Viêm đường ruột ở trẻ em có nguy hiểm không? Giải đáp từ chuyên gia

Bài viết được thẩm định bởi GS.TS.BS. Nguyễn Ngọc Sáng, Phó Chủ tịch Hội Thận - Tiết niệu - Lọc máu và Ghép tạng trẻ em Việt Nam, Giảng viên cao cấp, Nguyên Trưởng Bộ môn Nhi Trường Đại học Y Dược Hải Phòng

Viêm đường ruột ở trẻ em là một vấn đề sức khỏe phổ biến và đáng lo ngại, ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa non nớt của trẻ. Tình trạng này không chỉ gây khó chịu, đau đớn mà còn tiềm ẩn nhiều biến chứng nguy hiểm. Bài viết này Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé sẽ cung cấp thông tin chi tiết về viêm đường ruột ở trẻ em, từ nguyên nhân, triệu chứng, biến chứng đến các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả.

1. Dấu hiệu nhận biết trẻ bị viêm đường ruột

Viêm đường ruột ở trẻ em là tình trạng viêm nhiễm ở các bộ phận của hệ tiêu hóa như dạ dày, ruột non và ruột già. Tình trạng này thường do vi khuẩn, virus hoặc ký sinh trùng gây ra, ảnh hưởng đến khả năng tiêu hóa và hấp thụ chất dinh dưỡng của trẻ.

Triệu chứng của viêm đường ruột ở trẻ em có thể khác nhau tùy thuộc vào nguyên nhân và mức độ nghiêm trọng của bệnh. Tuy nhiên, một số triệu chứng phổ biến bao gồm:

• Tiêu chảy: Đây là triệu chứng thường gặp nhất, phân có thể lỏng hoặc nước, có thể kèm theo máu hoặc chất nhầy.
• Đau bụng: Trẻ thường quấy khóc, khó chịu, ôm bụng hoặc co người lại vì đau.
• Buồn nôn và nôn: Trẻ có thể nôn nhiều lần, đặc biệt là sau khi ăn hoặc uống.
• Sốt: Nhiệt độ cơ thể tăng cao có thể là dấu hiệu của nhiễm trùng.
• Mệt mỏi và chán ăn: Trẻ trở nên lờ đờ, không muốn ăn uống, sụt cân hoặc chậm tăng cân.
• Mất nước: Do tiêu chảy và nôn mửa, trẻ có thể bị mất nước, biểu hiện qua các dấu hiệu như khô miệng, khát nước, da khô, mắt trũng, tiểu ít.

Biểu hiện phổ biến viêm đường ruột ở trẻ em

2. Nguyên nhân gây viêm đường ruột ở trẻ em

Có nhiều nguyên nhân khác nhau có thể dẫn đến viêm đường ruột ở trẻ em, bao gồm:

• Nhiễm trùng: Do vi khuẩn (Salmonella, E.coli,.. thường kèm theo sốt cao, phân nhầy máu), virus (Rotavirus, Adenovirus… thường gặp ở trẻ <5 tuổi) hoặc ký sinh trùng (Giardia, Cryptosporidium). Trẻ em dễ mắc vì hệ miễn dịch chưa hoàn thiện và thói quen vệ sinh chưa tốt.
• Sử dụng kháng sinh: Kháng sinh có thể tiêu diệt cả vi khuẩn có lợi trong đường ruột, làm mất cân bằng hệ vi sinh và tạo điều kiện cho vi khuẩn gây bệnh phát triển.
• Vệ sinh kém: Không rửa tay sạch sẽ hoặc ăn uống không vệ sinh là nguy cơ cao.
• Yếu tố di truyền: Trẻ có thể có nguy cơ cao hơn nếu gia đình có tiền sử viêm ruột.
• Dị ứng thực phẩm: Một số trẻ bị viêm đường ruột do dị ứng với thực phẩm.
• Chế độ ăn uống không lành mạnh: Ăn thức ăn chế biến sẵn, nhanh hoặc nhiều chất béo và đường làm tăng nguy cơ viêm đường ruột.

Cha mẹ nên biết rằng trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm phân để tìm hồng cầu, bạch cầu, vi khuẩn hoặc ký sinh trùng, giúp xác định nguyên nhân gây tiêu chảy. Ngoài ra, test nhanh Rotavirus cũng cần được thực hiện khi trẻ có biểu hiện tiêu chảy nặng, nhằm hướng dẫn điều trị kịp thời và đúng nguyên nhân.

