhi phát triển hoàn thiện nhất tại quý đầu và đây là thời điểm mà các bác sĩ có thể đo đạc và tính ngày sinh của bà mẹ được đánh giá là chính xác hơn cả để mẹ có sự chuẩn bị tốt nhất.

3.2 Xét nghiệm sàng lọc

Tuần thai thứ 12 đến tuần thai thứ 14 là thời điểm vàng để phát hiện sớm dị tật thai nhi

• Xét nghiệm nhóm máu: Mẹ bầu cần xác định nhóm máu phòng trường hợp cần truyền máu khi mang thai và khi sinh nở. Một yếu tố quan trọng không kém trong xét nghiệm máu là xác định yếu tố Rh+, Rh-. Nếu mẹ có nhóm máu Rh+ mà con có nhóm máu Rh-, máu của mẹ sẽ tự sản xuất ra kháng thế làm hủy hoại hồng cầu của thai nhi gây ra tình trạng thiếu máu hay tan máu. Sự bất đồng nhóm máu này sẽ rất nguy hiểm đến sức khỏe của mẹ cũng như của thai nhi.
  
  
• Xét nghiệm máu: Đây là xét nghiệm bắt buộc với hầu hết các mẹ bầu. Xét nghiệm này giúp kiểm tra chỉ số hemoglobin, hematocrit và số lượng tiểu cầu. Nếu chỉ số hemoglobin hoặc hematocrit thấp đồng nghĩa với người mẹ có nguy cơ thiếu máu, thiếu sắt cao, ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi. Trong trường hợp này, cần bổ sung sắt bằng các thực phẩm như trứng gà, các loại hạt ngũ cốc.

 Mẹ mang thai đi thực hiện các xét nghiệm sàng lọc tại các cơ sở y tế

Sau giai đoạn này, khi thai nhi 15 tuần tuổi, lịch khám sẽ dần chuyển trọng tâm sang theo dõi hình thái, cân nặng và các chỉ số phát triển tiếp theo của bé.

3.3 Xét nghiệm sàng lọc Double Test

Là xét nghiệm sàng lọc trước sinh được thực hiện nhằm phát hiện và tầm soát nguy cơ dị tật mang tính di truyền ở thai nhi như hội chứng Edwards, hội chứng Patau hay hội chứng Down. Xét nghiệm này được tiến hành bằng cách xác định và kiểm tra nồng độ β-hCG tự do (free beta-human chorionic gonadotropin) và PAPP-A (pregnancy associated plasma protein A) có trong máu của người mẹ. Double test là một trong những xét nghiệm được khuyến cáo dành cho các bà mẹ mang đặc biệt với những thai phụ:

• Có tiền sử gia đình bị dị tật bẩm sinh.
• Mang thai trên 35 tuổi vì khả năng sinh con bị dị tật tỷ lệ thuận với độ tuổi của mẹ.
• Bị tiểu đường.
• Sử dụng các hóa chất có hại hoặc tiếp xúc với chất phóng xạ.
• Nhiễm virus trong quá trình mang thai.
• Có tiền sử sảy thai, sinh non và thai chết lưu mà chưa rõ nguyên nhân.
• Khi siêu âm có nghi ngờ hình ảnh dị tật.

Xét nghiệm này tương đối dễ thực hiện, không ảnh hưởng gì đến thai nhi và hoàn toàn an toàn cho cả mẹ và bé. Kết quả xét nghiệm có độ chính xác lên tới 80-90%. Tuy nhiên xét nghiệm này chỉ là xét nghiệm sàng lọc, chỉ xác định được nguy cơ thai nhi bị dị tật, chứ không chẩn đoán xác định.

Do đó, khi kết quả sàng lọc có bất thường thì bác sĩ sẽ chỉ đỉnh cho mẹ làm thêm một số xét nghiệm nữa để xác định chính xác tình trạng của thai nhi. Một số xét nghiệm mà bác sĩ có thể chỉ định như: Xét nghiệm sàng lọc không xâm lấn (NIPT) hoặc Phương pháp chọc ối (Xâm lấn).