3. Viêm đường ruột ở trẻ em có nguy hiểm không?

Viêm đường ruột ở trẻ em có thể rất nguy hiểm nếu không được điều trị kịp thời và đúng cách. Nếu để tình trạng viêm kéo dài hoặc không được kiểm soát, viêm đường ruột có thể dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng, bao gồm:

• Mất nước nghiêm trọng: Có thể dẫn đến sốc giảm thể tích, suy thận, thậm chí tử vong.
• Suy dinh dưỡng: Do kém hấp thu chất dinh dưỡng, trẻ có thể bị suy dinh dưỡng, chậm phát triển thể chất và trí tuệ.
• Nhiễm trùng huyết: Vi khuẩn từ đường ruột có thể xâm nhập vào máu, gây nhiễm trùng huyết, một tình trạng đe dọa tính mạng.
• Viêm ruột thừa: Viêm đường ruột có thể làm tăng nguy cơ viêm ruột thừa, cần phẫu thuật cắt bỏ.
• Tắc ruột: Viêm nhiễm nặng có thể gây tắc nghẽn đường ruột, cần can thiệp y tế khẩn cấp.

Tình trạng suy dinh dưỡng kéo dài có thể ảnh hưởng trực tiếp đến các giai đoạn phát triển của trẻ, đặc biệt là chiều cao, cân nặng và khả năng miễn dịch.

Viêm đường ruột ở trẻ em có nguy hiểm không?

4. Các loại bệnh viêm đường ruột thường gặp ở trẻ nhỏ

Viêm đường ruột ở trẻ em có thể biểu hiện dưới nhiều dạng bệnh khác nhau, mỗi loại có nguyên nhân, triệu chứng và mức độ nghiêm trọng riêng. Dưới đây là một số bệnh viêm đường ruột thường gặp ở trẻ nhỏ:

4.1. Bệnh tiêu chảy

Tiêu chảy là tình trạng đi ngoài phân lỏng hoặc nước nhiều hơn 3 lần trong ngày. Đây là một trong những bệnh viêm đường ruột phổ biến nhất ở trẻ em, thường do nhiễm trùng vi khuẩn, virus hoặc ký sinh trùng gây ra. Tiêu chảy có thể gây mất nước nghiêm trọng, đặc biệt là ở trẻ nhỏ, và cần được điều trị kịp thời.

Triệu chứng:

• Đi ngoài phân lỏng hoặc nước nhiều hơn 3 lần trong ngày.
• Đau bụng, quặn bụng.
• Buồn nôn, nôn.
• Sốt.
• Mất nước (khô miệng, khát nước, da khô, mắt trũng, tiểu ít).

Trong giai đoạn bé bị tiêu chảy, nguy cơ mất nước và rối loạn điện giải tăng cao nếu không được xử trí đúng cách.

4.2. Rối loạn tiêu hóa

Rối loạn tiêu hóa là một thuật ngữ chung chỉ các vấn đề liên quan đến quá trình tiêu hóa thức ăn, bao gồm khó tiêu, đầy bụng, chướng bụng, buồn nôn, nôn, ợ hơi, ợ chua. Nguyên nhân có thể do nhiễm trùng, dị ứng thực phẩm, không dung nạp lactose, hoặc các vấn đề về chức năng đường ruột.

Triệu chứng:

• Khó tiêu, đầy bụng, chướng bụng.
• Buồn nôn, nôn.
• Ợ hơi, ợ chua.
• Đau bụng âm ỉ hoặc quặn thắt.

Khi bé bị rối loạn tiêu hóa, hệ vi sinh đường ruột mất cân bằng sẽ khiến trẻ dễ tiêu chảy, đầy bụng và kém hấp thu dưỡng chất.

4.3. Bệnh thương hàn

Thương hàn là một bệnh nhiễm trùng đường ruột nguy hiểm do vi khuẩn Salmonella Typhi gây ra. Bệnh lây truyền qua đường phân – miệng, thường do ăn uống thực phẩm hoặc nước uống bị ô nhiễm.

Triệu chứng:

• Sốt cao liên tục.
• Đau đầu, mệt mỏi.
• Đau bụng, táo bón hoặc tiêu chảy.
• Phát ban trên da.
• Mất nước.

Sốt cao liên tục là một trong những triệu chứng của bệnh thương hàn ở trẻ 

4.4. Bệnh kiết lỵ

Kiết lỵ là một bệnh nhiễm trùng đường ruột cấp tính do vi khuẩn Shigella gây ra. Bệnh lây truyền qua đường phân – miệng, thường do vệ sinh kém, ăn uống không đảm bảo vệ sinh.

Triệu chứng:

• Tiêu chảy ra máu hoặc chất nhầy.
• Đau bụng dữ dội, mót rặn.
• Sốt cao.
• Buồn nôn, nôn.
• Mất nước.

4.5. Táo bón

Táo bón là tình trạng đi ngoài khó khăn, phân cứng và khô. Táo bón ở trẻ em có thể do nhiều nguyên nhân, bao gồm chế độ ăn ít chất xơ, uống không đủ nước, lười vận động, hoặc do các vấn đề về chức năng đường ruột.

Triệu chứng:

• Đi ngoài ít hơn 3 lần một tuần.
• Phân cứng, khô, khó đi.
• Đau bụng, khó chịu.
• Có thể bị nứt hậu môn, chảy máu.

Bên cạnh việc bù nước, cha mẹ cũng cần quan tâm bé bị tiêu chảy nên ăn gì để hỗ trợ phục hồi niêm mạc ruột và cải thiện tiêu hóa.

4.6. Trào ngược dạ dày thực quản

Trào ngược dạ dày thực quản (GERD) là tình trạng axit dạ dày trào ngược lên thực quản, gây kích ứng niêm mạc thực quản. Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ thường bị trào ngược sinh lý, thường tự khỏi khi trẻ lớn lên. Tuy nhiên, nếu trào ngược xảy ra thường xuyên và gây ra các triệu chứng khó chịu, trẻ có thể bị GERD.

Triệu chứng:

• Ợ nóng, ợ chua.
• Nôn trớ.
• Khó nuốt.
• Ho khan, khò khè.
• Đau ngực.

4.7. Bệnh tắc ruột

Tắc ruột là tình trạng tắc nghẽn một phần hoặc toàn bộ đường ruột, ngăn cản thức ăn và chất lỏng di chuyển qua đường tiêu hóa. Tắc ruột có thể do nhiều nguyên nhân, bao gồm dị tật bẩm sinh, khối u, xoắn ruột, lồng ruột, hoặc do các bệnh viêm ruột khác.

Triệu chứng:

• Đau bụng dữ dội.
• Nôn mửa.
• Không thể đi ngoài hoặc trung tiện.
• Chướng bụng.
• Sốt.

Tắc ruột là tình trạng nghẽn đường ruột, cản trở thức ăn và chất lỏng di chuyển qua hệ tiêu hóa

4.8 Bệnh tả

Bệnh tả là một bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm ở đường ruột, đặc biệt phổ biến ở trẻ nhỏ. Bệnh có khả năng lây lan nhanh chóng thành dịch lớn và có thể dẫn đến tử vong nếu không được điều trị kịp thời.

Nguyên nhân chính gây bệnh tả là do vi khuẩn tả (Vibrio cholerae). Vi khuẩn này thường tồn tại trong môi trường ô nhiễm, đặc biệt là nguồn nước, thực phẩm bẩn. Trẻ nhỏ dễ bị nhiễm bệnh khi sử dụng các loại thực phẩm không đảm bảo vệ sinh, ôi thiu, chưa được nấu chín hoặc bị ruồi nhặng bám vào.

Triệu chứng của bệnh tả bao gồm:

• Tiêu chảy nặng, đi ngoài ra nước màu trắng đục, không thể kiểm soát.
• Đau bụng.
• Nôn ói liên tục.

Việc nôn ói và tiêu chảy liên tục khiến cơ thể nhanh chóng mất nước, dẫn đến kiệt sức và nếu không được cấp cứu kịp thời có thể gây tử vong.

4.9 Nhiễm trùng đường ruột

Nhiễm khuẩn đường ruột là bệnh thường gặp ở trẻ dưới 2 tuổi, chủ yếu do vệ sinh kém và ăn phải thức ăn không đảm bảo. Vì hệ tiêu hóa của trẻ chưa phát triển hoàn chỉnh, nên dễ bị nhiễm khuẩn. Bệnh gây tiêu chảy kéo dài, làm giảm khả năng hấp thu và dẫn đến tình trạng mất nước ở trẻ.