3.4 Xét nghiệm sàng lọc không xâm lấn (NIPT) (Non-invasive prenatal testing)

Là phương pháp được coi là “chìa khóa” để “giải mã” dị tật thai nhi. NIPT dựa trên kết quả giải trình tự gen thế hệ mới để phân tích các ADN của thai nhi trong máu mẹ, từ đó đánh giá nguy cơ mắc bệnh di truyền liên quan đến bất thường của nhiễm sắc thể. So với phương pháp truyền thống, phương pháp này an toàn và cho kết quả chính xác hơn (đặc biệt đối với hội chứng Down,có thể thực hiện từ tuần thứ 9 trở đi và chỉ cần thu thập một lượng rất nhỏ (5ml) máu tĩnh mạch của bà mẹ, tuy nhiên xét nghiệm khá đắt và chỉ được thực hiện khi có chỉ định của bác sĩ.

3.5 Kiểm tra dịch ối

Là phương pháp lấy tế bào của thai nhi bằng cách đưa kim vào buồng ối để hút dịch ối để kiểm tra một số bệnh lý của thai và đánh giá dị tật ở em bé. Tuy nhiên phương pháp này sẽ được chỉ định kiểm tra từ bác sĩ chỉ khi có trường hợp nghi ngờ từ kết quả siêu âm hoặc từ các xét nghiệm sàng lọc.

3.6 Xét nghiệm nước tiểu

Đây cũng là một xét nghiệm bắt buộc thường xuyên mỗi lần đi khám thai các mẹ nhé. Nếu lượng glucose dư thừa trong nước tiểu cao, thì bạn có nguy cơ bị tiểu đường thai kỳ. Còn nếu trong nước tiểu có dư lượng đạm cao, đó có thể là dấu hiệu nhiễm trùng đường tiết niệu, tổn thương thận hay một số vấn đề khác. Tùy theo tình trạng mà bác sỹ sẽ yêu cầu thực hiện thêm các xét nghiệm, chẩn đoán chính xác hơn và đưa ra lời khuyên hợp lý.

3.7 Xét nghiệm bệnh truyền nhiễm

Xét nghiệm bệnh truyền nhiễm thời kỳ thai nhi từ 12 tuần tuổi giúp phát hiện các bệnh có khả năng lây nhiễm cao qua đường máu, đường tình dục,… Ví dụ như bệnh giang mai, viêm gan B, bệnh lậu, HIV,…

Tham khảo và sử dụng các công cụ thông minh của Chương trình Dinh dưỡng Bà mẹ và Trẻ em

Bên cạnh khám thai định kì, chăm sóc dinh dưỡng trong giai đoạn này cũng hết sức quan trọng để cung cấp đầy đủ năng lượng và các chất dinh dưỡng cần thiết cho mẹ và sự phát triển của thai nhi. Mẹ hãy áp dụng các thực đơn cân bằng dinh dưỡng cho phụ nữ mang thai 3 tháng đầu từ Phần mềm Xây dựng thực đơn cân bằng dinh dưỡng đã được Bộ Y tế phê duyệt tại website Dinh dưỡng Mẹ và Bé

Thực đơn cân bằng dinh dưỡng dành cho phụ nữ mang thai

Đồng thời, mẹ cũng nên sử dụng Công cụ theo dõi sức khỏe của mẹ để tìm hiểu về các mức tăng cân khuyến nghị và theo dõi sự tăng cân của mình trong suốt thai kì nhé.

Ra mắt Fanpage Dinh dưỡng Mẹ và bé, bấm nút "Thích Trang" để cập nhật những thông tin bổ ích nhé

Tài liệu tham khảo

1. https://www.babycenter.com/pregnancy/week-by-week/12-weeks-pregnant
2. https://www.betterhealth.vic.gov.au/health/healthyliving/pregnancy-week-by-week#week-12