Triệu chứng thường gặp:

• Tiêu chảy
• Đau bụng
• Quấy khóc
• Chán ăn, ăn không ngon miệng, thậm chí bỏ ăn
• Mệt mỏi

Nếu trẻ có triệu chứng tiêu chảy kèm theo phân có chất nhầy hoặc máu, nôn ói, sốt cao, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất để được khám và điều trị kịp thời.

Cần đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất để được khám và điều trị kịp thời nếu có các dấu hiệu xấu

5. Biện pháp phòng ngừa bệnh đường ruột ở trẻ em

Để bảo vệ trẻ khỏi các bệnh đường ruột và vấn đề tiêu hóa, việc chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa là vô cùng cần thiết. Các bậc phụ huynh nên lưu ý những phương pháp hiệu quả sau:

• Rửa tay đúng cách: Hãy hướng dẫn trẻ rửa tay thật kỹ bằng xà phòng và nước ấm trước bữa ăn, cũng như sau khi đi vệ sinh. Đây là thói quen đơn giản nhưng có thể ngăn chặn sự lây lan của nhiều loại vi khuẩn.
• Đảm bảo an toàn thực phẩm: Luôn nấu chín kỹ thức ăn, đặc biệt là thịt, cá, trứng và hải sản. Tránh cho trẻ ăn đồ sống hoặc chưa được chế biến cẩn thận.
• Tiêm chủng đầy đủ: Tiêm các loại vắc xin theo lịch của Bộ Y tế, nhất là vắc xin Rotavirus. Vắc xin này đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa viêm đường ruột do virus Rota - một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tiêu chảy ở trẻ.
• Vệ sinh môi trường sống: Thường xuyên dọn dẹp nhà cửa, đồ chơi và các vật dụng cá nhân của trẻ để môi trường sống luôn sạch sẽ, ngăn vi khuẩn phát triển.
• Sử dụng nguồn nước sạch: Chỉ dùng nước đã được đun sôi để nấu ăn và cho trẻ uống. Đồng thời, đảm bảo nguồn nước sinh hoạt trong gia đình luôn hợp vệ sinh.
• Không dùng chung đồ cá nhân: Hạn chế cho trẻ sử dụng chung khăn mặt, bát, đũa hoặc cốc uống nước với người khác để tránh lây nhiễm chéo các mầm bệnh.
• Tăng cường sức đề kháng: Xây dựng một chế độ dinh dưỡng khoa học và cân bằng cho trẻ. Đặc biệt, sữa mẹ trong giai đoạn đầu đời là nguồn cung cấp dinh dưỡng và kháng thể tuyệt vời giúp củng cố hệ miễn dịch tự nhiên của trẻ.

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể khuyến nghị sử dụng men vi sinh cho bé nhằm hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh đường ruột và tăng sức đề kháng tiêu hóa.

Làm gì khi phát hiện trẻ bị viêm đường ruột

Viêm đường ruột ở trẻ em là một vấn đề sức khỏe nghiêm trọng đòi hỏi sự quan tâm và chăm sóc đặc biệt từ cha mẹ. Hiểu rõ nguyên nhân và nhận biết sớm các biểu hiện của bệnh là bước đầu trong việc điều trị và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm. Hãy luôn chú ý đến chế độ ăn uống, vệ sinh cá nhân, và môi trường sống của trẻ để giảm nguy cơ mắc bệnh. 

Chương trình Dinh dưỡng Mẹ và Bé mong rằng những thông tin trên sẽ giúp các mẹ bỉm sữa giải đáp được thắc mắc về bệnh viêm đường ruột ở trẻ em. Ngoài ra mẹ có thể tham khảo Ngân hàng thực đơn dinh dưỡng để có thể xây dựng chế độ ăn đầy đủ dưỡng chất dành cho bé nhé!

*Để có thể nhận được thêm những lời khuyên chi tiết phù hợp với tình trạng sức khỏe cho mẹ và bé, bạn hãy tư vấn thêm các bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng ở các cơ sở y tế gần nhất.

Theo dõi Fanpage Dinh dưỡng Mẹ và Bé bằng cách bấm “Thích Trang” để cập nhật kiến thức bổ ích cho mẹ và bé.

https://www.facebook.com/dinhduongmevabe.com.vn